૯. મહલ્લકવિહારસિક્ખાપદં

૧૩૫. નવમે પિટ્ઠસઙ્ઘાટસ્સાતિ દ્વારબાહાય. સા હિ પિટ્ઠે દ્વિન્નં કવાટાનં સં એકતો ઘાટો ઘટનં સમાગમો એતસ્સત્થીતિ પિટ્ઠસઙ્ઘાટોતિ વુચ્ચતિ. કુરુન્દિયં વુત્તન્તિ સમ્બન્ધો. મહાઅટ્ઠકથાયં વુત્તન્તિ યોજના. તન્તિ મહાઅટ્ઠકથાય વુત્તવચનં. એવં ‘‘તદેવા’’તિ એત્થાપિ. હીતિ સચ્ચં, યસ્મા વા. ભગવતાપીતિ ન મહાઅટ્ઠકથાચરિયેહિ એવ વુત્તં, અથ ખો ભગવતાપિ કતોતિ યોજના. દ્વારબન્ધેન અગ્ગળસ્સ અવિનાભાવતો ‘‘અગ્ગળટ્ઠપનાયા’’તિ વુત્તેપિ અગ્ગળેન સહ દ્વારબન્ધટ્ઠપનાયાતિ અત્થોવ ગહેતબ્બોતિ આહ ‘‘સકવાટકદ્વારબન્ધટ્ઠપનાયા’’તિ. અગ્ગળોતિ કવાટફલકો. ઇમમેવત્થન્તિ મયા વુત્તં ઇમં એવ અત્થં સન્ધાયાતિ સમ્બન્ધો. એત્થાતિ ‘‘અગ્ગળટ્ઠપનાયા’’તિવચને. અધિપ્પાયોતિ ભગવતો અભિસન્ધિ. હિ-સદ્દો વિત્થારજોતકો. કમ્પતીતિ ભુસં કમ્પતિ. ચલતીતિ ઈસં ચલતિ. તેનાતિ તેન સિથિલપતનહેતુના. માતિકાયં, પદભાજનીયઞ્ચ ‘‘અગ્ગળટ્ઠપનાયા’’તિપદસ્સ સમ્બન્ધાભાવતો તસ્સ સમ્બન્ધં દસ્સેતું વુત્તં ‘‘તત્થા’’તિઆદિ. તત્થ તત્થાતિ ‘‘અગ્ગળટ્ઠપનાયા’’તિવચને ન વુત્તન્તિ સમ્બન્ધો. અત્થસ્સ કારણસ્સ ઉપ્પત્તિ અત્થુપ્પત્તિ, સાયેવ અટ્ઠુપ્પત્તીતિ વુચ્ચતિ ત્થકારસ્સ ટ્ઠકારં કત્વા. અધિકારતો દટ્ઠબ્બોતિ યોજના.

યં પન વચનં વુત્તન્તિ સમ્બન્ધો. યસ્સાતિ મહાવિહારસ્સ. ઉપરીતિ દ્વારતો ઉપરિ. તીસુ દિસાસૂતિ ઉભોસુ પસ્સેસુ, ઉપરીતિ તીસુ દિસાસુ. તત્રાપીતિ ખુદ્દકે વિહારેપિ. સાતિ ભિત્તિ. અપરિપૂરઉપચારાપીતિ સમન્તા કવાટપમાણેન અપરિપૂરઉપચારાપિ. ઉક્કટ્ઠપરિચ્છેદેનાતિ ઉક્કંસપમાણેન. હત્થપાસતો અતિરેકં ન લિમ્પિતબ્બોતિ અધિપ્પાયો. તીસુ દિસાસુ એવ લિમ્પિતબ્બો ન હોતિ, લેપોકાસે સતિ અધોભાગેપિ લિમ્પિતબ્બોતિ આહ ‘‘સચે પનસ્સા’’તિઆદિ. અસ્સાતિ વિહારસ્સ. આલોકં સન્ધેન્તિ પિદહન્તીતિ ‘‘આલોકસન્ધી’’તિ વુત્તે વાતપાનકવાટકાયેવાતિ દસ્સેન્તો આહ ‘‘વાતપાનકવાટકા વુચ્ચન્તી’’તિ. વાતં પિવતીતિ વાતપાનં, દ્વારં, તસ્મિં ઠિતા કવાટકા વાતપાનકવાટકા. તેતિ વાતપાનકવાટકા પહરન્તીતિ સમ્બન્ધો. એત્થાતિ આલોકસન્ધિમ્હિ. સબ્બદિસાસૂતિ ઉભોસુ પસ્સેસુ, હેટ્ઠા, ઉપરીતિ ચતૂસુ દિસાસુ. ‘‘તસ્મા’’તિપદં ‘‘લિમ્પિતબ્બો વા લેપાપેતબ્બો વા’’તિપદદ્વયે હેતુ. એત્થાતિ ‘‘આલોકસન્ધિપરિકમ્માયા’’તિપદે.

ઇમિનાતિ સેતવણ્ણાદિના. સબ્બમેતન્તિ એતં સબ્બં સેતવણ્ણાદિકં.

યન્તિ કિચ્ચં. કત્તબ્બં કિચ્ચન્તિ સમ્બન્ધો. સદ્દન્તરબ્યવહિતોપિ દ્વત્તિસદ્દો પરિયાયસદ્દેન સમાસો હોતીતિ આહ ‘‘છદનસ્સ દ્વત્તિપરિયાય’’ન્તિ. દ્વે વા તયો વા પરિયાયા સમાહટાતિ દ્વત્તિપરિયાયં, સમાહારે દિગુ, તિસદ્દે પરે દ્વિસ્સ અકારો હોતિ. પરિક્ખેપોતિ અનુક્કમેન પરિક્ખેપો. અપત્યૂપસગ્ગસ્સ પટિસેધવાચકત્તા ‘‘અહરિતે’’તિ વુત્તં. એત્થાતિ ‘‘અપહરિતે’’તિ પદે. ‘‘હરિત’’ન્તિ ઇમિના અધિપ્પેતન્તિ સમ્બન્ધો. આદિકપ્પકાલે અપરણ્ણતો પુબ્બે પવત્તં અન્નં પુબ્બણ્ણં, અપરસ્મિં પુબ્બણ્ણતો પચ્છા પવત્તં અન્નં અપરણ્ણં, નકારદ્વયસ્સ ણકારદ્વયં કત્વા. તેનેવાતિ અધિપ્પેતત્તા એવ.

વુત્તન્તિ વપિતં, યથા ‘‘સુમેધભૂતો ભગવા’’તિએત્થ બોધિં અસમ્પત્તોપિ બોધિસત્તો સુમેધભૂતો ‘‘ભગવા’’તિ વુચ્ચતિ અવસ્સમ્ભાવિયત્તા, એવં હરિતં અસમ્પત્તમ્પિ ખેત્તં ‘‘હરિત’’ન્તિ વુચ્ચતિ અવસ્સમ્ભાવિયત્તાતિ અત્થં દસ્સેતિ ‘‘યસ્મિમ્પિ ખેત્તે’’તિઆદિના.

અહરિતેયેવાતિ હરિતવિરહે એવ ખેત્તેતિ યોજના. તત્રાપીતિ અહરિતખેત્તેપિ. ‘‘પિટ્ઠિવંસસ્સા’’તિપદં ‘‘પસ્સે’’તિપદે સામ્યત્થછટ્ઠી, ઇમિના પકતિગેહં દસ્સેતિ. ‘‘કૂટાગારકણ્ણિકાયા’’તિપદં ‘‘ઉપરિ, થૂપિકાયા’’તિપદે સામ્યત્થછટ્ઠી, ઇમિના એકકૂટયુત્તે માળાદિકે દસ્સેતિ. ઠિતં ભિક્ખુન્તિ સમ્બન્ધો. નિસિન્નકં યંકઞ્ચિ જનન્તિ યોજના. તસ્સાતિ ઠિતટ્ઠાનસ્સ. અન્તોતિ અબ્ભન્તરે, હિ યસ્મા અયં ઓકાસો પતનોકાસોતિ યોજના.

૧૩૬. છાદિતં નામાતિ એત્થ છાદિતસદ્દો ભાવત્થો હોતિ, તેનાહ ‘‘છાદન’’ન્તિ. ઉજુકમેવાતિ છદનુટ્ઠાપનતો ઉદ્ધં ઉજુકં એવ. તન્તિ છાદનં. અપનેત્વાપીતિ નાસેત્વાપિ. તસ્માતિ યસ્મા લબ્ભતિ, તસ્મા, પક્કમિતબ્બન્તિ સમ્બન્ધો. પરિક્ખેપેનાતિ પરિવારેન છાદેન્તસ્સાતિ યોજના. ઇધાપીતિ પરિયાયછાદનેપિ અધિટ્ઠહિત્વાતિ સમ્બન્ધો. તુણ્હીભૂતેનાતિ તુણ્હીભૂતો હુત્વા. છદનુપરીતિ છદનસ્સ ઉપરિ. હીતિ સચ્ચં. ‘‘તતો ચે ઉત્તરિ’’ન્તિ એત્થ તતો દ્વત્તિપરિયાયતો ઉપરીતિ દસ્સેન્તો આહ ‘‘તિણ્ણં મગ્ગાનં વા’’તિઆદિ.

૧૩૭. કરેન હત્થેન લુનિતબ્બો, છિન્દિતબ્બો, લાતબ્બો ગહેતબ્બોતિ વા કરળોતિ કતે અત્થપકરણાદિતો તિણમુટ્ઠિ એવાતિ આહ ‘‘તિણમુટ્ઠિય’’ન્તિ. નવમં.