૪. પઠમસેનાસનસિક્ખાપદં

૧૦૮. ચતુત્થે હિમમેવ હિમન્તો, હિમન્તે નિયુત્તો હેમન્તિકો, કાલોતિ આહ ‘‘હેમન્તકાલે’’તિ. ઓતાપેન્તા પક્કમિંસૂતિ સમ્બન્ધો. કાલસદ્દસ્સ સમ્બન્ધિસદ્દત્તા સમ્બન્ધાપેક્ખોતિ આહ ‘‘યસ્સ કસ્સચી’’તિ. હિમવસ્સેનાતિ હિમેન ચ વસ્સેન ચ.

૧૧૦. ‘‘વસ્સિકો’’તિ ન સઙ્કેતાતિ અવસ્સિકસઙ્કેતા. ‘‘અટ્ઠ માસે’’તિ સામઞ્ઞતો વુત્તેપિ ‘‘અવસ્સિકસઙ્કેતે’’તિ વિસેસિતત્તા હેમન્તિકગિમ્હિકમાસાયેવ ગહેતબ્બાતિ આહ ‘‘ચત્તારો હેમન્તિકે’’તિઆદિ. યત્થાતિ યસ્મિં રુક્ખે. ન ઊહદન્તીતિ સમ્બન્ધો. ‘‘કાકા વા’’તિ એત્થ વાસદ્દો સમ્પિણ્ડનત્થો. તેનાહ ‘‘અઞ્ઞે વા સકુન્તા’’તિ. તસ્માતિ યસ્મા અનુજાનાતિ, તસ્મા. યત્થાતિ યસ્મિં રુક્ખે, વિસ્સમિત્વા ગચ્છન્તીતિ યોજના. યસ્મિન્તિ રુક્ખે, કત્વા વસન્તીતિ યોજના. અટ્ઠ માસે એવાતિ સમ્ભવતો આહ ‘‘યેસુ જનપદેસૂ’’તિઆદિ. તેસુપીતિ જનપદેસુપિ. અવસ્સિકસઙ્કેતે એવાતિ સમ્ભવતો આહ ‘‘યત્થા’’તિઆદિ. યત્થાતિ યેસુ જનપદેસુ. ‘‘વિગતવલાહકં વિસુદ્ધં નભં હોતી’’તિ ઇમિના સચે અવિગતવલાહકં અવિસુદ્ધં નભં હોતિ, નિક્ખિપિતું ન વટ્ટતીતિ દીપેતિ. ‘‘એવરૂપે કાલે’’તિ પદં ‘‘નિક્ખિપિતું વટ્ટતી’’તિ પદે આધારો.

અબ્ભોકાસિકેનાપીતિ અબ્ભોકાસધુતઙ્ગયુત્તેનાપિ. પિસદ્દો રુક્ખમૂલિકસ્સ અપેક્ખકો. વત્તં વિત્થારેન્તો આહ ‘‘તસ્સ હી’’તિઆદિ. તસ્સાતિ અબ્ભોકાસિકસ્સ. હિસદ્દો વિત્થારજોતકો. તત્થેવાતિ પુગ્ગલિકમઞ્ચકેયેવ. સઙ્ઘિકં મઞ્ચન્તિ સમ્બન્ધો. વીતમઞ્ચકોતિ વાયિતમઞ્ચકો. તસ્મિન્તિ વીતમઞ્ચકે. પુરાણમઞ્ચકો નસ્સન્તોપિ અનગ્ઘોતિ આહ ‘‘પુરાણમઞ્ચકો ગહેતબ્બો’’તિ. ચમ્મેન અવનહિતબ્બોતિ ઓનદ્ધો, સો એવ ઓનદ્ધકો. ગહેત્વા ચ પન પઞ્ઞપેત્વા નિપજ્જિતું ન વટ્ટતીતિ યોજના. અસમયેતિ વસ્સિકસઙ્ખાતે અકાલે. ચતુગ્ગુણેનાપીતિ ચતુપટલેનપિ. વટ્ટન્તિ વલાહકા આવટ્ટન્તિ અસ્મિં સમયેતિ વટ્ટુલો, સો એવ વટ્ટલિકો, સત્તાહં વટ્ટલિકો, સત્તાહો વા વટ્ટલિકો સત્તાહવટ્ટલિકો, સો આદિ યેસં તાનીતિ સત્તાહવટ્ટલિકાદીનિ. આદિસદ્દેન સત્તાહતો ઊનાધિકાનિ ગહેતબ્બાનિ. કાયાનુગતિકત્તાતિ કાયં અનુગમકત્તા કાયસદિસત્તાતિ અત્થો.

પણ્ણકુટીસૂતિ પણ્ણેન છાદિતકુટીસુ. સભાગભિક્ખૂનન્તિ અત્તના સભાગભિક્ખૂનં, સન્તિકન્તિ સમ્બન્ધો. અનોવસ્સકે ઠાનેતિ યોજના. લગ્ગેત્વાતિ લમ્બેત્વા, અયમેવ વા પાઠો. ‘‘સમ્મજ્જનિ’’ન્તિ પદં ‘‘ગહેત્વા’’તિ પદે અવુત્તકમ્મં, ‘‘ઠપેતબ્બા’’તિ પદે વુત્તકમ્મં. ધોવિત્વાતિ સમ્મજ્જનિં સુદ્ધં કત્વા. ઉપોસથાગારાદીસૂતિઆદિસદ્દેન પરિવેણાદીનિ ગહેતબ્બાનિ.

યો પન ભિક્ખુ ગન્તુકામો હોતિ, તેનાતિ યોજના. તત્થાતિ સાલાયં. યત્થ કત્થચીતિ યસ્મિં કિસ્મિઞ્ચિ ઠાને. પાકતિકટ્ઠાનેતિ પકતિયા ગહિતટ્ઠાને. તત્ર તત્રેવાતિ તેસુ તેસુ ચેતિયઙ્ગણાદીસુયેવ. અસનસાલન્તિ અસન્તિ ભક્ખન્તિ અસ્સં સાલાયન્તિ અસના, અસના ચ સા સાલા ચેતિ અસનસાલા, ભોજનસાલાતિ અત્થો. તત્રાતિ તસ્સ સમ્મજ્જન્તસ્સ, તસ્મિં ‘‘વત્તં જાનિતબ્બ’’ન્તિ પાઠે વા. મજ્ઝતોતિ પવિત્તતો, સુદ્ધટ્ઠાનતોતિ અત્થો. પાદટ્ઠાનાભિમુખાતિ સમ્મજ્જન્તસ્સ પાદટ્ઠાનં અભિમુખા. વાલિકા હરિતબ્બાતિ પંસુ ચ વાલિકા ચ અપનેતબ્બા. સમ્મુઞ્ચનીસલાકાય પરં પેલ્લેતબ્બાતિ અધિપ્પાયો. બહીતિ સમ્મજ્જિતબ્બતલતો બહિ.

૧૧૧. મસારકોતીતિ એત્થ ઇતિસદ્દો નામપરિયાયો, મસારકો નામાતિ અત્થો. એવં બુન્દિકાબદ્ધોતીતિઆદીસુપિ. પાદે મસિત્વા વિજ્ઝિત્વા તત્થ અટનિયો પવેસેતબ્બા એત્થાતિ મસારકો. બુન્દો એવ બુન્દિકો, પાદો, તસ્મિં આબદ્ધા બન્ધિતા અટની યસ્સાતિ બુન્દિકાબદ્ધો. કુળીરસ્સ પાદો વિય પાદો યસ્સાતિ કુળીરપાદકો, યથા કુળીરો વઙ્કપાદો હોતિ, એવં વઙ્કપાદોતિ વુત્તં હોતિ. આહચ્ચ અઙ્ગે વિજ્ઝિત્વા તત્થ પવેસિતો પાદો યસ્સાતિ આહચ્ચપાદકો. આણિન્તિ અગ્ગખિલં. મઞ્ચતિ પુગ્ગલં ધારેતીતિ મઞ્ચો. પીઠતિ વિસમદુક્ખં હિંસતીતિ પીઠં. પણવોતિ એકો તૂરિયવિસેસો, તસ્સ સણ્ઠાનં કત્વાતિ અત્થો. તઞ્હિ એતરહિ બુદ્ધપટિમસ્સ પલ્લઙ્કસણ્ઠાનં હોતિ. તન્તિ કોચ્છં. કરોન્તિ કિરાતિ સમ્બન્ધો. એત્થાતિ સેનાસનપરિભોગે. હીતિ સચ્ચં. તન્તિ કોચ્છં મહગ્ઘં હોતિ, મહગ્ઘત્તા ભદ્દપીઠન્તિપિ વુચ્ચતિ. યેનાતિ યેન ભિક્ખુના. ‘‘થામમજ્ઝિમસ્સા’’તિ પદેન પમાણમજ્ઝિમં નિવત્તેતિ.

એત્થાતિ ‘‘અનાપુચ્છં વા ગચ્છેય્યા’’તિ પદે. થેરો આણાપેતીતિ યોજના. આણાપેતીતિ ચ આણ-ધાતુયા એવ પેસનસઙ્ખાતસ્સ હેત્વત્થસ્સ વાચકત્તા ણાપેસદ્દો સ્વત્થોવ. સોતિ દહરો. તથાતિ યથા થેરેન વુત્તો, તથા કત્વાતિ અત્થો. તત્થાતિ દિવાટ્ઠાને, મઞ્ચપીઠે વા. તતોતિ ઠપનકાલતો. પરિબુન્ધેતિ હિં સેતીતિ પલિબોધો, પરિસદ્દો ઉપસગ્ગો, સો વિકારવસેન અઞ્ઞથા જાતો. સો પલિબોધો અઞ્ઞત્થ આવાસાદિકો, ઇધ પન સન્થરાપિતમઞ્ચાદિકો. સાયન્તિ સાયન્હે, ભુમ્મત્થે ચેતં ઉપયોગવચનં. થેરો ભણતીતિ સમ્બન્ધો. તત્થાતિ મઞ્ચપીઠે. ‘‘બાલો હોતી’’તિ વત્વા તસ્સ અત્થં દસ્સેન્તો આહ ‘‘અનુગ્ગહિતવત્તો’’તિ. અનુગ્ગહિતં વત્તં યેનાતિ અનુગ્ગહિતવત્તો, થેરો. તજ્જેતીતિ ઉબ્બેજેતિ. તસ્મિન્તિ દહરે. અસ્સાતિ થેરસ્સ.

આણત્તિક્ખણેયેવાતિ થેરસ્સ પેસનક્ખણેયેવ. દહરો વદતીતિ યોજના. ‘‘થેરો’’તિ પદં ‘‘વત્વા ગચ્છતી’’તિ પદદ્વયે કત્તા, ‘‘કારેતબ્બો’’તિ પદે કમ્મં. નન્તિ મઞ્ચપીઠં, ‘‘પઞ્ઞપેત્વા’’તિપદમપેક્ખિય એવં વુત્તં. નન્તિ દહરં વા. ‘‘વત્વા’’તિ પદમપેક્ખિય એવં વુત્તં. તત્થેવાતિ મઞ્ચપીઠેયેવ. અસ્સાતિ થેરસ્સ. તત્થાતિ દિવાટ્ઠાને. ભોજનસાલતો અઞ્ઞત્થ ગચ્છન્તોતિ ભોજનસાલતો નિક્ખમિત્વા મઞ્ચપીઠપઞ્ઞાપનટ્ઠાનતો અઞ્ઞં ઠાનં ગચ્છન્તો, થેરોતિ યોજના. તત્થેવાતિ દિવાટ્ઠાનેયેવ. યત્રિચ્છતીતિ યં ઠાનં ગન્તુમિચ્છતીતિ અત્થો. અન્તરસન્નિપાતેતિ સકલં અહોરત્તં અસન્નિપાતેત્વા અન્તરે સન્નિપાતે સતીતિ યોજના.

તત્થાતિ તસ્મિં ઠાને. આગન્તુકા ગણ્હન્તીતિ સમ્બન્ધો. તતોતિ ગણ્હનતો. તેસન્તિ આગન્તુકાનં. યેહીતિ આવાસિકો વા હોતુ, આગન્તુકો વા, યેહિ ભિક્ખૂહિ. તેતિ નિસિન્નકભિક્ખૂ. ઉદ્ધં પાળિપાઠં સારેતિ પવત્તેતીતિ ઉસ્સારકો. ધમ્મકથાયં સાધૂતિ ધમ્મકથિકો. તસ્મિન્તિ ઉસ્સારકે વા ધમ્મકથિકે વા. અહોરત્તન્તિ અહો ચ રત્તિ ચ અહોરત્તં, અચ્ચન્તસંયોગપદં. ઇતરસ્મિન્તિ પઠમં નિસિન્નભિક્ખુતો અઞ્ઞસ્મિં ભિક્ખુમ્હીતિ યોજના. અન્તોઉપચારટ્ઠેયેવાતિ લેડ્ડુપાતસઙ્ખાતસ્સ ઉપચારસ્સ અન્તો ઠિતેયેવ, અનાદરે ચેતં ભુમ્મં. સબ્બત્થાતિ આપત્તિવારઅનાપત્તિવારેસુ.

૧૧૨. ચિમિલિકં વાતિઆદીસુ વિનિચ્છયો એવં વેદિતબ્બોતિ યોજના. તન્તિ ચિમિલિકત્થરણં. ઉત્તરિ અત્થરિતબ્બન્તિ ઉત્તરત્થરણન્તિ દસ્સેન્તો આહ ‘‘ઉત્તરત્થરણં નામા’’તિઆદિ. ભૂમિયન્તિ સુધાદિપરિકમ્મેન અકતાયં પકતિભૂમિયં. ચમ્મખણ્ડોતિ એત્થ ચમ્મંયેવ અન્તે ખણ્ડત્તા છિન્નત્તા ચમ્મખણ્ડોતિ વુચ્ચતિ. નનુ સીહચમ્માદીનિ ન કપ્પન્તીતિ આહ ‘‘અટ્ઠકથાસુ હી’’તિઆદિ. હીતિ સચ્ચં. તસ્માતિ યસ્મા ન દિસ્સતિ, તસ્મા. પરિહરણેયેવાતિ અત્તનો સન્તકન્તિ પરિચ્છિન્દિત્વા, પુગ્ગલિકન્તિ વા પરિગ્ગહેત્વા તં તં ઠાનં હરણેયેવ. પાદો પુઞ્છીયતિ સોધીયતિ એતાયાતિ પાદપુઞ્છનીતિ કત્વા રજ્જુપિલોતિકાયો પાદપુઞ્છનીતિ વુચ્ચતીતિ આહ ‘‘પાદપુઞ્છની નામા’’તિઆદિ. મયસદ્દલોપં કત્વા ફલકપીઠન્તિ વુત્તન્તિ આહ ‘‘ફલકપીઠં નામ ફલકમયં પીઠ’’ન્તિ. ફલકઞ્ચ પીઠઞ્ચ ફલકપીઠન્તિ વા દસ્સેતું વુત્તં ‘‘અથ વા’’તિ. એતેનાતિ ‘‘ફલકપીઠ’’ન્તિ પદેન. ‘‘સઙ્ગહિત’’ન્તિ પદે કરણં, કત્તા વા. બીજનિપત્તકન્તિ ચતુરસ્સબીજનીયેવ સકુણપત્તસદિસત્તા બીજનિપત્તકં, સદિસત્થે કો. ‘‘અજ્ઝોકાસે’’તિ પદં ‘‘પચિત્વા’’તિ પદે આધારો. અગ્ગિસાલાયન્તિ અગ્ગિના પચનસાલાયં. પબ્ભારેતિ લેણસદિસે પબ્ભારે. યત્થાતિ યસ્મિં ઠાને.

યસ્મિન્તિ પુગ્ગલે. ‘‘અત્તનો પુગ્ગલિકમિવ હોતી’’તિ ઇમિના અનાપત્તીતિ દસ્સેતિ.

૧૧૩. યો ભિક્ખુ વા લજ્જી હોતિ, તથારૂપં ભિક્ખું વા તિ યોજના. ‘‘લજ્જી હોતી’’તિ વત્વા તસ્સ અત્થં દસ્સેન્તો આહ ‘‘અત્તનો પલિબોધં વિય મઞ્ઞતી’’તિ. યોતિ આપુચ્છકો ભિક્ખુ. ‘‘કેનચિ ઉપદ્દુતં હોતી’’તિ સઙ્ખેપેન વુત્તમત્થં વિત્થારેન્તો આહ ‘‘સચેપિ હી’’તિઆદિ. હિસદ્દો વિત્થારજોતકો. વુડ્ઢતરો ભિક્ખુ ગણ્હાતીતિ સમ્બન્ધો. તં પદેસન્તિ સેનાસનટ્ઠપિતટ્ઠાનં. આપદાસૂતિ વિપત્તીસૂતિ. ચતુત્થં.