૭. પાદુકવગ્ગ-અત્થયોજના

૬૩૮. અઙ્ગુલન્તરન્તિ પાદઙ્ગુલવિવરં. પાદુકન્તિ ઉપાહનવિસેસો. સો હિ પજ્જતે ઇમાયાતિ પાદુકાતિ વુચ્ચતિ, સા બહુપટલા ચમ્મમયા વા હોતિ કટ્ઠમયા વા. પટિમુઞ્ચિત્વાતિ પાદુકં પટિમુઞ્ચીત્વા.

૬૪૦. દ્વીહિ જનેહિ ગહિતોતિ સમ્બન્ધો. વંસેનાતિ વેણુના, યાને નિસિન્નોતિ સમ્બન્ધો. વિસઙ્ખરિત્વાતિ વિપત્તિં કરિત્વા. દ્વેપીતિ ધમ્મકથિકધમ્મપટિગ્ગાહકસઙ્ખાતા ઉભોપિ જના. વટ્ટતીતિ દેસેતું વટ્ટતિ.

૬૪૧. સયનગતસ્સાતિ સયનં ગતસ્સ, સયને નિપન્નસ્સાતિ અત્થો. નિપન્નસ્સ દેસેતું ન વટ્ટતીતિ સમ્બન્ધો.

૬૪૨. તીસુ પલ્લત્થિકાસુ યાય કાયચિ પલ્લત્થિકાય નિસિન્નસ્સ ધમ્મં દેસેતું ન વટ્ટતીતિ દસ્સેન્તો આહ ‘‘પલ્લત્થિકાયા’’તિઆદિ.

૬૪૩. યથા વેઠિયમાને કેસન્તો ન દિસ્સતિ, એવં વેઠિતસીસસ્સાતિ યોજના.

૬૪૭. છપકસદ્દસ્સ ચ ચણ્ડાલસદ્દસ્સ ચ વેવચનત્તા વુત્તં ‘‘ચણ્ડાલસ્સા’’તિ. ચણ્ડાલો હિ સં સુનખં પચતીતિ છપકોતિ વુચ્ચતિ સકારસ્સ છકારં કત્વા. છપકસ્સ એસા છપકી, ચણ્ડાલભરિયા. યત્રાતિ એત્થ ત્રપચ્ચયો પચ્ચત્તે હોતીતિ આહ ‘‘યો હિ નામા’’તિ. યો રાજા ઉચ્ચે આસને નિસીદિત્વા મન્તં પરિયાપુણિસ્સતિ નામ, અયં રાજા યાવ અતિવિય અધમ્મિકોતિ વુત્તં હોતિ. ‘‘સબ્બમિદ’’ન્તિ અયં સદ્દો લિઙ્ગવિપલ્લાસોતિ આહ ‘‘સબ્બો અય’’ન્તિ. ‘‘લોકો’’તિ ઇમિના ઇધસદ્દસ્સ વિસયં દસ્સેતિ. ચરિમસદ્દો અન્તિમપરિયાયો. અન્તિમોતિ ચ લામકો. લામકોતિ ચ નામ ઇધ વિપત્તીતિ આહ ‘‘સઙ્કર’’ન્તિ. સઙ્કરન્તિ વિપત્તિં. ‘‘નિમ્મરિયાદો’’તિ ઇમિના ‘‘સઙ્કરં ગતો’’તિ પદાનં અધિપ્પાયત્થં દસ્સેતિ. ચરિમં ગતં ચરિમગતં, સબ્બો અયં લોકો ચરિમગતોતિ અત્થો. ઇધ ચ જાતકે (જા. ૧.૪.૩૩) ચ કેસુચિ પોત્થકેસુ ‘‘ચમરિકત’’ન્તિ પાઠો અત્થિ, સો અયુત્તોયેવ. તત્થેવાતિ અમ્બરુક્ખમૂલેયેવ. તેસન્તિ રાજબ્રાહ્મણાનં.

તત્થાતિ તિસ્સં ગાથાયં. પાળિયાતિ અત્તનો આચારપકાસકગન્થસઙ્ખાતાય પાળિયા. ન પસ્સરેતિ એત્થ રેસદ્દો અન્તિસ્સ કારિયોતિ આહ ‘‘ન પસ્સન્તી’’તિ. યો ચાયન્તિ યો ચ અયં. અયંસદ્દો પદાલઙ્કારમત્તો, બ્રાહ્મણોતિ અત્થો. અધીયતીતિ અજ્ઝાયતિ, સિક્ખતીતિ અત્થો.

તતોતિ બોધિસત્તેન વુત્તગાથાતો પરન્તિ સમ્બન્ધો. તસ્સાતિ ગાથાય. ભોતિ બોધિસત્તં આમન્તેતિ. ‘‘ભુત્તો’’તિ પદસ્સ કમ્મવાચકભાવમાવિકાતું વુત્તં ‘‘મયા’’તિ. અસ્સાતિ ઓદનસ્સ. ઇમિના સુચિ પરિસુદ્ધં મંસં સુચિમંસં, તેન ઉપસેચનમસ્સાતિ સુચિમંસૂપસેચનોતિ બાહિરત્થસમાસં દસ્સેતિ. ધમ્મેતિ આચારધમ્મે. બદ્ધો હુત્વાતિ થદ્ધો હુત્વા, અયમેવ વા પાઠો. વણ્ણસદ્દસ્સ સણ્ઠાનાદિકે અઞ્ઞે અત્થે પટિક્ખિપિતું વુત્તં ‘‘પસત્થો’’તિ. થોમિતોતિ તસ્સેવ વેવચનં.

અથાતિ અનન્તરે. નન્તિ બ્રાહ્મણં. તસ્સાતિ ગાથાદ્વયસ્સ. બ્રાહ્મણાતિ પુરોહિતં આલપતિ. સમ્પતીતિ સન્દીટ્ઠિકે. ‘‘યા વુત્તિ વિનિપાતેન, અધમ્મચરણેન વા’’તિ પદાનં સમ્બન્ધં દસ્સેતું વુત્તં ‘‘નિપ્પજ્જતી’’તિ.

મહાબ્રહ્મેતિ એત્થ બ્રહ્મસદ્દો બ્રાહ્મણવાચકોતિ આહ ‘‘મહાબ્રાહ્મણા’’તિ. અઞ્ઞેપીતિ રાજબ્રાહ્મણેહિ અપરેપિ. ‘‘પચન્તી’’તિ વુત્તે અવિનાભાવતો ‘‘ભુઞ્જન્તી’’તિ અત્થોપિ ગહેતબ્બોતિ આહ ‘‘પચન્તિ ચેવ ભુઞ્જન્તિ ચા’’તિ. ‘‘ન કેવલ’’ન્તિઆદિના અઞ્ઞેપીતિ એત્થ પિસદ્દસ્સ સમ્પિણ્ડનત્થં દસ્સેતિ, ત્વં આચરિસ્સસીતિ સમ્બન્ધો. પુન ત્વન્તિ તં, ઉપયોગત્થે ચેતં પચ્ચત્તવચનં, ‘‘મા ભિદા’’તિઇમિના સમ્બન્ધિતબ્બં. ‘‘પાસાણો’’તિઇમિના અસ્મસદ્દો પાસાણપરિયાયોતિ દસ્સેતિ. તેનાતિ ભિન્દનહેતુના.

૬૪૮. અત્તનો કઙ્ખાઠાનસ્સ પુચ્છનં સન્ધાય વુત્તં ‘‘ન કથેતબ્બ’’ન્તિ.

૬૪૯. સમધુરેનાતિ સમં ધુરેન, સમં મુખેનાતિ અત્થો.

૬૫૨. યં મૂલં વા યા સાખા વા ગચ્છતીતિ યોજના. ખન્ધેતિ રુક્ખસ્સ ખન્ધે. નિક્ખમતીતિ ઉચ્ચારપસ્સાવો નિક્ખમતિ. તિણણ્ડુપકન્તિ તિણેન કતં, તિણમયં વા અણ્ડુપકં. એત્થાતિ ઉચ્ચારપસ્સાવખેળેસુ.

૬૫૩. અધિપ્પેતઉદકં દસ્સેતું વુત્તં ‘‘પરિભોગઉદકમેવા’’તિ. સત્તમો વગ્ગો.

એત્થાતિ સેખિયેસુ. સૂપબ્યઞ્જનપટિચ્છાદનેતિ સૂપબ્યઞ્જને ઓદનેન પટિચ્છાદેતિ. સમત્તા સેખિયા.