૭. સેખિયકણ્ડં

૧. પરિમણ્ડલવગ્ગ-અત્થયોજના

સિક્ખિતસિક્ખેન તીસુ સિક્ખાસુ ચતૂહિ મગ્ગેહિ સિક્ખિતસિક્ખેન તાદિના અટ્ઠહિ લોકધમ્મેહિ અકમ્પિયટ્ઠેન તાદિના, ઇટ્ઠાનિટ્ઠેસુ વા અવિકારટ્ઠેન તાદિના ભગવતા યાનિ સિક્ખાપદાનિ ‘‘સેખિયાની’’તિ ભાસિતાનિ, દાનિ તેસમ્પિ સિક્ખાપદાનં અયમ્પિ વણ્ણનાક્કમો ભવતીતિ યોજના.

૫૭૬. તત્થાતિ સેખિયસિક્ખાપદેસુ, અત્થો એવં વેદિતબ્બોતિ યોજના. ‘‘સમન્તતો’’તિઇમિના પરિત્યૂપસગ્ગસ્સત્થં દસ્સેતિ. ‘‘નાભિમણ્ડલં જાણુમણ્ડલ’’ન્તિ એત્થ ઉદ્ધંસદ્દો ચ અધોસદ્દો ચ અજ્ઝાહરિતબ્બોતિ આહ ‘‘ઉદ્ધ’’ન્તિઆદિ. અટ્ઠઙ્ગુલમત્તન્તિ ભાવનપુંસકં, નિવાસેતબ્બન્તિ સમ્બન્ધો. તતોતિ અટ્ઠઙ્ગુલમત્તતો. યથા પટિચ્છન્નં હોતિ, એવં નિવાસેન્તસ્સાતિ યોજના. તત્રિદં પમાણન્તિ તસ્સ નિવાસનસ્સ ઇદં પમાણં. તાદિસસ્સાતિ દીઘતો મુટ્ઠિપઞ્ચકસ્સ તિરિયં અડ્ઢતેય્યહત્થસ્સ નિવાસનસ્સ. જાણુમણ્ડલં પટિચ્છાદનત્થં વટ્ટતીતિ યોજના. તત્થાતિ ચીવરેસુ. ન તિટ્ઠતીતિ વિરળત્તા ન તિટ્ઠતિ. તિટ્ઠતીતિ ઘનત્તા તિટ્ઠતિ.

નિવાસેન્તસ્સ ચાતિએત્થ ચસદ્દો અવધારણત્થો, નિવાસેન્તસ્સેવાતિ અત્થો. કેવલં એવં નિવાસેન્તસ્સેવ દુક્કટં ન હોતિ, અથ ખો તથા નિવાસેન્તસ્સાપિ દુક્કટમેવાતિ યોજના. યે પન નિવાસનદોસાતિ સમ્બન્ધો. અઞ્ઞેતિ પુરતો ચ પચ્છતો ચ ઓલમ્બેત્વા નિવસનતો અઞ્ઞે. તે સબ્બેતિ સબ્બે તે નિવાસનદોસા. એત્થાતિ ઇમસ્મિં વિભઙ્ગે. તત્થેવાતિ ખન્ધકેયેવ.

અસઞ્ચિચ્ચ નિવાસેન્તસ્સ અનાપત્તીતિ સમ્બન્ધો. એસેવ નયો ‘‘અસતિયા’’તિ એત્થાપિ. અજાનન્તસ્સાતિ એત્થ અજાનનં દુવિધં નિવાસનવત્તસ્સ અજાનનં, આરૂળ્હોરૂળ્હભાવસ્સ અજાનનન્તિ. તત્થ આરૂળ્હોરૂળ્હભાવસ્સ અજાનનં સન્ધાય વુત્તં ‘‘અજાનન્તસ્સા’’તિ દસ્સેન્તો આહ ‘‘અજાનન્તસ્સાતિ એત્થા’’તિઆદિ. હીતિ સચ્ચં. તસ્સાતિ નિવાસનવત્તસ્સ. અસ્સાતિ ભિક્ખુનો. તં પનાતિ આપત્તિતો અમોક્ખનં પન. તસ્માતિ યસ્મા યુજ્જતિ, તસ્મા. યોતિ ભિક્ખુ. કુરુન્દિયં વુત્તન્તિ સમ્બન્ધો. સુક્ખા જઙ્ઘા ઇમસ્સાતિ સુક્ખજઙ્ઘો. મહન્તં પિણ્ડિકમંસં ઇમસ્સાતિ મહાપિણ્ડિકમંસો. તસ્સાતિ ભિક્ખુસ્સ.

વણોતિ અરુ. તઞ્હિ વણતિ ગત્તવિચુણ્ણનં કરોતીતિ વણોતિ વુચ્ચતિ. વાળમિગા વા ચોરા વાતિ એત્થ વાસદ્દો અવુત્તસમ્પિણ્ડનત્થો, તેન અઞ્ઞાપિ ઉદકચિક્ખલ્લાદયો આપદા સઙ્ગય્હન્તિ.

૫૭૭. ઇધાતિ ઇમસ્મિં વિભઙ્ગે, સિક્ખાપદે વા. ઉભો કણ્ણેતિ પુરતો ચ પચ્છતો ચ નિગ્ગતે દ્વે કણ્ણે. અવિસેસેનાતિ ‘‘અન્તરઘરે’’તિ ચ ‘‘આરામે’’તિ ચ વિસેસં અકત્વા સામઞ્ઞેન. વિહારેપીતિ સઙ્ઘસન્નિપાતબુદ્ધુપટ્ઠાનથેરુપટ્ઠાનાદિકાલં સન્ધાય વુત્તં.

૫૭૮. કાયેકદેસે કાયસદ્દો વત્તતીતિ આહ ‘‘જાણુમ્પિ ઉરમ્પી’’તિ. ‘‘ન સીસં પારુતેના’’તિઇમિના ‘‘સુપ્પટિચ્છન્નેના’’તિપદસ્સ અતિબ્યાપિતદોસં પટિક્ખિપતિ. ગણ્ઠિકન્તિ પાસો. સો હિ ગન્થેતિ બન્ધતીતિ વા, ગન્થેતિ બન્ધતિ એત્થાતિ વા કત્વા ગન્થિકોતિ વુચ્ચતિ. ન્થકારસ્સ વાણ્ઠકારે કતે ગણ્ઠિકો, તં ગણ્ઠિકં પટિમુઞ્ચિત્વા. ઉભો કણ્ણેતિ ચીવરસ્સ દ્વે કોણે. ગલવાટકતોતિ એત્થ ગલોતિ કણ્ઠો. સો હિ ખજ્જભોજ્જલેય્યપેય્યસઙ્ખાતં ચતુબ્બિધં અસનં ગલતિ પન્નો હુત્વા કુચ્છિયં પતતિ ઇતોતિ ગલોતિ વુચ્ચતિ. આવાટોયેવ ખુદ્દકટ્ઠેન આવાટકો, ખુદ્દકત્થે કો. ગલે ઠિતો આવાટકો ગલવાટકો. અકારતો હિ આકારસ્સ લોપો ‘‘પપ’’ન્તિઆદીસુ (જા. ૧.૧.૨) વિય. એત્થ હિ પઆપન્તિ પદચ્છેદો, અકારતો આકારસ્સ ચ લોપો. પવદ્ધં આપં પપં, મહન્તં ઉદકન્તિ અત્થો. સીસં વિવરિત્વાતિ સમ્બન્ધો.

૫૭૯. વાસં ઉપગતોતિ વા વાસેન ઉપગતોતિ વા અત્થં પટિક્ખિપન્તો આહ ‘‘વાસત્થાય ઉપગતસ્સા’’તિ.

૫૮૦. હત્થપાદે અકીળન્તો સુસંવુતો નામાતિ દસ્સેન્તો આહ ‘‘હત્થં વા પાદં વા અકીળાપેન્તો’’તિ.

૫૮૨. ઓક્ખિત્તચક્ખૂતિ એત્થ ઓસદ્દો હેટ્ઠાપરિયાયોતિ આહ ‘‘હેટ્ઠા ખિત્તચક્ખૂ’’તિ. ‘‘હુત્વા’’તિઇમિના કિરિયાવિસેસનભાવં દસ્સેતિ. યુગયુત્તકોતિ યુગે યુત્તકો. દમિયિત્થાતિ દન્તો. આભુસો જાનાતિ કારણાકારણન્તિ આજાનેય્યો. એત્તકન્તિ ચતુહત્થપમાણં. યો ગચ્છતિ, અસ્સ ભિક્ખુનો દુક્કટા આપત્તિ હોતીતિ યોજના. ‘‘પરિસ્સયભાવ’’ન્તિ ચ ‘‘પરિસ્સયાભાવ’’ન્તિ ચ દ્વે પાઠા યુજ્જન્તિયેવ.

૫૮૪. ઇત્થમ્ભૂતલક્ખણેતિ ઇમં પકારં ઇત્થં ચીવરુક્ખિપનં, ભવતિ ગચ્છતીતિ ભૂતો, ભિક્ખુ. લક્ખીયતિ અનેનાતિ લક્ખણં, ચીવરં. ઇત્થં ભૂતો ઇત્થમ્ભૂતો, તસ્સ લક્ખણં ઇત્થમ્ભૂતલક્ખણં, તસ્મિં. કરણવચનં દટ્ઠબ્બન્તિ યોજના. ઇત્થમ્ભૂતલક્ખણં નામ કિરિયાવિસેસનસ્સ સભાવોતિ આહ ‘‘એકતો વા…પે… હુત્વાતિ અત્થો’’તિ. અન્તોઇન્દખીલતોતિ ગામસ્સ અન્તોઇન્દખીલતોતિ. પઠમો વગ્ગો.

૨. ઉજ્જગ્ઘિકવગ્ગ-અત્થયોજના

૫૮૬. ઉચ્ચાસદ્દં કત્વા જગ્ઘનં હસનં ઉજ્જગ્ઘો, સોયેવ ઉજ્જગ્ઘિકા, તાય. ઇતિ ઇમમત્થં દસ્સેન્તો આહ ‘‘મહાહસિતં હસન્તો’’તિ. એત્થાતિ ‘‘ઉજ્જગ્ઘિકાયા’’તિપદે.

૫૮૮. કિત્તાવતાતિ કિત્તકેન પમાણેન, એવં નિસિન્નેસુ થેરેસૂતિ સમ્બન્ધો, નિદ્ધારણે ચેતં ભુમ્મવચનં. વવત્થપેતીતિ ઇદઞ્ચીદઞ્ચ કથેતીતિ વવત્થપેતિ. એત્તાવતાતિ એત્તકેન પમાણેન.

૫૯૦. નિચ્ચલં કત્વા કાયસ્સ ઉજુટ્ઠપનં કાયપગ્ગહો નામાતિ આહ ‘‘નિચ્ચલં કત્વા’’તિઆદિ. એસેવ નયો બાહુપગ્ગહસીસપગ્ગહેસુપીતિ. દુતિયો વગ્ગો.

૩. ખમ્ભકતવગ્ગ-અત્થયોજના

૫૯૬. ખમ્ભો કતો યેનાતિ ખમ્ભકતો. ખમ્ભોતિ ચ પટિબદ્ધો. કત્થ પટિબદ્ધોતિ આહ ‘‘કટિયં હત્થં ઠપેત્વા’’તિ. સસીસં અવગુણ્ઠયતિ પરિવેઠતીતિ ઓગુણ્ઠિતોતિ આહ ‘‘સસીસં પારુતો’’તિ.

૬૦૦. ઉદ્ધં એકા કોટિ ઇમિસ્સા ગમનાયાતિ ઉક્કુટિકાતિ દસ્સેન્તો આહ ‘‘ઉક્કુટિકા વુચ્ચતી’’તિઆદિ. એત્થાતિ ‘‘ઉક્કુટિકાયા’’તિપદે.

૬૦૧. હત્થપલ્લત્થીકદુસ્સપલ્લત્થીકેસુ દ્વીસુ દુસ્સપલ્લત્થિકે આયોગપલ્લત્થીકાપિ સઙ્ગહં ગચ્છતીતિ આહ ‘‘આયોગપલ્લત્થિકાપિ દુસ્સપલ્લત્થિકા એવા’’તિ.

૬૦૨. સતિયા ઉપટ્ઠાનં સક્કચ્ચન્તિ આહ ‘‘સતિંઉપટ્ઠપેત્વા’’તિ.

૬૦૩. પિણ્ડપાતં દેન્તેપીતિ પિણ્ડપાતં પત્તે પક્ખિપન્તેપિ. પત્તે સઞ્ઞા પત્તસઞ્ઞા, સા અસ્સત્થીતિ પત્તસઞ્ઞી. ‘‘કત્વા’’ તિઇમિના કિરિયાવિસેસનભાવં દસ્સેતિ.

૬૦૪. સમસૂપકં પિણ્ડપાતન્તિ એત્થ સૂપપિણ્ડપાતાનં સમઉપડ્ઢભાવં આસઙ્કા ભવેય્યાતિ આહ ‘‘સમસૂપકો નામા’’તિઆદિ. યત્થાતિ પિણ્ડપાતે. ભત્તસ્સ ચતુત્થભાગપમાણો સૂપો હોતિ, સો પિણ્ડપાતો સમસૂપકો નામાતિ યોજના. ઓલોણી ચ સાકસૂપેય્યઞ્ચ મચ્છરસો ચ મંસરસો ચાતિ દ્વન્દો. તત્થ ઓલોણીતિ એકા બ્યઞ્જનવિકતિ. સાકસૂપેય્યન્તિ સૂપસ્સ હિતં સૂપેય્યં, સાકમેવ સૂપેય્યં સાકસૂપેય્યં. ઇમિના સબ્બાપિ સાકસૂપેય્યબ્યઞ્જનવિકતિ ગહિતા. મચ્છરસમંસરસાદીનીતિ એત્થ આદિસદ્દેન અવસેસા સબ્બાપિ બ્યઞ્જનવિકતિ સઙ્ગહિતા. તં સબ્બં રસાનં રસો રસરસોતિ કત્વા ‘‘રસરસો’’તિ વુચ્ચતિ.

૬૦૫. સમપુણ્ણં સમભરિતન્તિ વેવચનમેવ. થૂપં કતો થૂપીકતોતિ અત્થં દસ્સેન્તો આહ ‘‘થૂપીકતો નામા’’તિઆદિ.

તત્થાતિ ‘‘થૂપીકત’’ન્તિઆદિવચને. તેસન્તિ અભયત્થેરતિપિટકચૂળનાગત્થેરાનં. ઇતિ પુચ્છિંસુ, તેસઞ્ચ થેરાનં વાદં આરોચેસુન્તિ યોજના. થેરોતિ ચૂળસુમનત્થેરો. એતસ્સાતિ તિપિટકચૂળનાગત્થેરસ્સ. સત્તક્ખત્તુન્તિ સત્ત વારે. કુતોતિ કસ્સાચરિયસ્સ સન્તિકા. તસ્માતિ યસ્મા યાવકાલિકેન પરિચ્છિન્નો, તસ્મા. આમિસજાતિકં યાગુભત્તં વા ફલાફલં વાતિ યોજના. તઞ્ચ ખોતિ તઞ્ચ સમતિત્થિકં. ઇતરેન પનાતિ નાધિટ્ઠાનુપગેન પત્તેન પન. યં પૂવઉચ્છુખણ્ડફલાફલાદિ હેટ્ઠા ઓરોહતિ, તં પૂવઉચ્છુખણ્ડફલાફલાદીતિ યોજના. પૂવવટંસકોતિ એત્થ વટંસકોતિ ઉત્તંસો. સો હિ ઉદ્ધં તસીયતે અલઙ્કરીયતેતિ વટંસોતિ વુચ્ચતિ ઉકારસ્સ વકારં, તકારસ્સ ચ ટકારં કત્વા, સોયેવ વટંસકો, મુદ્ધનિ પિલન્ધિતો એકો અલઙ્કારવિસેસો. પૂવમેવ તંસદિસત્તા પૂવવટંસકો, તં. પુપ્ફવટંસકો ચ તક્કોલકટુકફલાદિવટંસકો ચાતિ દ્વન્દો, તે.

ઇધાતિ ઇમસ્મિં સિક્ખાપદે. નનુ સબ્બથૂપીકતેસુ પટિગ્ગહણસ્સ અકપ્પિયત્તા પરિભુઞ્જનમ્પિ ન વટ્ટતીતિ આહ ‘‘સબ્બત્થ પના’’તિઆદિ. તત્થ સબ્બત્થાતિ સબ્બેસુ થૂપીકતેસૂતિ. તતિયો વગ્ગો.

૪. સક્કચ્ચવગ્ગ-અત્થયોજના

૬૦૮. તત્થ તત્થાતિ તસ્મિં તસ્મિં ઠાને. ઓધિન્તિ અવધિં મરિયાદં.

૬૧૦. થૂપકતોતિ થૂપમેવ થૂપકં, તતો થૂપકતોતિ દસ્સેન્તો આહ ‘‘મત્થકતો’’તિ.

૬૧૧. માઘાતસમયાદીસૂતિ ‘‘પાણે મા ઘાતેથા’’તિ રાજાનો ભેરિં ચરાપેન્તિ એત્થાતિ માઘાતો, સોયેવ સમયો માઘાતસમયો. આદિસદ્દેન અઞ્ઞં પટિચ્છન્નકારણં ગહેતબ્બં.

૬૧૫. તેસન્તિ મયૂરણ્ડકુક્કુટણ્ડાનન્તિ. ચતુત્થો વગ્ગો.

૫. કબળવગ્ગ-અત્થયોજના

૬૧૭. ‘‘મુખદ્વાર’’ન્તિ કમ્મસ્સ ‘‘અનાહટે’’તિ ચ ‘‘વિવરિસ્સામી’’તિ ચ દ્વીસુ કિરિયાસુ સમ્બન્ધભાવં દસ્સેતું વુત્તં ‘‘અનાહરિતે મુખદ્વાર’’ન્તિ.

૬૧૮. સકલં હત્થન્તિ પઞ્ચઙ્ગુલિં સન્ધાય વુત્તં.

૬૧૯. સકબળેનાતિ એત્થ કબળસદ્દેન વચનસ્સ અપરિપુણ્ણકારણં સબ્બમ્પિ ગહેતબ્બં.

૬૨૦. પિણ્ડુક્ખેપકન્તિઆદીસુ વિચ્છત્થે કપચ્ચયોતિ આહ ‘‘પિણ્ડં ઉક્ખિપિત્વા ઉક્ખિપિત્વા’’તિ. ત્વાસદ્દેન કિરિયાવિસેસનભાવં દસ્સેતિ.

૬૨૪. ‘‘અવકિરિત્વા’’તિ ઇમિના સિત્થાવકારકન્તિ એત્થ અવપુબ્બો કિરધાતુયેવ, ન કરધાતૂતિ દસ્સેતિ.

૬૨૬. ‘‘ચપુચપૂ’’તિ એવં સદ્દન્તિ ‘‘ચપુચપૂ’’તિ એવં અનુકરણરવન્તિ. પઞ્ચમો વગ્ગો.

૬. સુરુસુરુવગ્ગ-અત્થયોજના

૬૨૭. ‘‘સુરુસુરૂ’’તિ એવં સદ્દન્તિ ‘‘સુરુસુરૂ’’તિ એવં અનુકરણરવં. દવનં કીળનન્તિ ઇમિના વચનત્થેન પરિહાસો દવો નામાતિ આહ ‘‘દવોતિ પરિહાસવચન’’ન્તિ. તન્તિ સો દવો. લિઙ્ગવિપલ્લાસો હેસ. ન કાતબ્બં ન કાતબ્બોતિ સમ્બન્ધો. સિલકબુદ્ધોતિ સિલાય કતો, સિલેન નિયુત્તો વા બુદ્ધો. અપટિબુદ્ધોતિ અપટિવિદ્ધો બુદ્ધો, પરિહાસવચનમેતં. ગોધમ્મોતિ ગુન્નં ધમ્મો. અજધમ્મોતિ અજાનં ધમ્મો. મિગસઙ્ઘોતિ મિગાનં સઙ્ઘો. પસુસઙ્ઘોતિ પસૂનં સઙ્ઘો.

૬૨૮. ‘‘ભુઞ્જન્તેના’’તિ પદં ‘‘નિલ્લેહિતુ’’ન્તિ પદે ભાવકત્તા.

૬૩૧. એવંનામકેતિ ‘‘કોકનુદ’’ન્તિ એવં નામં અસ્સ પાસાદસ્સાતિ એવંનામકો, પાસાદો, તસ્મિં. ‘‘પદુમસણ્ઠાનો’’તિ ઇમિના પાસાદસ્સ સદિસૂપચારેન ‘‘કોકનુદો’’તિ નામલભનં દસ્સેતિ. તેનાતિ પદુમસણ્ઠાનત્તા. અસ્સાતિ પાસાદસ્સ. પુગ્ગલિકમ્પીતિ પરપુગ્ગલસન્તકં ગહેતબ્બં ‘‘અત્તનો સન્તકમ્પી’’તિ અત્તપુગ્ગલસન્તકસ્સ વિસું ગય્હમાનત્તા. સઙ્ખમ્પીતિ પાનીયસઙ્ખમ્પિ. સરાવમ્પીતિ પાનીયસરાવમ્પિ. થાલકમ્પીતિ પાનીયથાલકમ્પિ.

૬૩૨. ‘‘ઉદ્ધરિત્વા’’તિ સામઞ્ઞતો વુત્તવચનસ્સ કમ્માપાદાનાનિ દસ્સેતું વુત્તં ‘‘સિત્થાનિ ઉદકતો’’તિ. ભિન્દિત્વાતિ ચુણ્ણવિચુણ્ણાનિ કત્વા. બહીતિ અન્તરઘરતો બહિ.

૬૩૪. સેતચ્છત્તન્તિ એત્થ સેતસદ્દો પણ્ડરપરિયાયોતિ આહ ‘‘પણ્ડરચ્છત્ત’’ન્તિ. વત્થપલિગુણ્ઠિતન્તિ વત્થેહિ સમન્તતો વેઠિતં. સેતં છત્તં સેતચ્છત્તં. કિળઞ્જેહિ કતં છત્તં કિળઞ્જચ્છત્તં. પણ્ણેહિ કતં છત્તં પણ્ણચ્છત્તં. મણ્ડલેન બદ્ધં મણ્ડલબદ્ધં. સલાકાહિ બદ્ધં સલાકબદ્ધં. તાનીતિ તીણિ છત્તાનિ. હીતિ સચ્ચં. યમ્પિ એકપણ્ણચ્છત્તન્તિ યોજના. એતેસૂતિ તીસુ છત્તેસુ. અસ્સાતિ યસ્સ કસ્સચિ ગહટ્ઠસ્સ વા પબ્બજિતસ્સ વા. સોતિ યો કોચિ ગહટ્ઠો વા પબ્બજિતો વા. છત્તપાદુકાય વાતિ છત્તદણ્ડનિક્ખેપનાય પાદુકાય વા. એત્થાતિ ઇમસ્મિં સિક્ખાપદે.

૬૩૫. મજ્ઝિમસ્સાતિ પમાણમજ્ઝિમસ્સ. ‘‘ચતુહત્થપ્પમાણો’’તિઇમિના ચતુહત્થતો ઊનાતિરેકો દણ્ડો ન દણ્ડો નામાતિ દસ્સેતિ. દણ્ડો પાણિમ્હિ અસ્સાતિ વચનત્થં અતિદિસન્તો આહ ‘‘વુત્તનયેનેવા’’તિ.

૬૩૬. ‘‘સત્થપાણિમ્હી’’તિ એત્થ અસિ એવ અધિપ્પેતોતિ આહ ‘‘અસિ’’ન્તિ. અસિન્તિ ખગ્ગં.

૬૩૭. ‘‘આવુધં નામ ચાપો કોદણ્ડો’’તિ પાળિયં વુત્તવચનં ઉપલક્ખણમેવાતિ દસ્સેન્તો આહ ‘‘આવુધપાણિસ્સાતિ એત્થા’’તિઆદિ. સબ્બાપિ ધનુવિકતિ આવુધન્તિ વેદિતબ્બાતિ યોજના. યથા અસિં સન્નહિત્વા ઠિતો સત્થપાણીતિ સઙ્ખ્યં ન ગચ્છતિ, એવં ધનું કણ્ઠે પટિમુક્કો આવુધપાણીતિ આહ ‘‘સચે પના’’તિઆદિ, ઇમિના આવુધો પાણિના ગહિતોયેવ આવુધપાણિ નામાતિ દસ્સેતીતિ. છટ્ઠો વગ્ગો.

૭. પાદુકવગ્ગ-અત્થયોજના

૬૩૮. અઙ્ગુલન્તરન્તિ પાદઙ્ગુલવિવરં. પાદુકન્તિ ઉપાહનવિસેસો. સો હિ પજ્જતે ઇમાયાતિ પાદુકાતિ વુચ્ચતિ, સા બહુપટલા ચમ્મમયા વા હોતિ કટ્ઠમયા વા. પટિમુઞ્ચિત્વાતિ પાદુકં પટિમુઞ્ચીત્વા.

૬૪૦. દ્વીહિ જનેહિ ગહિતોતિ સમ્બન્ધો. વંસેનાતિ વેણુના, યાને નિસિન્નોતિ સમ્બન્ધો. વિસઙ્ખરિત્વાતિ વિપત્તિં કરિત્વા. દ્વેપીતિ ધમ્મકથિકધમ્મપટિગ્ગાહકસઙ્ખાતા ઉભોપિ જના. વટ્ટતીતિ દેસેતું વટ્ટતિ.

૬૪૧. સયનગતસ્સાતિ સયનં ગતસ્સ, સયને નિપન્નસ્સાતિ અત્થો. નિપન્નસ્સ દેસેતું ન વટ્ટતીતિ સમ્બન્ધો.

૬૪૨. તીસુ પલ્લત્થિકાસુ યાય કાયચિ પલ્લત્થિકાય નિસિન્નસ્સ ધમ્મં દેસેતું ન વટ્ટતીતિ દસ્સેન્તો આહ ‘‘પલ્લત્થિકાયા’’તિઆદિ.

૬૪૩. યથા વેઠિયમાને કેસન્તો ન દિસ્સતિ, એવં વેઠિતસીસસ્સાતિ યોજના.

૬૪૭. છપકસદ્દસ્સ ચ ચણ્ડાલસદ્દસ્સ ચ વેવચનત્તા વુત્તં ‘‘ચણ્ડાલસ્સા’’તિ. ચણ્ડાલો હિ સં સુનખં પચતીતિ છપકોતિ વુચ્ચતિ સકારસ્સ છકારં કત્વા. છપકસ્સ એસા છપકી, ચણ્ડાલભરિયા. યત્રાતિ એત્થ ત્રપચ્ચયો પચ્ચત્તે હોતીતિ આહ ‘‘યો હિ નામા’’તિ. યો રાજા ઉચ્ચે આસને નિસીદિત્વા મન્તં પરિયાપુણિસ્સતિ નામ, અયં રાજા યાવ અતિવિય અધમ્મિકોતિ વુત્તં હોતિ. ‘‘સબ્બમિદ’’ન્તિ અયં સદ્દો લિઙ્ગવિપલ્લાસોતિ આહ ‘‘સબ્બો અય’’ન્તિ. ‘‘લોકો’’તિ ઇમિના ઇધસદ્દસ્સ વિસયં દસ્સેતિ. ચરિમસદ્દો અન્તિમપરિયાયો. અન્તિમોતિ ચ લામકો. લામકોતિ ચ નામ ઇધ વિપત્તીતિ આહ ‘‘સઙ્કર’’ન્તિ. સઙ્કરન્તિ વિપત્તિં. ‘‘નિમ્મરિયાદો’’તિ ઇમિના ‘‘સઙ્કરં ગતો’’તિ પદાનં અધિપ્પાયત્થં દસ્સેતિ. ચરિમં ગતં ચરિમગતં, સબ્બો અયં લોકો ચરિમગતોતિ અત્થો. ઇધ ચ જાતકે (જા. ૧.૪.૩૩) ચ કેસુચિ પોત્થકેસુ ‘‘ચમરિકત’’ન્તિ પાઠો અત્થિ, સો અયુત્તોયેવ. તત્થેવાતિ અમ્બરુક્ખમૂલેયેવ. તેસન્તિ રાજબ્રાહ્મણાનં.

તત્થાતિ તિસ્સં ગાથાયં. પાળિયાતિ અત્તનો આચારપકાસકગન્થસઙ્ખાતાય પાળિયા. ન પસ્સરેતિ એત્થ રેસદ્દો અન્તિસ્સ કારિયોતિ આહ ‘‘ન પસ્સન્તી’’તિ. યો ચાયન્તિ યો ચ અયં. અયંસદ્દો પદાલઙ્કારમત્તો, બ્રાહ્મણોતિ અત્થો. અધીયતીતિ અજ્ઝાયતિ, સિક્ખતીતિ અત્થો.

તતોતિ બોધિસત્તેન વુત્તગાથાતો પરન્તિ સમ્બન્ધો. તસ્સાતિ ગાથાય. ભોતિ બોધિસત્તં આમન્તેતિ. ‘‘ભુત્તો’’તિ પદસ્સ કમ્મવાચકભાવમાવિકાતું વુત્તં ‘‘મયા’’તિ. અસ્સાતિ ઓદનસ્સ. ઇમિના સુચિ પરિસુદ્ધં મંસં સુચિમંસં, તેન ઉપસેચનમસ્સાતિ સુચિમંસૂપસેચનોતિ બાહિરત્થસમાસં દસ્સેતિ. ધમ્મેતિ આચારધમ્મે. બદ્ધો હુત્વાતિ થદ્ધો હુત્વા, અયમેવ વા પાઠો. વણ્ણસદ્દસ્સ સણ્ઠાનાદિકે અઞ્ઞે અત્થે પટિક્ખિપિતું વુત્તં ‘‘પસત્થો’’તિ. થોમિતોતિ તસ્સેવ વેવચનં.

અથાતિ અનન્તરે. નન્તિ બ્રાહ્મણં. તસ્સાતિ ગાથાદ્વયસ્સ. બ્રાહ્મણાતિ પુરોહિતં આલપતિ. સમ્પતીતિ સન્દીટ્ઠિકે. ‘‘યા વુત્તિ વિનિપાતેન, અધમ્મચરણેન વા’’તિ પદાનં સમ્બન્ધં દસ્સેતું વુત્તં ‘‘નિપ્પજ્જતી’’તિ.

મહાબ્રહ્મેતિ એત્થ બ્રહ્મસદ્દો બ્રાહ્મણવાચકોતિ આહ ‘‘મહાબ્રાહ્મણા’’તિ. અઞ્ઞેપીતિ રાજબ્રાહ્મણેહિ અપરેપિ. ‘‘પચન્તી’’તિ વુત્તે અવિનાભાવતો ‘‘ભુઞ્જન્તી’’તિ અત્થોપિ ગહેતબ્બોતિ આહ ‘‘પચન્તિ ચેવ ભુઞ્જન્તિ ચા’’તિ. ‘‘ન કેવલ’’ન્તિઆદિના અઞ્ઞેપીતિ એત્થ પિસદ્દસ્સ સમ્પિણ્ડનત્થં દસ્સેતિ, ત્વં આચરિસ્સસીતિ સમ્બન્ધો. પુન ત્વન્તિ તં, ઉપયોગત્થે ચેતં પચ્ચત્તવચનં, ‘‘મા ભિદા’’તિઇમિના સમ્બન્ધિતબ્બં. ‘‘પાસાણો’’તિઇમિના અસ્મસદ્દો પાસાણપરિયાયોતિ દસ્સેતિ. તેનાતિ ભિન્દનહેતુના.

૬૪૮. અત્તનો કઙ્ખાઠાનસ્સ પુચ્છનં સન્ધાય વુત્તં ‘‘ન કથેતબ્બ’’ન્તિ.

૬૪૯. સમધુરેનાતિ સમં ધુરેન, સમં મુખેનાતિ અત્થો.

૬૫૨. યં મૂલં વા યા સાખા વા ગચ્છતીતિ યોજના. ખન્ધેતિ રુક્ખસ્સ ખન્ધે. નિક્ખમતીતિ ઉચ્ચારપસ્સાવો નિક્ખમતિ. તિણણ્ડુપકન્તિ તિણેન કતં, તિણમયં વા અણ્ડુપકં. એત્થાતિ ઉચ્ચારપસ્સાવખેળેસુ.

૬૫૩. અધિપ્પેતઉદકં દસ્સેતું વુત્તં ‘‘પરિભોગઉદકમેવા’’તિ. સત્તમો વગ્ગો.

એત્થાતિ સેખિયેસુ. સૂપબ્યઞ્જનપટિચ્છાદનેતિ સૂપબ્યઞ્જને ઓદનેન પટિચ્છાદેતિ. સમત્તા સેખિયા.

૮. સત્તાધિકરણસમથ-અત્થયોજના

૬૫૫. સઙ્ખ્યં પરિચ્છિજ્જતીતિ સઙ્ખ્યાપરિચ્છેદો. તેસન્તિ ચતુબ્બિધાનમધિકરણાનં. તસ્સાતિ તેસં ખન્ધકપરિવારાનં. તત્થેવાતિ તેસુ એવ ખન્ધકપરિવારેસુ. સબ્બત્થાતિ સબ્બેસુ સિક્ખાપદેસૂતિ.

ઇતિ સમન્તપાસાદિકાય વિનયસંવણ્ણનાય

ભિક્ખુવિભઙ્ગવણ્ણનાય યોજના સમત્તા.

જાદિલઞ્છિતનામેન નેકાનં વાચિતો મયા.

સાધું મહાવિભઙ્ગસ્સ, સમત્તો યોજનાનયોતિ.