૬. પાટિદેસનીયકણ્ડં

૧. પઠમપાટિદેસનીયસિક્ખાપદ-અત્થયોજના

ખુદ્દકાનં અનન્તરા પાટિદેસનીયા યે ધમ્મા સઙ્ગીતિકારેહિ ઠપિતા, ઇદાનિ તેસં ધમ્માનં અયં વણ્ણના ભવતીતિ યોજના.

૫૫૨. પઠમપાટિદેસનીયે તાવ અત્થો એવં વેદિતબ્બોતિ યોજના. પટિઆગમનકાલેતિ પિણ્ડાય ચરણટ્ઠાનતો પક્કમિત્વા, પટિનિવત્તિત્વા વા આગમનકાલે. સબ્બેવાતિ એત્થ નિગ્ગહીતલોપવસેન સન્ધિ હોતીતિ આહ ‘‘સબ્બમેવા’’તિ. ‘‘કમ્પમાના’’તિ ઇમિના પપુબ્બવિધધાતુયા કમ્પનત્થં દસ્સેતિ. અપેહીતિ એત્થ અપપુબ્બઇધાતુ ગત્યત્થોતિ આહ ‘‘અપગચ્છા’’તિ.

૫૫૩. પટિદેસેતબ્બાકારં દસ્સેતિ અનેનાતિ પટિદેસેતબ્બાકારદસ્સનં. દ્વિન્નં સદ્દાનં પરિયાયભાવં દસ્સેતું વુત્તં ‘‘રથિકાતિ રચ્છા’’તિ. રથસ્સ હિતા રથિકા. ણ્યપચ્ચયે કતે ‘‘રચ્છા’’તિ (મોગ્ગલ્લાને ૪.૭૨ સુત્તે) વુચ્ચતિ. રચ્છન્તરેન અનિબ્બિદ્ધા રચ્છા બ્યૂહો નામાતિ આહ ‘‘અનિબ્બિજ્ઝિત્વા’’તિઆદિ. બ્યૂહેતિ સમ્પિણ્ડેતિ જને અઞ્ઞત્થ ગન્તુમપદાનવસેનાતિ બ્યૂહો. સિઙ્ઘાટકં નામ મગ્ગસન્ધીતિ આહ ‘‘મગ્ગસમોધાનટ્ઠાન’’ન્તિ. સિઙ્ઘતિ મગ્ગસમોધાનં કરોતિ એત્થાતિ સિઙ્ઘાટકં. એતેસૂતિ રથિકાદીસુ. એસેવ નયોતિ દુક્કટપાટિદેસનીયે અતિદિસતિ. હીતિ સચ્ચં. ‘‘વચનતો’’તિ પદં ‘‘વેદિતબ્બો’’તિ પદે ઞાપકહેતુ. દદમાનાય ભિક્ખુનિયા વસેનાતિ યોજના. એત્થાતિ સિક્ખાપદે. તસ્માતિ યસ્મા અપમાણં, તસ્મા.

ઇદન્તિ વચનં વુત્તન્તિ સમ્બન્ધો. સમ્ભિન્ને એકરસે કાલિકત્તયેતિ યોજના.

૫૫૬. ‘‘દાપેતી’’તિ હેતુત્થકિરિયાય કારિતકત્તુકારિતકમ્માનિ દસ્સેતું વુત્તં ‘‘અઞ્ઞાતિકાય અઞ્ઞેન કેનચી’’તિ. અઞ્ઞેનાતિ અત્તના અઞ્ઞેન. ‘‘તાય એવ વા ભિક્ખુનિયા અઞ્ઞેન વા કેનચી’’તિ પદાનિ ‘‘પટિગ્ગહાપેત્વા’’તિપદે કારિતકમ્માનીતિ. પઠમં.

૨. દુતિયપાટિદેસનીયસિક્ખાપદં

૫૫૮. દુતિયે પુરિમસિક્ખાપદેન આપત્તિ અન્તરઘરત્તાતિ અધિપ્પાયો. ઇમિના સિક્ખાપદેન આપત્તિ ભવેય્ય વોસાસમાનત્તાતિ અધિપ્પાયો. દેન્તિયા પન નેવ ઇમિના, ન પુરિમેન આપત્તિ અઞ્ઞસ્સ ભત્તત્તાતિ અધિપ્પાયોતિ. દુતિયં.

૩. તતિયપાટિદેસનીયસિક્ખાપદં

૫૬૨. તતિયે ‘‘ઉભતો’’તિ એત્થ કરણત્થે તોતિ આહ ‘‘દ્વીહી’’તિ. ‘‘ઉભતોપસન્ન’’ન્તિ બ્યાસોપિ સમાસોપિ યુત્તોયેવ, સમાસે તોપચ્ચયસ્સ અલોપો હોતિ. ‘‘ઉભતો’’તિપદસ્સ સરૂપં દસ્સેતું વુત્તં ‘‘ઉપાસકેનપિ ઉપાસિકાયપી’’તિ. કસ્મા ઉભતો પસન્નં હોતીતિ આહ ‘‘તસ્મિં કિરા’’તિઆદિ. યસ્મા તસ્મિં કુલે…પે… સોતાપન્નાયેવ હોન્તિ કિર, તસ્મા ‘‘ઉભતોપસન્ન’’ન્તિ વુત્તં હોતિ. ‘‘સચેપી’’તિ એત્થ પિસદ્દેન અસીતિકોટિધનતો અધિકમ્પિ સમ્પિણ્ડેતિ. હાયનસ્સ કારણં દસ્સેતિ ‘‘યસ્મા’’તિઆદિના.

૫૬૯. ‘‘ઘરતો નીહરિત્વા’’તિ એત્થ ‘‘નીહરિત્વા’’તિ પદસ્સ કમ્મં દસ્સેતું વુત્તં ‘‘આસનસાલં વા વિહારં વા’’તિ. ‘‘આનેત્વા’’તિઇમિના નીપુબ્બહરધાતુયા અત્થં દસ્સેતિ. દ્વારેતિ અત્તનો ગેહદ્વારેતિ. તતિયં.

૪. ચતુત્થપાટિદેસનીયસિક્ખાપદં

૫૭૦. ચતુત્થે અવરુદ્ધસદ્દો પરિરુદ્ધસદ્દસ્સ પરિયાયોતિ આહ ‘‘પરિરુદ્ધા હોન્તી’’તિ. આરઞ્ઞકસ્સ સેનાસનસ્સ પરિસમન્તતો રુદ્ધા આવુતા હોન્તીતિ અત્થો.

૫૭૩. ‘‘પઞ્ચન્ન’’ન્તિ નિદ્ધારણે સામિવચનભાવઞ્ચ ‘‘યંકિઞ્ચી’’તિ નિદ્ધારણીયેન સમ્બન્ધિતબ્બભાવઞ્ચ દસ્સેતું વુત્તં ‘‘પઞ્ચસુ સહધમ્મિકેસુ યં કિઞ્ચી’’તિ. ‘‘પેસેત્વા ખાદનીયં ભોજનીયં આહરિસ્સામી’’તિઇમિના પટિસંવિદિતાકારદસ્સનં. ‘‘આરામ’’ન્તિ સામઞ્ઞતો વુત્તેપિ આરઞ્ઞકસેનાસનસ્સ આરામો એવ અધિપ્પેતોતિ આહ ‘‘આરઞ્ઞકસેનાસનારામઞ્ચા’’તિ. તસ્સાતિ આરઞ્ઞકસેનાસનારામસ્સ. ‘‘કસ્મા’’તિ પુચ્છાય ‘‘પટિમોચનત્થ’’ન્તિ વિસજ્જનાય સમેતું સમ્પદાનત્થે નિસ્સક્કવચનં કાતબ્બં. કિમત્થન્તિ હિ અત્થો. પટિમોચનત્થન્તિ તદત્થે પચ્ચત્તવચનં. પટિમોચનસઙ્ખાતાય અત્થાયાતિ હિ અત્થો. અત્થસદ્દો ચ પયોજનવાચકો. પયોજનાયાતિ હિ અત્થો. અથ વા ‘‘પટિમોચનત્થ’’ન્તિ વિસજ્જનાયં. ‘‘કસ્મા’’તિ પુચ્છાય સમેતું નિસ્સક્કત્થે પચ્ચત્તવચનં કાતબ્બં. પટિમોચનસઙ્ખાતા અત્થાતિ હિ અત્થો. અત્થસદ્દો ચ કારણવાચકો. કારણાતિ હિ અત્થો. એવઞ્હિ પુચ્છાવિસજ્જનાનં પુબ્બાપરસમસઙ્ખાતો વિચયો હારો પરિપુણ્ણો હોતીતિ દટ્ઠબ્બં. અમ્હાકન્તિ ખાદનીયભોજનીયપટિહરન્તાનં અમ્હાકં. અમ્હેતિ ચોરસઙ્ખાતે અમ્હે.

‘‘તસ્સા’’તિ પદસ્સત્થં દસ્સેતું વુત્તં ‘‘એતિસ્સા યાગુયા’’તિ. અઞ્ઞાનિપીતિ પટિસંવિદિતકુલતો અઞ્ઞાનિપિ કુલાનિ. તેનાતિ પટિસંવિદિતકુલેન. કુરુન્દિવાદે યાગુયા પટિસંવિદિતં કત્વા યાગું અગ્ગહેત્વા પૂવાદીનિ આહરન્તિ, વટ્ટતીતિ અધિપ્પાયો.

૫૭૫. એકસ્સાતિ ભિક્ખુસ્સ. તસ્સાતિ પટિસંવિદિતભિક્ખુસ્સ, ચતુન્નં વા પઞ્ચન્નં વા ભિક્ખૂનં અત્થાયાતિ યોજના. અઞ્ઞેસમ્પીતિ ચતુપઞ્ચભિક્ખુતો અઞ્ઞેસમ્પિ. અધિકમેવાતિ પરિભુત્તતો અતિરેકમેવ. યં પનાતિ ખાદનીયભોજનીયં પન, યમ્પિ ખાદનીયભોજનીયં વનતો આહરિત્વા દેન્તીતિ યોજના. ‘‘તત્થજાતક’’ન્તિ એત્થ તસદ્દસ્સ વિસયં દસ્સેતું વુત્તં ‘‘આરામે’’તિ. અઞ્ઞેન દિન્નન્તિ સમ્બન્ધો. નન્તિ મૂલખાદનીયાદિં. પટિસંવિદિતન્તિ પટિકચ્ચેવ સુટ્ઠુ જાનાપિતન્તિ અત્થોતિ. ચતુત્થં.

ઇતિ સમન્તપાસાદિકાય વિનયસંવણ્ણનાય

પાટિદેસનીયવણ્ણનાય

યોજના સમત્તા.