૧૧. સચ્ચવિભઙ્ગસુત્તવણ્ણના

૩૭૧. આચિક્ખનાતિ – ‘‘ઇદં દુક્ખં અરિયસચ્ચં, અયં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા અરિયસચ્ચ’’ન્તિ આદિતો કથનં. દેસનાતિ તસ્સેવ અત્થસ્સ અતિસજ્જનં પબોધનં. પઞ્ઞાપનાતિ પકારેહિ ઞાપના, સા પન યસ્મા ઇત્થમિદન્તિ વેનેય્યાનં પચ્ચક્ખતો દસ્સના, તેસં વા સન્તાને પતિટ્ઠાપના હોતિ, તસ્મા આહ – ‘‘દુક્ખસચ્ચાદીનં ઠપના’’તિ. પટ્ઠપનાતિ પતિટ્ઠાપના. યસ્મા પટ્ઠપિયમાનસભાવા દેસના ભાજનં ઉપગચ્છન્તી વિય હોતિ, તસ્મા વુત્તં – ‘‘પઞ્ઞાપના’’તિ, જાનાપનાતિ અત્થો. વિવટકરણાતિ દેસિયમાનસ્સ અત્થસ્સ વિવટભાવકરણં. વિભાગકિરિયાતિ યથાવુત્તસ્સ અત્થવિભાગસ્સ વિત્થારકરણં. પાકટભાવકરણન્તિ અગમ્ભીરભાવાપાદનં. અપરો નયો – ચતુસચ્ચસઞ્ઞિતસ્સ અત્થસ્સ પચ્ચેકં સરૂપતો દસ્સનવસેન ઇદન્તિ આદિતો સિક્ખાપનં કથનં આચિક્ખના, એવં પરસન્તાને પબોધનવસેન પવત્તાપના દેસના, એવં વિનેય્યાનં ચિત્તપરિતોસજનનેન તેસં બુદ્ધિપરિપાચનં ‘‘પઞ્ઞાપના’’તિ વુચ્ચતિ. એવં પઞ્ઞાપેન્તી ચ સા દેસિયમાનં અત્થં વેનેય્યસન્તાને પકારતો ઠપેતિ પતિટ્ઠપેતીતિ ‘‘પટ્ઠપના’’તિ વુચ્ચતિ. પકારતો ઠપેન્તી પન સંખિત્તસ્સ વિત્થારતો પટિવુત્તસ્સ પુનાભિધાનતો ‘‘વિવરણા’’તિ, તસ્સેવત્થસ્સ વિભાગકરણતો ‘‘વિભજના’’તિ, વુત્તસ્સ વિત્થારેનાભિધાનતો વિભત્તસ્સ હેતુદાહરણદસ્સનતો, ‘‘ઉત્તાનીકમ્મ’’ન્તિ વુચ્ચતિ. તેનાહ – ‘‘પાકટભાવકરણ’’ન્તિ, હેતૂપમાવસેનત્થસ્સ પાકટભાવકરણતોતિ અત્થો.

અનુગ્ગાહકાતિ અનુગ્ગણ્હનકામા. સ્વાયમનુગ્ગહો સઙ્ગહવત્થુવસેન પાકટો હોતીતિ આહ ‘‘આમિસસઙ્ગહેના’’તિઆદિ. જનેતા જનેત્તીતિ આહ ‘‘જનિકા માતા’’તિ. વુદ્ધિં પરિસં આપાદેતીતિ આપાદેતા. તેનાહ ‘‘પોસેતા’’તિ. ઇદાનિ દ્વિન્નં મહાથેરાનં યથાક્કમં સબ્રહ્મચારીનં ભગવતા વુત્તેહિ જનિકપોસિકમાતુટ્ઠાનિયેહિ સઙ્ગાહકતં વિત્થારતો દસ્સેતું, ‘‘જનિકમાતા હી’’તિઆદિ વુત્તં. પરતોઘોસેન વિનાપિ ઉપરિમગ્ગાધિગમો હોતીતિ ‘‘પચ્ચત્તપુરિસકારેના’’તિ વુત્તં. પઠમમગ્ગો એવ હિ સાવકાનં એકન્તતો ઘોસાપેક્ખોતિ. પત્તેસુપીતિ પિ-સદ્દેન પગેવ અપ્પત્તેસૂતિ દસ્સેતિ. ભવસ્સ અપ્પમત્તકતા નામ ઇત્તરકાલતાયાતિ આહ ‘‘અચ્છરાસઙ્ઘાતમત્તમ્પી’’તિ. જનેતાતિ જનકો, થેરો પન અરિયાય જનયિતા. આપાદેતાતિ વડ્ઢેતા પરિબ્રૂહેતા. પુરિમસ્મિં સચ્ચદ્વયે સમ્મસનગ્ગહણં લોકિયત્તા તસ્સ, ઇતરસ્મિં તસ્સ અગ્ગહણં લોકુત્તરત્તા.

કામેહિ નિક્ખન્તો સઙ્કપ્પો નેક્ખમ્મસઙ્કપ્પો. સ્વાયમસ્સ તતો નિક્ખમનત્થો તેસં પટિપક્ખભાવતો તેહિ વિસંસગ્ગતો વિરજ્જનતો સમુચ્છિન્દનતો સબ્બસો વિવિત્તભાવતો ચ હોતીતિ દસ્સેતું, ‘‘કામપચ્ચનીકટ્ઠેના’’તિઆદિ વુત્તં. તત્થ કામપદઘાતન્તિ યથા કામો પદં પતિટ્ઠં ન લભતિ, એવં હનનં, કામસમુચ્છેદન્તિ અત્થો. કામેહિ સબ્બસો વિવિત્તત્તા કામવિવિત્તો, અરિયમગ્ગો, તસ્સ અન્તો, અરિયફલં, તસ્મિં કામવિવિત્તન્તે. એસેવ નયોતિ ઇમિના ‘‘બ્યાપાદપચ્ચનીકટ્ઠેના’’તિઆદિયોજનં અતિદિસતિ. સબ્બે ચેતે નેક્ખમ્મસઙ્કપ્પાદયો નાનાચિત્તેસુ લબ્ભન્તીતિ યોજના. યદિ એકચિત્તે લબ્ભન્તિ, કથં તિવિધમિચ્છાસઙ્કપ્પાનં સમુગ્ઘાતોતિ આહ ‘‘તત્ર હી’’તિઆદિ. ન નાના લબ્ભતીતિ ઇમિના તિવિધકિચ્ચકારિતં સમ્માસઙ્કપ્પસ્સ દસ્સેતિ. કિચ્ચવસેન હિ તસ્સ નામસ્સ લાભો. સમ્માવાચાદીનમ્પિ મગ્ગક્ખણે એકચિત્તે લબ્ભમાનાનમ્પિ ચતુકિચ્ચકારિતાય ચતુબ્બિધનામાદિતા વેદિતબ્બા. સેસં સુવિઞ્ઞેય્યમેવ.

સચ્ચવિભઙ્ગસુત્તવણ્ણનાય લીનત્થપ્પકાસના સમત્તા.