૮. ગોપકમોગ્ગલ્લાનસુત્તવણ્ણના

૭૯. કમ્મંયેવ કમ્મન્તો, સો એત્થ અત્થીતિ કમ્મકરણટ્ઠાનં ‘‘કમ્મન્તો’’તિ વુત્તં. તેનાહ ‘‘કમ્મન્તટ્ઠાન’’ન્તિ. તેહિ ધમ્મેહીતિ બુદ્ધગુણેહિ. તે પન સબ્બઞ્ઞુતઞ્ઞાણપ્પમુખાતિ કત્વા આહ ‘‘સબ્બઞ્ઞુતઞ્ઞાણધમ્મેહી’’તિ. સબ્બેન સબ્બન્તિ સબ્બપ્પકારેન અનવસેસં, એત્તકો ગુણાનં પકારભેદો, તેસુ કિઞ્ચિપિ પકારં અનવસેસેત્વા. સબ્બકોટ્ઠાસેહિ સબ્બન્તિ યત્તકા ગુણભાગા, તેહિ સબ્બેહિ અનવસેસં નિસ્સેસમેવ કત્વા. યોપિ અહોસીતિ યોપિ કોસમ્બિવાસીનં ભિક્ખૂનં વસેન કોસમ્બિયં કલહો અહોસિ. સોપિ તત્થેવ ઉપ્પન્નટ્ઠાનેયેવ ઉપ્પન્નમત્તો વૂપસમિતો. પરિનિબ્બુતકાલે પનસ્સાતિ અસ્સ સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સ પરિનિબ્બુતકાલે પન. ભિય્યોસોમત્તાય ભિક્ખૂ સમગ્ગા જાતા, કથઞ્ચ સંવેગો જાતોતિ દસ્સેતું ‘‘અટ્ઠસટ્ઠી’’તિઆદિ વુત્તં. સાતિસયં અભિણ્હઞ્ચ ઉપસમપ્પત્તિયા અતિવિય ઉપસન્તુપસન્તા. અનુસંયાયમાનોતિ અનુ અનુ સમ્મદેવ જાનન્તો વિચારેન્તો વોસાસમાનો. ‘‘અનુસઞ્ઞાયમાનો’’તિ વા પાઠો. તત્થ ય-કારસ્સ ઞ-કારં કત્વા નિદ્દેસોતિ આહ ‘‘અનુવિચરમાનો’’તિ.

૮૦. હેટ્ઠિમપુચ્છમેવાતિ ગોપકમોગ્ગલ્લાનેન પુચ્છિતપુચ્છમેવ. સો હિ ‘‘તેહિ ધમ્મેહી’’તિઆદિના, ‘‘અત્થિ કોચિ તુમ્હાકં સાસનસ્સ સારભૂતો ભિક્ખૂ’’તિ પુચ્છિ. અયઞ્ચ તમેવ ‘‘પટિસરણો’’તિ પરિયાયેન પુચ્છિ. અપ્પટિસરણેતિ યં તુમ્હે ભિક્ખું પટિબોધેય્યાથ, તાદિસસ્સ અભાવેન અપ્પટિસરણે. તથાગતેન પવેદિતો ધમ્મો પટિસરણં એતેસન્તિ ધમ્મપટિસરણા. તેનાહ ‘‘ધમ્મો અવસ્સયો’’તિ.

૮૧. આગચ્છતીતિ વાચુગ્ગતભાવેન આગચ્છતિ. વત્થુવીતિક્કમસઙ્ખાતે ગરુગરુતરલહુલહુતરાદિભેદે અજ્ઝાચારે આપત્તિસમઞ્ઞાતિ આહ – ‘‘આપત્તિ…પે… આણાતિક્કમનમેવા’’તિ. યથાધમ્મન્તિ ધમ્માનુરૂપં. યથાસિટ્ઠન્તિ યથાનુસિટ્ઠં. ધમ્મો નોતિ એત્થ નો-સદ્દો અવધારણે ‘‘ન નો સમં અત્થિ તથાગતેના’’તિઆદીસુ (ખુ. પા. ૬.૩; સુ. નિ. ૨૨૬) વિય. તેનેવાહ ‘‘ધમ્મોવ કારેતી’’તિ.

૮૩. ‘‘યથા તં તુમ્હાદિસેહિ રક્ખકેહિ ગોપકેહી’’તિ એવં પસન્નવેસેન અત્તાનં ઉક્કંસાપેતુકામો. અરિયૂપવાદપાપં ખમાપને સતિ અન્તરાયાય ન હોતીતિ આહ – ‘‘ઇચ્ચેતં કુસલ’’ન્તિ. ગોનઙ્ગલમક્કટોતિ ગોનઙ્ગુટ્ઠમક્કટો.

૮૪. અયં ઉક્કંસાપેતું ઇચ્છિતં યથારદ્ધમત્થં વિસંવાદેતિ અવણ્ણિતમ્પિ વણ્ણિતં કત્વા કથેન્તો; ઇમસ્સ વચનસ્સ પટિક્ખેપેન ઇમિના દાતબ્બપિણ્ડપાતસ્સ અન્તરાયો મા હોતૂતિ એવં પિણ્ડપાતં રક્ખિતું ન ખો પન સક્કાતિ યોજના. ઇદન્તિ ‘‘ન ખો, બ્રાહ્મણ, સો ભગવા’’તિઆદિદેસનં. અબ્ભન્તરં કરિત્વાતિ નિબ્બાનન્તોગધં કત્વા, અન્તરં વા તસ્સ નિજ્ઝાનસ્સ કારણં કત્વા. કામરાગવસેન હિ તં નિજ્ઝાનં હોતીતિ. ઇધાતિ ઇમસ્મિં સુત્તપદેસે. સબ્બસઙ્ગાહિકજ્ઝાનન્તિ લોકિયલોકુત્તરસ્સ અન્તરાયો મા હોતૂતિ એવં કત્વાપિ રૂપાવચરસ્સ મગ્ગઝાનસ્સ ફલઝાનસ્સાતિ સબ્બસ્સપિ સઙ્ગણ્હનવસેન દેસિતત્તા સબ્બસઙ્ગાહકજ્ઝાનં નામ કથિતં.

યં નો મયન્તિ એત્થ નોતિ નિપાતમત્તં. તં નોતિ એત્થ પન નોતિ અમ્હાકન્તિ અત્થો. ઉસૂયતિ રાજકિચ્ચપસુતતાધીનતાય એકત્થાભિનિવેસભાવતો. મન્દપઞ્ઞતાય વસ્સકારગતઇસ્સાભિભૂતચિત્તતાય પરિપુણ્ણં કત્વા વુત્તમ્પિ અત્થં અનુપધારેન્તો આહ – ‘‘એકદેસમેવ કથેસી’’તિ. સેસં સુવિઞ્ઞેય્યમેવ.

ગોપકમોગ્ગલ્લાનસુત્તવણ્ણનાય લીનત્થપ્પકાસના સમત્તા.