૨. રટ્ઠપાલસુત્તવણ્ણના

૨૯૩. થૂલમેવ થુલ્લં, થુલ્લા વિપુલા મહન્તા કોટ્ઠા જાતા ઇમસ્સાતિ થુલ્લકોટ્ઠિકન્તિ ઓદનપૂપપહૂતવસેન લદ્ધનામો નિગમો. અટ્ઠકથાયં પન થુલ્લકોટ્ઠન્તિ અત્થો વુત્તો. તેન પાળિયં ઇક-સદ્દેન પદવડ્ઢનં કતન્તિ દસ્સેતિ.

૨૯૪. રટ્ઠપાલોતિ ઇદં તસ્સ કુલપુત્તસ્સ નામં. પવેણિવસેન આગતકુલવંસાનુગતન્તિ સમુદાગમતો પટ્ઠાય દસ્સેતું ‘‘કસ્મા રટ્ઠપાલો’’તિઆદિ વુત્તં. સન્ધારેતુન્તિ વિનાસનતો પુબ્બે યાદિસં, તથેવ સમ્મદેવ ધારેતું સમત્થો. સદ્ધાતિ કમ્મફલસદ્ધાય સમ્પન્ના. સામણેરં દિસ્વાતિ સિક્ખાકામતાય એતદગ્ગે ઠપિયમાનં દિસ્વા.

સહ રઞ્ઞાતિ સરાજિકં, રઞ્ઞા સદ્ધિં રાજપરિસં. ચાતુવણ્ણન્તિ બ્રાહ્મણાદિચતુવણ્ણસમુદાયં. પોસેતુન્તિ વદ્ધેતું દાનાદીહિ સઙ્ગહવત્થૂહિ સઙ્ગણ્હિતું. યં કુલં. પહોસ્સતીતિ સક્ખિસ્સતિ.

તેન તેન મે ઉપપરિક્ખતોતિ ‘‘કામા નામેતે અનિચ્ચા દુક્ખા વિપરિણામધમ્મા, અટ્ઠિકઙ્કલૂપમા’’તિ (મ. નિ. ૧.૨૩૪; પાચિ. ૪૧૭; મહાનિ. ૩, ૬) ચ આદિના યેન યેન આકારેન કામેસુ આદીનવં ઓકારં સંકિલેસં, તબ્બિપરિયાયતો નેક્ખમ્મે આનિસંસં ગુણં પકાસેન્તં ભગવતા ધમ્મં દેસિતં આજાનામિ, તેન તેન પકારેન ઉપપરિક્ખતો વીમંસન્તસ્સ મય્હં એવં હોતિ એવં ઉપટ્ઠાતિ. સિક્ખત્તયબ્રહ્મચરિયન્તિ અધિસીલાદિસિક્ખત્તયસઙ્ગહં સેટ્ઠચરિયં. અખણ્ડાદિભાવાપાદનેન અખણ્ડં લક્ખણવચનઞ્હેતં. કઞ્ચિપિ સિક્ખેકદેસં અસેસેત્વા એકન્તેનેવ પરિપૂરેતબ્બતાય એકન્તપરિપુણ્ણં. ચિત્તુપ્પાદમત્તમ્પિ સંકિલેસમલં અનુપ્પાદેત્વા અચ્ચન્તમેવ વિસુદ્ધં કત્વા પરિહરિતબ્બતાય એકન્તપરિસુદ્ધં. તતો એવ સઙ્ખં વિય લિખિતન્તિ સઙ્ખલિખિતં. તેનાહ ‘‘લિખિતસઙ્ખસદિસ’’ન્તિ. દાઠિકાપિ મસ્સુગ્ગહણેનેવ ગહેત્વા ‘‘મસ્સુ’’ત્વેવ વુત્તં, ઉત્તરાધરમસ્સુન્તિ અત્થો. કસાયેન રત્તાનિ કાસાયાનિ. અનનુઞ્ઞાતં પુત્તં ન પબ્બાજેતિ ‘‘માતાપિતૂનં લોકિયમહાજનસ્સ ચિત્તઞ્ઞથત્તં મા હોતૂ’’તિ. તથા હિ સુદ્ધોદનમહારાજસ્સ તથા વરો દિન્નો.

૨૯૫. પિયાયિતબ્બતો પિયોતિ આહ ‘‘પીતિજનકો’’તિ. મનસ્સ અપ્પાયનતો મનાપોતિ આહ ‘‘મનવડ્ઢનકો’’તિ. સુખેધિતો તરુણદારકકાલે. તતો પરઞ્ચ સપ્પિખીરાદિસાદુરસમનુઞ્ઞભોજનાદિઆહારસમ્પત્તિયા સુખપરિભતો. અથ વા દળ્હભત્તિકધાતિજનાદિપરિજનસમ્પત્તિયા ચેવ પરિચ્છદસમ્પત્તિયા ચ ઉળારપણીતસુખપચ્ચયૂપહારેહિ ચ સુખેધિતો, અકિચ્છેનેવ દુક્ખપ્પચ્ચયવિનોદનેન સુખપરિભતો. અજ્ઝત્તિકઙ્ગસમ્પત્તિયા વા સુખેધિતો, બાહિરઙ્ગસમ્પત્તિયા સુખપરિભતો. કસ્સચીતિ ઉપયોગત્થે સામિવચનં, કિઞ્ચીતિ વુત્તં હોતિ, અયમેવ વા પાઠો. તથા હિ ‘‘અપ્પમત્તકમ્પિ કલભાગં દુક્ખસ્સ ન જાનાસી’’તિ અત્થો વુત્તો. એવં સન્તેતિ નનુ મયં રટ્ઠપાલ મરણાદીસુ કેનચિ ઉપાયેન અપ્પતીકારેન મરણેનપિ તયા અકામકાપિ વિના ભવિસ્સામ, એવં સતિ. યેનાતિ યેન કારણેન. કિં પનાતિ એત્થ કિન્તિ કારણત્થે પચ્ચત્તવચનન્તિ દસ્સેન્તો આહ ‘‘કેન પન કારણેના’’તિ.

૨૯૬. પરિચારેહીતિ પરિતો તત્થ તત્થ યથાસકં વિસયેસુ ચારેહિ. તેનાહ ‘‘ઇતો ચિતો ચ ઉપનેહી’’તિ. પરિચારેહીતિ વા સુખૂપકરણેહિ અત્તાનં પરિચારેહિ, અત્તનો પરિચરણં કારેહિ. તથાભૂતો ચ યસ્મા લળન્તો કીળન્તો નામ હોતિ, તસ્મા ‘‘લળા’’તિઆદિ વુત્તં. નિચ્ચદાનં દાનં નામ, ઉપોસથદિવસાદીસુ દાતબ્બં અતિરેકદાનં પદાનં નામ. પવેણીરક્ખણવસેન વા દીયમાનં દાનં નામ, અત્તનાવ પટ્ઠપેત્વા દીયમાનં પદાનં નામ. પચુરજનસાધારણં વા નાતિઉળારં દાનં નામ, અનઞ્ઞસાધારણં અતિઉળારં પદાનં નામ. ઉદ્દસ્સેતબ્બાતિ ઉદ્ધં દસ્સેતબ્બા. કુતો ઉદ્ધં તે દસ્સેતબ્બા? પબ્બજિતતો ઉદ્ધં અત્તાનં માતાપિતરો દસ્સેતબ્બા, તેનાહ ‘‘યથા’’તિઆદિ.

૨૯૯. બલં ગહેત્વાતિ એત્થ બલગ્ગહણં નામ કાયબલસ્સ ઉપ્પાદનમેવાતિ આહ ‘‘કાયબલં જનેત્વા’’તિ. એવં વિહરન્તોતિ યથા પાળિયં વુત્તં એવં એકો વૂપકટ્ઠો અપ્પમત્તો વિહરન્તો. તસ્માતિ યસ્મા નેય્યો, ન ઉગ્ઘટિતઞ્ઞૂ, ન ચ વિપઞ્ચિતઞ્ઞૂ, તસ્મા. ચિરેન પબ્બજિતો દ્વાદસમે વસ્સે અરહત્તં પાપુણિ. યં પન વુત્તં પાળિયં ‘‘ન ચિરસ્સેવા’’તિ, તં સટ્ઠિ વસ્સાનિ તતો અધિકમ્પિ વિપસ્સનાપરિવાસં વસન્તે ઉપાદાય વુત્તં.

સત્તદ્વારકોટ્ઠકસ્સાતિ સત્તગબ્ભન્તરદ્વારકોટ્ઠકસીસેન ગબ્ભન્તરાનિ વદતિ. પહરાપેતીતિ વયોવુડ્ઢાનુરૂપં કપ્પાપનાદિના અલઙ્કારાપેતિ. અન્તોજાતતાય ઞાતિસદિસી દાસી ઞાતિદાસી. પૂતિભાવેનેવ લક્ખિતબ્બો દોસો વા અભિદોસો, સોવ આભિદોસિકો, અભિદોસં વા પચ્ચૂસકાલં ગતો પત્તો અતિક્કન્તોતિ આભિદોસિકો. તેનાહ ‘‘એકરત્તાતિક્કન્તસ્સા’’તિઆદિ. અપરિભોગારહો પૂતિભૂતભાવેન. અરિયવોહારેનાતિ અરિયસમુદાચારેન. અરિયા હિ માતુગામં ભગિનિવાદેન સમુદાચરન્તિ. નિસ્સટ્ઠપરિગ્ગહન્તિ પરિચ્ચત્તાલયં. વત્તું વટ્ટતીતિ નિરપેક્ખભાવતો વુત્તં, ઇધ પન વિસેસતો અપરિભોગારહત્તાવ વત્થુનો. નિમીયતિ સઞ્ઞાયતીતિ નિમિત્તં, તથાસલ્લક્ખિતો આકારોતિ આહ ‘‘આકારં અગ્ગહેસી’’તિ.

૩૦૦. ઘરં પવિસિત્વાતિ ગેહસામિનિયા નિસીદિતબ્બટ્ઠાનભૂતં અન્તોગેહં પવિસિત્વા. આલપનેતિ દાસિજનસ્સ આલપને. બહિ નિક્ખમન્તાતિ યથાવુત્તઅન્તોગેહતો બહિ નિક્ખમન્તિયો. ઘરેસુ સાલા હોન્તીતિ ઘરેસુ એકમન્તે ભોજનસાલા હોન્તિ પાકારપરિક્ખિત્તા સુસંવિહિતદ્વારબન્ધા સુસમ્મટ્ઠવાલિકઙ્ગણા.

અનોકપ્પનં અસદ્દહનં. અમરિસનં અસહનં. અનાગતવચનં અનાગતસદ્દપ્પયોગો, અત્થો પન વત્તમાનકાલિકોવ. તેનાહ ‘‘પચ્ચક્ખમ્પી’’તિ. અરિયિદ્ધિયન્તિ ‘‘પટિકૂલે અપટિકૂલસઞ્ઞી વિહરતી’’તિ (અ. નિ. ૫.૧૪૪) એવં વુત્તઅરિયિદ્ધિયં.

પૂતિકુમ્માસો છડ્ડનીયધમ્મો તસ્સ ગેહતો લદ્ધોપિ ન દાતબ્બયુત્તકો દાસિજનેન દિન્નોતિ આહ ‘‘દેય્યધમ્મવસેન નેવ દાનં અલત્થમ્હા’’તિ. ‘‘ઇમેહિ મુણ્ડકેહી’’તિઆદિના નિત્થુનનવચનેન પચ્ચક્ખાનં અત્થતો લદ્ધમેવ, તસ્સ પન ઉજુકફાસુસમાચારવસેન અલદ્ધત્તા વુત્તં ‘‘ન પચ્ચક્ખાન’’ન્તિ. તેનાહ – ‘‘પટિસન્થારવસેન પચ્ચક્ખાનમ્પિ ન અલત્થમ્હા’’તિ. ‘‘નેવ દાન’’ન્તિઆદિ પચ્ચાસીસાય અક્ખન્તિયા ચ વુત્તં વિય પચુરજનો મઞ્ઞેય્યાતિ તન્નિવત્તનત્થં અધિપ્પાયમસ્સ વિવરિતું ‘‘કસ્મા પના’’તિઆદિ વુત્તં. સુત્તિકાપટિચ્છન્નન્તિ સિપ્પિકાછદાહિ છન્નં.

ઉક્કટ્ઠએકાસનિકતાયાતિ ઇદં ભૂતકથનમત્તં થેરસ્સ તથાભાવદીપનતો. મુદુકસ્સપિ હિ એકાસનિકસ્સ યાય નિસજ્જાય કિઞ્ચિમત્તં ભોજનં ભુત્તં, વત્તસીસેનપિ તતો વુટ્ઠિતસ્સ પુન ભુઞ્જિતું ન વટ્ટતિ. તેનાહ તિપિટકચૂળાભયત્થેરો ‘‘આસનં વા રક્ખેય્ય ભોજનં વા’’તિ. ઉક્કટ્ઠસપદાનચારિકોતિ પુરતો પચ્છતો ચ આહટભિક્ખમ્પિ અગ્ગહેત્વા બહિદ્વારે ઠત્વા પત્તવિસ્સજ્જનમેવ કરોતિ. એતેનેવ થેરસ્સ ઉક્કટ્ઠપિણ્ડપાતિકભાવો દીપિતો. તેનાહ – ‘‘સ્વાતનાય ભિક્ખં નામ નાધિવાસેતી’’તિ. અથ કસ્મા અધિવાસેસીતિ આહ ‘‘માતુ અનુગ્ગહેના’’તિઆદિ. પણ્ડિતા હિ માતાપિતૂનં આચરિયુપજ્ઝાયાનં વા કાતબ્બં અનુગ્ગહં અજ્ઝુપેક્ખિત્વા ધુતઙ્ગસુદ્ધિકા ન ભવન્તિ.

૩૦૧. પયુત્તન્તિ વદ્ધિવસેન પયોજિતં, તદ્ધિતલોપં કત્વા વુત્તન્તિ વેદિતબ્બં યથા અઞ્ઞત્થાપિ ‘‘પિતામહં ધનં લદ્ધા, સુખં જીવતિ સઞ્ચયો’’તિ. જેટ્ઠકિત્થિયોતિ પધાનિત્થિયો. ઇતોતિ ઇમસ્મિં કુલે અનુભવિતબ્બવિભવસમ્પત્તિતો. અઞ્ઞતોતિ ઇમસ્સ દિન્નત્તા અઞ્ઞસ્મિં કુલે અનુભવિતબ્બસમ્પત્તિતો.

૩૦૨. ચિત્તવિચિત્તન્તિ કપ્પનાય ચેવ અરહરૂપેન અલઙ્કારાદિના ચ ચિત્તિતઞ્ચેવ વિચિત્તિતઞ્ચ. વણકાયન્તિ વણભૂતં કાયં. સમન્તતો ઉસ્સિતન્તિ હેટ્ઠિમકાયવસેન હેટ્ઠા ઉપરિ ચ સન્નિસ્સિતં. નિચ્ચાતુરન્તિ અભિણ્હપ્પટિપીળિતં, સદા દુક્ખિતં વા. બહુસઙ્કપ્પન્તિ રાગવત્થુભાવેન અભિજનેહિ હાવભાવવિલાસવસેન, આમિસવસેન ચ સોણસિઙ્ગાલાદીહિ બહૂહિ સઙ્કપ્પેતબ્બં. ઠિતીતિ અવટ્ઠાનં અવિપરિણામો નત્થિ. તેનાહ – ‘‘ભિજ્જનધમ્મતાવ નિયતા’’તિ, પરિસ્સવભાવાપત્તિ ચેવ વિનાસપત્તિ ચ એકન્તિકાતિ અત્થો.

ચિત્તકતમ્પીતિ ગન્ધાદીહિ ચિત્તકતમ્પિ. રૂપન્તિ સરીરં.

અલત્તકકતાતિ પિણ્ડિઅલત્તકેન સુવણ્ણકતા. તેનાહ ‘‘અલત્તકેન રઞ્જિતા’’તિ. ચુણ્ણકમક્ખિતન્તિ દોસનીહરણેહિ તાપદહનાદીહિ કતાભિસઙ્ખારમુખં ગોરોચનાદીહિ ઓભાસનકચુણ્ણેહિ મક્ખિતં, તેનાહ ‘‘સાસપકક્કેના’’તિઆદિ.

રસોદકેનાતિ સરલનિય્યાસરસમિસ્સેન ઉદકેન. આવત્તનપરિવત્તે કત્વાતિ આવત્તનપરિવત્તનવસેન નતે કત્વા. અટ્ઠપદકરચનાયાતિ ભિત્તિકૂટદ્ધચન્દાદિવિભાગાય અટ્ઠપદકરચનાય.

વિરવમાનેતિ ‘‘અયં પલાયતિ, ગણ્હ ગણ્હા’’તિ વિરવમાને. હિરઞ્ઞસુવણ્ણઓરોધેતિ વત્તબ્બં.

૩૦૩. ઉસ્સિતાય ઉસ્સિતાયાતિ કુલવિભવબાહુસચ્ચપઞ્ઞાસમ્પત્તિયા ઉગ્ગતાય ઉગ્ગતાય. અભિલક્ખિતો ઉળારભાવેન.

૩૦૪. પરિજુઞ્ઞાનીતિ પરિહાનાનિ. યે બ્યાધિના અભિભૂતા સત્તા જિણ્ણકપ્પા વયોહાનિસત્તા વિય હોન્તિ, તતો નિવત્તેન્તો ‘‘જરાજિણ્ણો’’તિ આહ. વયોવુડ્ઢો, ન સીલાદિવુડ્ઢો. મહત્તં લાતિ ગણ્હાતીતિ મહલ્લકો, જાતિયા મહલ્લકો, ન વિભવાદિનાતિ જાતિમહલ્લકો. દ્વત્તિરાજપરિવત્તસઙ્ખાતં અદ્ધાનં કાલં ગતો વીતિવત્તોતિ અદ્ધગતો. તથા ચ પઠમવયં મજ્ઝિમવયઞ્ચ અતીતો હોતીતિ આહ ‘‘અદ્ધાનં અતિક્કન્તો’’તિ. જિણ્ણાદિપદેહિ પઠમવયમજ્ઝિમવયસ્સ બોધિતત્તા અનુપ્પત્તતાવિસિટ્ઠો વય-સદ્દો ઓસાનવયવિસયોતિ આહ ‘‘પચ્છિમવયં અનુપ્પત્તો’’તિ.

‘‘અપ્પિચ્છો, અપ્પડંસમકસવાતાતપસરીસપસમ્ફસ્સો’’તિ (અ. નિ. ૧૦.૧૧) એવમાદીસુ વિય અપ્પ-સદ્દો અભાવત્થોતિ અધિપ્પાયેનાહ ‘‘અપ્પાબાધોતિ અરોગો, અપ્પાતઙ્કોતિ નિદ્દુક્ખો’’તિ. અપ્પત્થો વા ઇધ, તત્થાપિ અપ્પ-સદ્દો દટ્ઠબ્બો. એવઞ્હિ ‘‘યો હિ, ગહપતિ, ઇમં પૂતિકાયં પરિહરન્તો મુહુત્તમ્પિ આરોગ્યં પટિજાનેય્ય કિમઞ્ઞત્ર બાલ્યા’’તિ (સં. નિ. ૩.૧) સુત્તપદં સમત્થિતં હોતિ. વિપચ્ચનં વિપાકો, સો એવ વેપાકો. સમો વેપાકો એતિસ્સા અત્થીતિ સમવેપાકિની, તાય. તેનેવ સમવેપાકિનિભાવેન સબ્બમ્પિ સમ્મદેવ ગણ્હાતિ ધારેતીતિ ગહણી. ગહણિસમ્પત્તિયા હિ યથાભુત્તઆહારો સમ્મદેવ જીરન્તો સરીરે તિટ્ઠતિ, નો અઞ્ઞથા ભુત્તભુત્તો આહારો જીરતિ ગહણિયા તિક્ખભાવેન. તથેવ તિટ્ઠતીતિ ભુત્તાકારેનેવ તિટ્ઠતિ ગહણિયા મન્દભાવતો. ભત્તચ્છન્દો ઉપ્પજ્જતેવ ભુત્તઆહારસ્સ સમ્મા પરિણામં ગતત્તા. તેનેવાતિ સમવેપાકિનિભાવેનેવ. પત્તાનં ભોગાનં પરિક્ખિયમાનં ન સહસા એકજ્ઝંયેવ પરિક્ખયં ગચ્છન્તિ, અથ ખો અનુક્કમેન, તથા ઞાતયોપીતિ આહ ‘‘અનુપુબ્બેના’’તિ. છાતકભયાદિનાતિ આદિ-સદ્દેન બ્યાધિભયાદિં સઙ્ગણ્હાતિ.

૩૦૫. ઉદ્દેસસીસેન નિદ્દેસો ગહિતોતિ આહ ‘‘ધમ્મનિદ્દેસા ઉદ્દિટ્ઠા’’તિ. યસ્મા વા યે ધમ્મા ઉદ્દિસિતબ્બટ્ઠેન ‘‘ઉદ્દેસા’’તિ વુચ્ચન્તિ. તેવ ધમ્મા નિદ્દિસિતબ્બટ્ઠેન નિદ્દેસાતિ ‘‘ધમ્મનિદ્દેસા ઉદ્દિટ્ઠા’’તિ અત્થો વુત્તો. અથ વા યે ધમ્મા અનિચ્ચતાદિવિભાવનવસેન ઉદ્ધં ઉદ્ધં દેસેસ્સન્તિ, તે ધમ્મા તથેવ નિસ્સેસતો દેસેસ્સન્તીતિ એવં ઉદ્દેસનિદ્દેસપદાનં અનત્થન્તરતા વેદિતબ્બા. તત્થાતિ જરામરણસન્તિકે. અદ્ધુવોતિ નિદ્ધુવો ન થિરો, અનિચ્ચોતિ અત્થો. તેનાહ ‘‘ધુવટ્ઠાનવિરહિતો’’તિ, અજાતાભૂતાસઙ્ખતધુવભાવકારણવિવિત્તોતિ અત્થો. ઉપનીય્યતીતિ વા જરામરણેન લોકો સમ્મા નીયતિ, તસ્મા અદ્ધુવોતિ એવમેત્થ અત્થો દટ્ઠબ્બો. તાયિતુન્તિ જાતિઆદિબ્યસનતો રક્ખિતું સમત્થેન ઇસ્સરેન અત્તના વિરહિતોતિ. ‘‘ઇમં લોકં ઇતો વટ્ટદુક્ખતો મોચેસ્સામિ, જરાબ્યાધિમરણાનં તં અધિભવિતું ન દસ્સામી’’તિ એવં અભિસરતીતિ અભિસ્સરણં, લોકસ્સ સુખસ્સ દાતા હિતસ્સ વિધાતા કોચિ ઇસ્સરો, તદભાવતો આહ ‘‘અનભિસ્સરોતિ અસરણો’’તિ. નિસ્સકો મમાયિતબ્બવત્થુઅભાવતો, તેનાહ ‘‘સકભણ્ડવિરહિતો’’તિઆદિ. તણ્હાય વસે જાતો તણ્હાય વિજિતોતિ કત્વા ‘‘તણ્હાય દાસો’’તિ વુત્તં.

૩૦૬. હત્થિવિસયત્તા હત્થિસન્નિસ્સિતત્તા વા હત્થિસિપ્પં ‘‘હત્થી’’તિ ગહિતન્તિ આહ – ‘‘હત્થિસ્મિન્તિ હત્થિસિપ્પે’’તિ, સેસપદેસુપિ એસેવ નયો. સાતિસયં ઊરુબલં એતસ્સ અત્થીતિ ઊરુબલીતિ આહ – ‘‘ઊરુબલસમ્પન્નો’’તિ, તમેવત્થં પાકટં કત્વા દસ્સેતું ‘‘યસ્સ હી’’તિઆદિ વુત્તં. અભિન્નં પરસેનં ભિન્દતો ભિન્નં સકસેનં સન્ધારયતો ઉપત્થમ્ભયતો. બાહુબલીતિ એત્થાપિ ‘‘યસ્સ હિ ફલકઞ્ચ આવુધઞ્ચ ગહેત્વા’’તિઆદિના અત્થો વત્તબ્બો, ઇધ પન પરહત્થગતં રજ્જં આહરિતું બાહુબલન્તિ યોજના. યથા હિ ‘‘ઊરુબલી’’તિ એત્થાપિ બાહુબલં અનામસિત્વા અત્થો, એવં ‘‘બાહુબલી’’તિ એત્થ ઊરુબલં અનામસિત્વા અત્થો વેદિતબ્બો, આહિતો અહંમાનો એત્થાતિ અત્તા, અત્તભાવો. અલં સમત્થો અત્તા એતસ્સાતિ અલમત્થોતિ આહ ‘‘સમત્થઅત્તભાવો’’તિ.

પરિયોધાયાતિ વા પરિતો આરક્ખં ઓદહિત્વા. ‘‘સંવિજ્જન્તે ખો, ભો રટ્ઠપાલ, ઇમસ્મિં રાજકુલે હત્થિકાયાપિ…પે… વત્તિસ્સન્તી’’તિ ઇદમ્પિ સો રાજા ઉપરિ ધમ્મુદ્દેસસ્સ કારણં આહરન્તો આહ.

વુત્તસ્સેવ અનુ પચ્છા ગાયનવસેન કથનં અનુગીતિ. તા પન ગાથા ધમ્મુદ્દેસાનં દેસનાનુપુબ્બિં અનાદિયિત્વાપિ યથારહં સઙ્ગણ્હનવસેન અનુગીતાતિ આહ ‘‘ચતુન્નં ધમ્મુદ્દેસાનં અનુગીતિ’’ન્તિ.

૩૦૭. એકન્તિ એકજાતિયં. વત્થુકામકિલેસકામા વિસયભેદેન ભિન્દિત્વા તથા વુત્તાતિ દટ્ઠબ્બો.

સાગરન્તેનાતિ સાગરપરિયન્તેન.

અહો વતાતિ સોચને નિપાતો, ‘‘અહો વત પાપં કતં મયા’’તિઆદીસુ વિય. અમરાતિઆદીસુ આહૂતિ કથેન્તિ. મતં ઉદ્દિસ્સ ‘‘અમ્હ’’ન્તિ વત્તબ્બે સોકવસેન ‘‘અમર’’ન્તિ વુચ્ચતિ.

વોસાનન્તિ નિટ્ઠં, પરિયોસાનન્તિ અત્થો. સાવાતિ પઞ્ઞા એવ. ધનતોતિ સબ્બધનતો. ઉત્તમતરા સેટ્ઠા, તેનેવાહ ‘‘પઞ્ઞાજીવિં જીવિતમાહુ સેટ્ઠ’’ન્તિ (સં. નિ. ૧.૨૪૬; સુ. નિ. ૧૮૪).

તેસુ પાપં કરોન્તેસુ સત્તેસુ, નિદ્ધારણે ચેતં ભુમ્મવચનં. પરમ્પરાયાતિ અત્તભાવપરમ્પરાય. સંસારં આપજ્જિત્વાતિ ભવાદીસુ સંસારસ્સ આપજ્જનહેતું આપજ્જન્તો પરલોકં ઉપેતિ, પરલોકં ઉપેન્તોવ બહુવિધદુક્ખસઙ્ખાતં ગબ્ભઞ્ચ ઉપેતિ. તાદિસસ્સાતિ તથારૂપસ્સ ગબ્ભવાસદુક્ખાદીનં અધિટ્ઠાનભૂતસ્સ અપ્પપઞ્ઞસ્સ અઞ્ઞો અપ્પપઞ્ઞો ચ અભિસદ્દહન્તો હિતસુખાવહન્તિ પત્તિયાયન્તો.

‘‘પાપધમ્મો’’તિ વુત્તત્તા તાદિસસ્સ પરલોકો નામ દુગ્ગતિ એવાતિ આહ ‘‘પરમ્હિ અપાયલોકે’’તિ.

વિવિધરૂપેનાતિ રૂપસદ્દાદિવસેન તત્થપિ પણીતતરાદિવસેન બહુવિધરૂપેન.

સામઞ્ઞમેવાતિ સમણભાવો એવ સેય્યો. એત્થ ચ આદિતો દ્વીહિ ગાથાહિ ચતુત્થો ધમ્મુદ્દેસો અનુગીતો. ચતુત્થગાથાય તતિયો. પઞ્ચમગાથાય દુતિયો. છટ્ઠગાથાય દુતિયતતિયા. સત્તમગાથાય પઠમો ધમ્મુદ્દેસો અનુગીતો, અટ્ઠમાદીહિ પવત્તિનિવત્તીસુ કામેસુ નેક્ખમ્મે ચ યથારહં આદીનવાનિસંસં વિભાવેત્વા અત્તનો પબ્બજ્જકારણં પરમતો દસ્સેન્તો યથાવુત્તધમ્મુદ્દેસં નિગમેતિ, તેન વુત્તં ‘‘તા પન ગાથા ધમ્મુદ્દેસાનં દેસનાનુપુબ્બિં અનાદિયિત્વાપિ યથારહં સઙ્ગણ્હનવસેન અનુગીતા’’તિ. સેસં સુવિઞ્ઞેય્યમેવ.

રટ્ઠપાલસુત્તવણ્ણનાય લીનત્થપ્પકાસના સમત્તા.