૩. મઘદેવસુત્તવણ્ણના

૩૦૮. પુબ્બે મઘદેવો નામ રાજાતિ અતીતકાલે ઇમસ્મિંયેવ કપ્પે અનેકવસ્સસહસ્સાયુકેસુ મનુસ્સેસુ પટિપાટિયા ઉપ્પન્નાનં ચતુરાસીતિસહસ્સાનં ચક્કવત્તિરાજૂનં આદિપુરિસો મઘદેવોતિ એવંનામો રાજા.

ધમ્મોતિ રાજધમ્મોતિ લોકિકા વદન્તિ. મહાબોધિનિધાનપારમિતાસઙ્ખાતો પન ધમ્મો અત્થીતિ ધમ્મિકો. ધમ્મેનાતિ ઞાયેન. તદા બ્રહ્મવિહારાદિભાવનાધમ્મસ્સ રઞ્ઞો અનધિગતત્તા તસ્સપિ વા અનભિજ્ઝાદીહિ સમાનયોગક્ખમત્તા વુત્તં ‘‘દસકુસલકમ્મપથે ઠિતો’’તિ. ધમ્મન્તિ ધમ્મતો અનપેતં. તથા હિ ચ સો પક્ખપાતાભાવતો ‘‘સમો’’તિ વુચ્ચતીતિ આહ ‘‘સમં ચરતી’’તિ. પકતિનિયામેનેવાતિ પવેણિયા આગતનિયામેનેવ. યસ્મા નિગમજનપદેસુ યેભુય્યેન ગહપતીનં સઙ્ગહો, તસ્મા અટ્ઠકથાયં ‘‘ગહપતિકાન’’ન્ત્વેવ વુત્તં. પાળિયં પન અઞ્ઞમેવ નાગરચારિત્તં, અઞ્ઞં નેગમજનપદચારિત્તન્તિ તે વિસું ગહિતા ‘‘નેગમેસુ ચેવ જનપદેસુ ચા’’તિ. પચ્ચુગ્ગમનનિગ્ગમનવસેન ઉપોસથસ્સ પટિહરણં પાટિહારિયો, સો એવ પાટિહારિકો, પક્ખો. ઇમે દિવસાતિ ઇમે ચત્તારો દિવસા.

૩૦૯. દેવોતિ મચ્ચુ અભિભવનટ્ઠેન. યથા હિ દેવો પકતિસત્તે અભિભવતિ, એવં મચ્ચુ સત્તે અભિભવતિ. ‘‘અહં અસુકં મદ્દિતું આગમિસ્સામિ, ત્વં તસ્સ કેસે ગહેત્વા મા વિસ્સજ્જેહી’’તિ મચ્ચુદેવસ્સ આણાકરા દૂતા વિયાતિ દૂતાતિ વુચ્ચન્તિ. અલઙ્કતપટિયત્તાયાતિ ઇદં અત્તનો દિબ્બાનુભાવં આવિકત્વા ઠિતાયાતિ દસ્સેતું વુત્તં. દેવતાબ્યાકરણસદિસમેવ હોતિ ન ચિરેનેવ મરણસમ્ભવતો. વિસુદ્ધિદેવાનન્તિ ખીણાસવબ્રહ્માનં. તે હિ ચરિમભવે બોધિસત્તાનં જિણ્ણાદિકે દસ્સેન્તિ.

દુખિતઞ્ચ બ્યાધિતન્તિ બ્યાધિભાવેન સઞ્જાતદુક્ખન્તિ અત્થો. અન્તિમભવિકબોધિસત્તાનં વિસુદ્ધિદેવેહિ ઉપટ્ઠાપિતભાવં ઉપાદાય તદઞ્ઞેસં તેહિ અનુપટ્ઠાપિતાનમ્પિ પણ્ડિતાનં તથા વોહરિતબ્બતા પરિયાયસિદ્ધાતિ આહ ‘‘ઇમિના પરિયાયેના’’તિ.

દિસમ્પતીતિ વિભત્તિઅલોપેન નિદ્દેસો, દિસાસીસેન દેસા વુત્તાતિ દેસાનં અધિપતિરાજાતિ અત્થો. ઉત્તમઙ્ગે સિરસિ રુહન્તીતિ ઉત્તમઙ્ગરુહા, કેસા. તે પનેત્થ યસ્મા પલિતત્તા અવિસેસતો સબ્બપચ્છિમવયસન્દસ્સકા હોન્તિ, તસ્મા ‘‘વયોહરા’’તિ વુત્તા.

પુરિસયુગો યસ્મા તસ્મિં વંસે સઞ્જાતપુરિસટ્ઠિતિયા પરિચ્છિન્નો, તસ્મા આહ ‘‘વંસસમ્ભવે પુરિસે’’તિ. રાજગેહતો આહટભિક્ખાય યાપેન્તોતિ ઇમિના કુમારકપબ્બજ્જાય ઉપગતભાવં દસ્સેતિ.

પરિહરિયમાનોવાતિ અઞ્ઞેન અઞ્ઞેન પરિહરિયમાનો વિય વેલાય વેલાય તેન મહતા પરિજનેન ઉપટ્ઠિયમાનો કુમારકીળં કીળીતિ અત્થો. કેચિ પન ‘‘પરિહરિયમાનો એવા’’તિ અવધારણવસેન અત્થં વદન્તિ, તથા સતિ ચતુરાસીતિવસ્સસહસ્સાનિ થઞ્ઞપાયી તરુણદારકો અહોસીતિ આપજ્જતીતિ તદયુત્તં. કુમારકાલં વત્વા તદનન્તરં ઓપરજ્જવચનતો વિરુદ્ધઞ્ચેતં. (પઞ્ચમઙ્ગલવચનેન ઉન્નઙ્ગલમઙ્ગલઉક્કન્તનમઙ્ગલકમ્મહાયમઙ્ગલદુસ્સમઙ્ગલાનિ સમુપગતાનિ એવ અહેસુન્તિ દટ્ઠબ્બં).

૩૧૧. સવંસવસેન આગતા પુત્તનત્તુઆદયો પુત્તા ચ પપુત્તા ચ એતિસ્સાતિ પુત્તપપુત્તકા પરમ્પરા. નિહતન્તિ નિહિતં ઠપિતં, પવત્તિતન્તિ અત્થો. નિહતન્તિ વા સતતં પતિટ્ઠિતભાવેન વળઞ્જિતન્તિ અત્થો. તેનાહ ‘‘કલ્યાણવત્ત’’ન્તિ. અતિરેકતરા દ્વે ગુણાતિ મહાસત્તસ્સ મઘદેવકાલતો અતિરેકતરા દ્વે ગુણા ઇતરરાજૂહિ પન અતિરેકતરા અનેકસતસહસ્સપ્પભેદા એવ ગુણા અહેસુન્તિ.

૩૧૨. તેત્તિંસ સહપુઞ્ઞકારિનો એત્થ નિબ્બત્તાતિ તંસહચરિતટ્ઠાનં તેત્તિંસં, તદેવ તાવતિંસં, તંનિવાસો એતેસન્તિ તાવતિંસા. નિવાસભાવો ચ તેસં તત્થ નિબ્બત્તનપુબ્બકોતિ આહ – ‘‘દેવાનં તાવતિંસાનન્તિ તાવતિંસભવને નિબ્બત્તદેવાન’’ન્તિ. રઞ્ઞોતિ નિમિમહારાજસ્સ. ઓવાદે ઠત્વાતિ ‘‘સીલં અરક્ખન્તો મમ સન્તિકં મા આગચ્છતૂ’’તિ નિગ્ગણ્હનવસેનપિ, ‘‘એકન્તતો મમ વિજિતે વસન્તેન સીલં રક્ખિતબ્બ’’ન્તિ એવં પવત્તિતઓવાદવસેનપિ ઓવાદે ઠત્વા.

અથ નન્તિ મહાજુતિકં મહાવિપ્ફારં મહાનુભાવં નિમિરાજાનં. ‘‘સક્કોહમસ્મિ દેવિન્દો, તવ સન્તિકમાગતો’’તિ અત્તનો સક્કભાવં પવેદેત્વા ‘‘કઙ્ખં તે પટિવિનોદેસ્સામી’’તિ આહ. તેનાહ ‘‘સબ્બભૂતાનમિસ્સરા’’તિઆદિ.

સીલં ઉપાદાય ઓમકતાય ‘‘કિ’’ન્તિ હીળેન્તો વદતિ. ગુણવિસિટ્ઠતાયાતિ લાભયસાદીનઞ્ચેવ પિયમનાપતાદીનઞ્ચ આસવક્ખયપરિયોસાનાનં નિમિત્તભાવેન ઉત્તમગુણતાય. તદા સક્કો અનુરુદ્ધત્થેરો, સો અત્તનો પુરિમજાતિયં પચ્ચક્ખસિદ્ધંવ દાનતો સીલં મહન્તં વિભાવેન્તો ‘‘અહઞ્હી’’તિઆદિમાહ. તત્થ અત્તના વસિયમાનં કામાવચરદેવલોકં સન્ધાય ‘‘પેત્તિવિસયતો’’તિ વુત્તં. તસ્સ હિ કપ્પસતસહસ્સં વિવટ્ટજ્ઝાસયસ્સ પૂરિતપારમિસ્સ દેવલોકો પેતલોકો વિય ઉપટ્ઠાસિ. તેનેવાહ ‘‘અચ્છરાગણસઙ્ઘુટ્ઠં, પિસાચગણસેવિત’’ન્તિ (સં. નિ. ૧.૪૬).

ખત્તિયેતિ ખત્તિયજાતિયં. વિસુજ્ઝતીતિ બ્રહ્મલોકૂપપત્તિં સન્ધાય વદતિ કામસંકિલેસવિસુજ્ઝનતો. કાયાતિ ચ બ્રહ્મકાયમાહ.

ઇમસ્સ મમ અદિટ્ઠપુબ્બરૂપં દિસ્વા ‘‘અહુદેવ ભય’’ન્તિ ચિન્તેત્વા આહ ‘‘અવિકમ્પમાનો’’તિ. ભાયન્તો હિ ચિત્તસ્સ અઞ્ઞથત્તેન કાયસ્સ ચ છમ્ભિતત્તેન વિકમ્પતિ નામ. તેનાહ ‘‘અભાયમાનો’’તિ. સુખં કથેતું હોતીતિ પુઞ્ઞફલં કથેતું સુખં હોતિ.

૩૧૩. મનં આગમ્મ યુત્તાયેવ હોન્તીતિ માતલિસ્સ સક્કસ્સેવ ચિત્તં જાનિત્વા યુત્તા વિય હોન્તિ, રથે યુત્તઆજાનીયકિચ્ચં કરોન્તિ દેવપુત્તા. એવં તાદિસે કાલે તથા પટિપજ્જન્તિ, યથા એરાવણો દેવપુત્તો હત્થિકિચ્ચં. નદ્ધિતો પટ્ઠાયાતિ રથપઞ્જરપરિયન્તેન અક્ખસ્સ સમ્બન્ધટ્ઠાનં નદ્ધી, તતો પટ્ઠાય. અક્ખો બજ્ઝતિ એત્થાતિ અક્ખબદ્ધો, અક્ખેન રથસ્સ બદ્ધટ્ઠાનં. યથા દેવલોકતો યાવ ચન્દમણ્ડલસ્સ ગમનવીથિ, તાવ અત્તનો આનુભાવેન હેટ્ઠામુખમેવ રથં પેસેસિ, એવં ચન્દમણ્ડલસ્સ ગમનવીથિતો યાવ રઞ્ઞો પાસાદો, તાવ તથેવ પેસેસિ. દ્વે મગ્ગે દસ્સેત્વાતિ પતોદલટ્ઠિયા આકાસં વિલિખન્તો વિય અત્તનો આનુભાવેન નિરયગામી દેવલોકગામી ચાતિ દ્વે મગ્ગે દસ્સેત્વા. કતમેનાતિઆદિ દેસનામત્તં, યથા તેન રથેન ગચ્છન્તસ્સ નિરયો દેવલોકો ચ પાકટા હોન્તિ, તથા કરણં અધિપ્પેતં.

વુત્તકારણમેવ સન્ધાયાહ મહાસત્તો ‘‘ઉભયેનેવ મં માતલિ નેહી’’તિ. દુગ્ગન્તિ દુગ્ગમં. વેત્તરણિન્તિ એવંનામકં નિરયં. કુથિતન્તિ પક્કુથિતં નિપક્કતેલસદિસજાલં. ખારસંયુત્તન્તિ ખારોદકસદિસં.

રથં નિવત્તેત્વાતિ નિરયાભિમુખતો નિવત્તેત્વા. બીરણીદેવધીતાયાતિ ‘‘બીરણી’’તિ એવંનામિકાય અચ્છરાય. સોણદિન્નદેવપુત્તસ્સાતિ ‘‘સોણદિન્નો’’તિ એવંનામકસ્સ દેવપુત્તસ્સ. ગણદેવપુત્તાનન્તિ ગણવસેન પુઞ્ઞં કત્વા ગણવસેનેવ નિબ્બત્તદેવપુત્તાનં.

પત્તકાલેતિ ઉપકટ્ઠાય વેલાય. અતિથિન્તિ પચ્ચેકસમ્બુદ્ધં. કસ્સપસ્સ ભગવતો સાસને એકં ખીણાસવત્થેરન્તિપિ વદન્તિ. માતાવ પુત્તં સકિમાભિનન્દીતિ યથા પવાસતો આગતં પુત્તં માતા સકિં એકવારં આગતકાલે અભિનન્દતિ, તથા નિચ્ચકાલે અભિનન્દિ સક્કચ્ચં પરિવિસિ. સંયમા સંવિભાગાતિ સીલસંયમા સંવિભાગસીલા. જાતકેતિ નિમિજાતકે.

ચિત્તકૂટન્તિ દેવનગરસ્સ દક્ખિણદિસાય દ્વારકોટ્ઠકં. સક્કો ચિત્તં સન્ધારેતું અસક્કોન્તોતિ મહાસત્તે પવત્તં દેવતાનં સક્કારસમ્માનં પટિચ્ચ ઉપ્પન્નં અત્તનો ઉસૂયચિત્તં બહિ અનાવિકત્વા અબ્ભન્તરેયેવ ચ નં ઠપેતું અસક્કોન્તો. અઞ્ઞેસં પુઞ્ઞેન વસાહીતિ સક્કસ્સ મહાસત્તં રોસેતુકામતાય આરાધનં નિદસ્સેતિ. પુરાણસક્કો દીઘાયુકો, તં ઉપાદાય જરાજિણ્ણં વિય કત્વા ‘‘જરસક્કો’’તિ વુત્તં.

૩૧૫. સેસં સબ્બન્તિ પબ્બજ્જુપગમના સેસં અત્તનો વંસે પોરાણરાજૂનં રાજચારિત્તં. પાકતિકન્તિ પુન સભાવત્તમેવ ગતો અહોસિ, અપબ્બજિતભાવવચનેનેવસ્સ બ્રહ્મવિહારભાવનાદીનં પબ્બજ્જાગુણાનં અભાવો દીપિતો હોતિ.

૩૧૬. વીરિયં અકરોન્તો સમુચ્છિન્દતિ, ન તાવ સમુચ્છિન્નં, કલ્યાણમિત્તસંસગ્ગાદિપચ્ચયસમવાયે સતિ સીલવતં કલ્યાણવત્તં પવત્તેતું સક્કોતિ. દુસ્સીલેન સમુચ્છિન્નં નામ હોતિ તસ્સ તત્થ નિરાસભાવેન પટિપત્તિયા એવ અસમ્ભવતો. સત્ત સેખા પવત્તેન્તિ કલ્યાણવત્તસ્સ અપરિનિટ્ઠિતકિચ્ચત્તા. ખીણાસવેન પવત્તિતં નામ પરિનિટ્ઠિતકિચ્ચત્તા. સેસં સુવિઞ્ઞેય્યમેવ.

મઘદેવસુત્તવણ્ણનાય લીનત્થપ્પકાસના સમત્તા.