૨. અગ્ગિવચ્છસુત્તવણ્ણના

૧૮૭. લોકસ્સ સસ્સતતાપવત્તિપટિક્ખેપવસેન પવત્તો વાદો ઉચ્છેદવાદો એવ હોતીતિ સસ્સતગ્ગાહાભાવે ઉચ્છેદગ્ગાહભાવતો પુન પરિબ્બાજકેન ‘‘અસસ્સતો લોકો’’તિ વદન્તેન ઉચ્છેદગ્ગાહો પુચ્છિતો, ભગવતાપિ સો એવ પટિક્ખિત્તોતિ આહ ‘‘દુતિયે નાહં ઉચ્છેદદિટ્ઠિકો’’તિ. અન્તાનન્તિકાદિવસેનાતિ એત્થ અન્તાનન્તિકગ્ગહણેન અન્તવા લોકો અનન્તવા લોકોતિ ઇમં વાદદ્વયમાહ. આદિ-સદ્દેન ‘‘તં જીવં તં સરીર’’ન્તિઆદિવાદચતુક્કં સઙ્ગણ્હાતિ, ઇતરં પન દ્વયં સરૂપેનેવ ગહિતન્તિ. પટિક્ખેપો વેદિતબ્બોતિ ‘‘તતિયે નાહં અન્તવાદિટ્ઠિકો, ચતુત્થે નાહં અનન્તવાદિટ્ઠિકો’’તિ એવમાદિના પટિક્ખેપો વેદિતબ્બો. ‘‘હોતિ તથાગતો પરં મરણા’’તિ અયમ્પિ સસ્સતવાદો, સો ચ ખો અપરન્તકપ્પિકવસેન, ‘‘સસ્સતો લોકો’’તિ પન પુબ્બન્તકપ્પિકવસેનાતિ અયમેતેસં વિસેસો. ‘‘ન હોતિ તથાગતો પરં મરણા’’તિ અયમ્પિ ઉચ્છેદવાદો, સો ચ ખો સત્તવસેન, ‘‘અસસ્સતો લોકો’’તિ પન સત્તસઙ્ખારવસેનાતિ વદન્તિ.

૧૮૯. સપ્પતિભયં ઉપ્પજ્જનતો સહ દુક્ખેનાતિ સદુક્ખં. તેનાહ ‘‘કિલેસદુક્ખેના’’તિઆદિ. તેસંયેવાતિ કિલેસદુક્ખવિપાકદુક્ખાનંયેવ. સઉપઘાતકન્તિ સબાધં. સઉપાયાસન્તિ સપરિસ્સમં સઉપતાપં સપીળં. સપરિળાહન્તિ સદરથં.

કિઞ્ચિ દિટ્ઠિગતન્તિ ઇમા તાવ અટ્ઠ દિટ્ઠિયો મા હોન્તુ, અત્થિ પન, ભો ગોતમ, યં કિઞ્ચિ દિટ્ઠિગતં ગહિતં. ન હિ તાય દિટ્ઠિયા વિના કઞ્ચિ સમયં પવત્તેતું યુજ્જતીતિ અધિપ્પાયેન પુચ્છતિ. અપવિદ્ધન્તિ સમુચ્છેદપ્પહાનવસેન છડ્ડિતં. પઞ્ઞાય દિટ્ઠન્તિ વિપસ્સનાપઞ્ઞાસહિતાય મગ્ગપઞ્ઞાય ભગવતા પટિવિદ્ધં. યત્થ ઉપ્પજ્જન્તિ, તં સત્તં મથેન્તિ સમ્મદ્દન્તીતિ મથિતાતિ આહ ‘‘મથિતાનન્તિ તેસંયેવ વેવચન’’ન્તિ. કઞ્ચિ ધમ્મન્તિ રૂપધમ્મં અરૂપધમ્મં વા. અનુપાદિયિત્વાતિ અગ્ગહેત્વા.

૧૯૦. ન ઉપેતીતિ સઙ્ખં ન ગચ્છતીતિ અત્થોતિ આહ ‘‘ન યુજ્જતી’’તિ. અનુજાનિતબ્બં સિયા અનુપાદાવિમુત્તસ્સ કઞ્ચિપિ ઉપ્પત્તિયા અભાવતો. ‘‘એવં વિમુત્તચિત્તો ન ઉપપજ્જતી’’તિ કામઞ્ચેતં સભાવપવેદનં પરિનિબ્બાનં, એકે પન ઉચ્છેદવાદિનો ‘‘મયમ્પિ ‘સત્તો આયતિં ન ઉપપજ્જતી’તિ વદામ, સમણો ગોતમોપિ તથા વદતી’’તિ ઉચ્છેદભાવેયેવ પતિટ્ઠહિસ્સન્તિ, તસ્મા ભગવા ‘‘ન ઉપપજ્જતીતિ ખો વચ્છ ન ઉપેતી’’તિ આહ. ‘‘ઉપપજ્જતી’’તિ પન વુત્તે સસ્સતમેવ ગણ્હેય્યાતિ યોજના. સેસદ્વયેપિ એસેવ નયો. અપ્પતિટ્ઠોતિ ઉચ્છેદવાદાદિવસેન પતિટ્ઠારહિતો. અનાલમ્બોતિ તેસંયેવ વાદાનં ઓલમ્બારમ્મણસ્સ અભાવેન અનાલમ્બો. સુખપવેસનટ્ઠાનન્તિ તેસઞ્ઞેવ વાદાનં સુખપવેસનોકાસં મા લભતૂતિ. અનનુઞ્ઞાય ઠત્વાતિ ‘‘ન ઉપપજ્જતી’’તિઆદિના અનુજાનિતબ્બાય પટિઞ્ઞાય ઠાનહેતુ. અનુઞ્ઞમ્પીતિ અનુજાનિતબ્બમ્પિ દુતિયપઞ્હં પટિક્ખિપિ. પરિયત્તો પન ધમ્મો અત્થતો પચ્ચયાકારો એવાતિ આહ ‘‘ધમ્મોતિ પચ્ચયાકારધમ્મો’’તિ. અઞ્ઞત્થ પયોગેનાતિ ઇમમ્હા નિય્યાનિકસાસના અઞ્ઞસ્મિં મિચ્છાસમયે પવત્તપ્પયોગેન, અનિય્યાનિકં વિવિધં મિચ્છાપટિપત્તિં પટિપજ્જન્તેનાતિ અત્થો. ‘‘અઞ્ઞવાદિયકેના’’તિપિ પાઠો, પચ્ચયાકારતો અઞ્ઞાકારદીપકઆચરિયવાદં પગ્ગય્હ તિટ્ઠન્તેનાતિ અત્થો.

૧૯૧. અપ્પચ્ચયોતિ અનુપાદાનો, નિરિન્ધનોતિ અત્થો.

૧૯૨. યેન રૂપેનાતિ યેન ભૂતુપાદાદિભેદેન રૂપધમ્મેન. તં રૂપં તપ્પટિબદ્ધસંયોજનપ્પહાનેન ખીણાસવ-તથાગતસ્સ પહીનં અનુપ્પત્તિધમ્મતં આપન્નં. તેન વુત્તં પાળિયં ‘‘અનુપ્પાદધમ્મ’’ન્તિઆદિ. અઞ્ઞેસં જાનનાય અભાવગુણતાય ગુણગમ્ભીરો. ‘‘એત્તકા ગુણા’’તિ પમાણં ગણ્હિતું ન સક્કુણેય્યો. ‘‘ઈદિસા એતસ્સ ગુણા’’તિ પરિયોગાહિતું અસક્કુણેય્યતાય દુપ્પરિયોગાળ્હોતિ. દુજ્જાનોતિ અગાધતાય ગમ્ભીરો ‘‘એત્તકાનિ ઉદકળ્હકસતાની’’તિઆદિના પમેતું ન સક્કાતિ અપ્પમેય્યો, તતો એવ દુજ્જાનો. એવમેવાન્તિ યથા મહાસમુદ્દો ગમ્ભીરો અપ્પમેય્યો દુજ્જાનો, એવમેવ ખીણાસવોપિ ગુણવસેન, તસ્મા અયં રૂપાદિં ગહેત્વા રૂપીતિઆદિવોહારો ભવેય્ય, પરિનિબ્બુતસ્સ પન તદભાવા તથા પઞ્ઞાપેતું ન સક્કા, તતો તં આરબ્ભ ઉપપજ્જતીતિઆદિ ન યુજ્જેય્ય. યથા પન વિજ્જમાનો એવ જાતવેદો બ્યત્તેન પુરિસેન નીયમાનો પુરત્થિમાદિદિસં ગતોતિ વુચ્ચેય્ય, ન નિબ્બુતો, એવં ખીણાસવોપીતિ દસ્સેન્તો ‘‘એવમેવા’’તિઆદિમાહ.

અનિચ્ચતાતિ એત્થ અનિચ્ચતાગહણં અસારનિદસ્સનં. તેન યથા સો સાલરુક્ખો સાખાપલાસાદિઅસારાપગમેન સુદ્ધો સારે પતિટ્ઠિતો, એવમયં ધમ્મવિનયો સાસવસઙ્ખાતઅસારવિગમેન લોકુત્તરધમ્મસારે પતિટ્ઠિતોતિ દસ્સેતિ. સેસં સુવિઞ્ઞેય્યમેવ.

અગ્ગિવચ્છસુત્તવણ્ણનાય લીનત્થપ્પકાસના સમત્તા.