૩. મહાવચ્છસુત્તવણ્ણના

૧૯૩. સહ કથા એતસ્સ અત્થીતિ સહકથી, ‘‘મયં પુચ્છાવસેન તુમ્હે વિસ્સજ્જનવસેના’’તિ એવં સહપવત્તકથોતિ અત્થો. એતસ્સેવ કથિતાનિ, તત્થ પઠમે વિજ્જાત્તયં દેસિતં, દુતિયે અગ્ગિના દસ્સિતન્તિ તેવિજ્જવચ્છસુત્તં અગ્ગિવચ્છસુત્તન્તિ નામં વિસેસેત્વા વુત્તં. સીઘં લદ્ધિં ન વિસ્સજ્જેન્તિ, યસ્મા સઙ્ખારાનં નિયતોયં વિનાસો અનઞ્ઞસમુપ્પાદો, હેતુસમુપ્પન્નાપિ ન ચિરેન નિજ્ઝાનં ખમન્તિ, ન લહું. તેનાહ ‘‘વસાતેલ …પે… સુજ્ઝન્તી’’તિ. પચ્છિમગમનં ઞાણસ્સ પરિપાકં ગતત્તા. યટ્ઠિં આલમ્બિત્વા ઉદકં તરિતું ઓતરન્તો પુરિસો ‘‘યટ્ઠિં ઓતરિત્વા ઉદકે પતમાનો’’તિ વુત્તો. કમ્મપથવસેન વિત્થારદેસનન્તિ સંખિત્તદેસનં ઉપાદાય વુત્તં. તેનાહ ‘‘મૂલવસેન ચેત્થા’’તિઆદિ. વિત્થારસદિસાતિ કમ્મપથવસેન ઇધ દેસિતદેસનાવ મૂલવસેન દેસિતદેસનં ઉપાદાય વિત્થારસદિસા. વિત્થારદેસના નામ નત્થીતિ ન કેવલં અયમેવ, અથ ખો સબ્બાપિ બુદ્ધાનં નિપ્પરિયાયેન ઉજુકેન નિરવસેસતો વિત્થારદેસના નામ નત્થિ દેસનાઞાણસ્સ મહાવિસયતાય કરણસમ્પત્તિયા ચ તજ્જાય મહાનુભાવત્તા સબ્બઞ્ઞુતઞ્ઞાણસ્સ. સબ્બઞ્ઞુતઞ્ઞાણસમઙ્ગિતાય હિ અવસેસપટિસમ્ભિદાનુભાવિતાય અપરિમિતકાલસમ્ભતઞાણસમ્ભારસમુદાગતાય કદાચિપિ પરિક્ખયાનરહાય અનઞ્ઞસાધારણાય પટિભાનપટિસમ્ભિદાય પહૂતજિવ્હાદિતદનુરૂપરૂપકાયસમ્પત્તિસમ્પદાય વિત્થારિયમાના ભગવતો દેસના કથં પરિમિતા પરિચ્છિન્ના ભવેય્ય, મહાકારુણિકતાય પન ભગવા વેનેય્યજ્ઝાસયાનુરૂપં તત્થ તત્થ પરિમિતં પરિચ્છિન્નં કત્વા નિટ્ઠપેતિ. અયઞ્ચ અત્થો મહાસીહનાદસુત્તેન (મ. નિ. ૧.૧૪૬ આદયો) દીપેતબ્બો. સબ્બં સંખિત્તમેવ અત્તજ્ઝાસયવસેન અકથેત્વા બોધનેય્યપુગ્ગલજ્ઝાસયવસેન દેસનાય નિટ્ઠાપિતત્તા. ન ચેત્થ ધમ્મસાસનવિરોધો પરિયાયં અનિસ્સાય યથાધમ્મં ધમ્માનં બોધિતત્તા સબ્બલહુત્તા ચાતિ.

૧૯૪. સત્ત ધમ્મા કામાવચરા સમ્પત્તસમાદાનવિરતીનં ઇધાધિપ્પેતત્તા.

અનિયમેત્વાતિ ‘‘સમ્માસમ્બુદ્ધો, સાવકો’’તિ વા નિયમં વિસેસેન અકત્વા. અત્તાનમેવ…પે… વેદિતબ્બં, તથા હિ પરિબ્બાજકો ‘‘તિટ્ઠતુ ભવં ગોતમો’’તિ આહ.

૧૯૫. સત્થાવ અરહા હોતિ પટિપત્તિયા પારિપૂરિભાવતો. તસ્મિં બ્યાકતેતિ તસ્મિં ‘‘એકભિક્ખુપિ સાવકો’’તિઆદિના સુટ્ઠુ પઞ્હે કથિતે.

૧૯૬. સમ્પાદકોતિ પટિપત્તિસમ્પાદકો.

૧૯૭. સેખાય વિજ્જાયાતિ સેખલક્ખણપ્પત્તાય મગ્ગપઞ્ઞાય સાતિસયં કત્વા કરણવસેન વુત્તા, ફલપઞ્ઞા પન તાય પત્તબ્બત્તા કમ્મભાવેન વુત્તા. તેનાહ ‘‘હેટ્ઠિમફલત્તયં પત્તબ્બ’’ન્તિ. ઇમં પનેત્થ અવિપરીતમત્થં પાળિતો એવ વિઞ્ઞાયમાનં અપ્પટિવિજ્ઝનતો વિતણ્ડવાદી ‘‘યાવતકં સેખેન પત્તબ્બં, અનુપ્પત્તં તં મયા’’તિ વચનલેસં ગહેત્વા ‘‘અરહત્તમગ્ગોપિ અનેન પત્તોયેવા’’તિ વદતિ. એવન્તિ ઇદાનિ વુચ્ચમાનાય ગાથાય.

કિલેસાનિ પહાય પઞ્ચાતિ પઞ્ચોરમ્ભાગિયસંયોજનસઙ્ખાતે સંકિલેસે પહાય પજહિત્વા, પહાનહેતુ વા. પરિપુણ્ણસેખોતિ સબ્બસો વડ્ઢિતસેખધમ્મો. અપરિહાનધમ્મોતિ અપરિહાનસભાવો. ન હિ યસ્સ ફાતિગતેહિ સીલાદિધમ્મેહિ પરિહાનિ અત્થિ, સમાધિમ્હિ પરિપૂરકારિતાય ચેતોવસિપ્પત્તો. તેનાહ ‘‘સમાહિતિન્દ્રિયો’’તિ. અપરિહાનધમ્મત્તાવ ઠિતત્તો.

અનાગામિના હિ અસેખભાવાવહા ધમ્મા પરિપૂરેતબ્બા, ન સેખભાવાવહાતિ સો એકન્તપરિપુણ્ણે સેખો વુત્તો. એતં ન બુદ્ધવચનન્તિ ‘‘મગ્ગો બહુચિત્તક્ખણિકો’’તિ એતં વચનં ન બુદ્ધવચનં અનન્તરેકન્તવિપાકદાનતો, બહુક્ખત્તું પવત્તને પયોજનાભાવતો ચ લોકુત્તરકુસલસ્સ, ‘‘સમાધિમાનન્તરિકઞ્ઞમાહુ (ખુ. પા. ૬.૫; સુ. નિ. ૨૨૮), ન પારં દિગુણં યન્તી’’તિ (સુ. નિ. ૭૧૯) એવમાદીનિ સુત્તપદાનિ એતસ્સત્થસાધકાનિ. ઓરમ્ભાગિયસંયોજનપ્પહાનેન સેક્ખધમ્મપરિપૂરિભાવસ્સ વુત્તતાય અત્થો તવ વચનેન વિરુજ્ઝતીતિ. અસ્સ આયસ્મતો વચ્છસ્સ.

૧૯૮. અભિઞ્ઞા વા કારણન્તિ યઞ્હિ તં તત્ર તત્ર સક્ખિભબ્બતાસઙ્ખાતં ઇદ્ધિવિધપચ્ચનુભવનાદિ, તસ્સ અભિઞ્ઞા કારણં. અથ ઇદ્ધિવિધપચ્ચનુભવનાદિ અભિઞ્ઞા, એવં સતિ અભિઞ્ઞાપાદકજ્ઝાનં કારણં. અવસાને છટ્ઠાભિઞ્ઞાય પન અરહત્તં. એત્થ ચ યસ્મા પઠમસુત્તે આસવક્ખયો અધિપ્પેતો, આસવા ખીણા એવ, ન પુન ખેપેતબ્બા, તસ્મા તત્થ ‘‘યાવદેવા’’તિ ન વુત્તં. ઇધ ફલસમાપત્તિ અધિપ્પેતા, સા ચ પુનપ્પુનં સમાપજ્જીયતિ, તસ્મા ‘‘યાવદેવા’’તિ વુત્તં. તતો એવ હિ ‘‘અરહત્તં વા કારણ’’ન્તિ વુત્તં. તઞ્હિ ‘‘કુદાસ્સુ નામાહં તદાયતનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરિસ્સામિ, યદરિયા એતરહિ ઉપસમ્પજ્જ વિહરન્તી’’તિ (મ. નિ. ૧.૪૬૫; ૩.૩૦૭) અનુત્તરેસુ વિમોક્ખેસુ પિહં ઉપટ્ઠપેત્વા અભિઞ્ઞા નિબ્બત્તેન્તસ્સ કારણં, તયિદં સબ્બસાધારણં ન હોતીતિ સાધારણવસેન નં દસ્સેન્તો ‘‘અરહત્તસ્સ વિપસ્સના વા’’તિ આહ.

૨૦૦. પરિચરન્તિ નામ વિપ્પકતબ્રહ્મચરિયવાસત્તા. પરિચિણ્ણો હોતિ સાવકેન નામ સત્થુ ધમ્મે કત્તબ્બા પરિચરિયા સમ્મદેવ નિટ્ઠાપિતત્તા. તેનાહ ‘‘ઇતિ…પે… થેરો એવમાહા’’તિ. તેસં ગુણાનન્તિ તેસં અસેક્ખગુણાનં. સેસં સુવિઞ્ઞેય્યમેવ.

મહાવચ્છસુત્તવણ્ણનાય લીનત્થપ્પકાસના સમત્તા.