૧. તેવિજ્જવચ્છસુત્તવણ્ણના

૧૮૫. તત્થાતિ એકપુણ્ડરીકસઞ્ઞિતે પરિબ્બાજકારામે. અનાગતપુબ્બો લોકિયસમુદાહારવસેન ‘‘ચિરસ્સં ખો, ભન્તે’’તિઆદિના વુચ્ચતિ, અયં પનેત્થ આગતપુબ્બતં ઉપાદાય તથા વુત્તો. ભગવા હિ કેસઞ્ચિ વિમુત્તિજનનત્થં, કેસઞ્ચિ ઇન્દ્રિયપરિપાકત્થં, કેસઞ્ચિ વિસેસાધિગમત્થં કદાચિ તિત્થિયારામં ઉપગચ્છતિ. અનનુઞ્ઞાય ઠત્વાતિ અનનુજાનિતબ્બે ઠત્વા. અનુજાનિતબ્બં સિયા અનઞ્ઞાતસ્સ ઞેય્યસ્સ અભાવતો. યાવતકઞ્હિ ઞેય્યં, તાવતકં ભગવતો ઞાણં, યાવતકઞ્ચ ભગવતો ઞાણં તાવતકં ઞેય્યં. તેનેવાહ – ‘‘ન તસ્સ અદિટ્ઠમિધત્થિ કિઞ્ચિ, અથો અવિઞ્ઞાતમજાનિતબ્બ’’ન્તિઆદિ (મહાનિ. ૧૫૬; ચૂળનિ. ધોતકમાણવપુચ્છાનિદ્દેસ ૩૨; પટિ. મ. ૧.૧૨૧). સબ્બઞ્ઞુતઞ્ઞાણેન હિ ભગવા આવજ્જેત્વા પજાનાતિ. વુત્તઞ્હેતં ‘‘આવજ્જનપટિબદ્ધં બુદ્ધસ્સ ભગવતો ઞાણ’’ન્તિ (મિ. પ. ૪.૧.૨). યદિ એવં ‘‘ચરં સમાહિતો નાગો, તિટ્ઠં નાગો સમાહિતો’’તિ (અ. નિ. ૬.૪૩) ઇદં સુત્તપદં કથન્તિ? વિક્ખેપાભાવદીપનપદમેતં, ન અનાવજ્જનેનપિ ઞાણાનં પવત્તિપરિદીપનં. યં પનેત્થ વત્તબ્બં, તં હેટ્ઠા વિત્થારતો વુત્તમેવ.

૧૮૬. યાવદેવાતિ ઇદં યથારુચિ પવત્તિ વિય અપરાપરુપ્પત્તિપિ ઇચ્છિતબ્બાતિ તદભાવં દસ્સેન્તો આહ – ‘‘સકિં ખીણાનં આસવાનં પુન ખેપેતબ્બાભાવા’’તિ. પચ્ચુપ્પન્નજાનનગુણન્તિ ઇદં દિબ્બચક્ખુઞાણસ્સ પરિભણ્ડઞાણં અનાગતંસઞાણં અનાદિયિત્વા વુત્તં, તસ્સ પન વસેન અનાગતંસઞાણગુણં દસ્સેતીતિ વત્તબ્બં સિયા.

ગિહિપરિક્ખારેસૂતિ વત્થાભરણાદિધનધઞ્ઞાદિગિહિપરિક્ખારેસુ. ગિહિલિઙ્ગં પન અપ્પમાણં, તસ્મા ગિહિબન્ધનં છિન્દિત્વા દુક્ખસ્સન્તકરા હોન્તિયેવ. સતિ પન દુક્ખસ્સન્તકિરિયાય ગિહિલિઙ્ગે તે ન તિટ્ઠન્તિયેવાતિ દસ્સેન્તો ‘‘યેપી’’તિઆદિમાહ. સુક્ખાપેત્વા સમુચ્છિન્દિત્વા. અરહત્તં પત્તદિવસેયેવ પબ્બજનં વા પરિનિબ્બાનં વાતિ અયં નયો ન સબ્બસાધારણોતિ આહ ‘‘ભૂમદેવતા પન તિટ્ઠન્તી’’તિ. તત્થ કારણવચનં ‘‘નિલીયનોકાસસ્સ અત્થિતાયા’’તિ. અરઞ્ઞપબ્બતાદિપવિવેકટ્ઠાનં નિલીયનોકાસો. સેસકામભવેતિ કામલોકે. લળિતજનસ્સાતિ આભરણાલઙ્કારનચ્ચગીતાદિવસેન વિલાસયુત્તજનસ્સ.

સોપીતિ ‘‘સો અઞ્ઞત્ર એકેના’’તિ વુત્તો સોપિ. કરતો ન કરીયતિ પાપન્તિ એવં ન કિરિયં પટિબાહતિ. યદિ અત્તાનંયેવ ગહેત્વા કથેતિ, અથ કસ્મા મહાસત્તો તદા આજીવકપબ્બજ્જં ઉપગચ્છીતિ આહ ‘‘તદા કિરા’’તિઆદિ. તસ્સપીતિ ન કેવલં અઞ્ઞેસં એવ પાસણ્ડાનં, તસ્સપિ. વીરિયં ન હાપેસીતિ તપોજિગુચ્છવાદં સમાદિયિત્વા ઠિતો વિરાગત્થાય તં સમાદિણ્ણવત્તં ન પરિચ્ચજિ, સત્થુસાસનં ન છડ્ડેસિ. તેનાહ – ‘‘કિરિયવાદી હુત્વા સગ્ગે નિબ્બત્તતી’’તિ.

તેવિજ્જવચ્છસુત્તવણ્ણનાય લીનત્થપ્પકાસના સમત્તા.