૭. ચાતુમસુત્તવણ્ણના

૧૫૭. યથાઉપનિસ્સયેનાતિ યો યો ઉપનિસ્સયો યથાઉપનિસ્સયો, તેન યથાઉપનિસ્સયેન સમ્માપયોગેન. પતિટ્ઠહિસ્સન્તિ સાસને પતિટ્ઠં પટિલભિસ્સન્તિ. વસનટ્ઠાનાનીતિ વસ્સગ્ગાદિવસેન વસનટ્ઠાનાનિ. સણ્ઠાપયમાનાતિ સુવિભત્તભાવેન ઠપેન્તા.

અવિનિબ્ભોગસદ્દન્તિ વિનિભુઞ્જિત્વા ગહેતું અસક્કુણેય્યસદ્દં. વચીઘોસોપિ હિ બહૂહિ એકચ્ચં પવત્તિતો ઠાનતો ચ દૂરતરો કેવલં મહાનિગ્ઘોસો એવ હુત્વા સોતપથમાગચ્છતિ. મચ્છવિલોપેતિ મચ્છે વિલુમ્પિત્વા વિય ગહણે, મચ્છાનં વા નયને.

૧૫૮. વવસ્સગ્ગત્થેતિ નિચ્છયત્થે, ઇદં તાવ અમ્હેહિ વુચ્ચમાનવચનં એકન્તસોતબ્બં, પચ્છા તુમ્હેહિ કાતબ્બં કરોથાતિ અધિપ્પાયો. વચનપરિહારોતિ તેહિ સક્યરાજૂહિ વુત્તવચનસ્સ પરિહારો. લેસકપ્પન્તિ કપ્પિયલેસં. ધુરવહાતિ ધુરવાહિનો, ધોરય્હાતિ અત્થો. પાદમૂલન્તિ ઉપચારં વદતિ. વિગચ્છિસ્સતીતિ હાયિસ્સતિ. પટિપ્ફરિતોતિ ન ભગવતો સમ્મુખાવ, સક્યરાજૂનં પુરતોપિ વિપ્ફરિતોવ હોતિ.

૧૫૯. અભિનન્દતૂતિ અભિમુખો હુત્વા પમોદતુ. અભિવદતૂતિ અભિરૂપવસેન વદતુ. પસાદઞ્ઞથત્તન્તિ અપ્પસાદસ્સ વિપરિણામો હીનાયાવત્તનસઙ્ખાતં પરિવત્તનં, તેનાહ ‘‘વિબ્ભમન્તાનં. વિપરિણામઞ્ઞથત્ત’’ન્તિ. કારણૂપચારેન સસ્સેસુ બીજપરિયાયોતિ આહ ‘‘બીજાનં તરુણાનન્તિ તરુણસસ્સાન’’ન્તિ. તરુણભાવેનેવ તસ્સ ભાવિનો ફલસ્સ અભાવેન વિપરિણામો.

૧૬૦. કત્તબ્બસ્સ સરસેનેવ કરણં ચિત્તરુચિયં, ન તથા પરસ્સ ઉસ્સાદનેનાતિ આહ – ‘‘પક્કોસિયમાનાનં ગમનં નામ ન ફાસુક’’ન્તિ. મયમ્પિ ભગવા વિય દિટ્ઠધમ્મસુખવિહારેનેવ વિહરિસ્સામાતિ દીપેતિ પકતિયા વિવેકજ્ઝાસયભાવતો વિરદ્ધો આગતસ્સ ભારસ્સ અવહનતોયેવ. તેનાહ ‘‘અત્તનો ભારભાવં ન અઞ્ઞાસી’’તિ.

૧૬૧. કસ્મા આરભીતિ? સપ્પાયતો. પઞ્ચસતા હિ ભિક્ખૂ અભિનવા, તસ્મા તેસં ઓવાદદાનત્થં ભગવા ઇમં દેસનં આરભીતિ.

૧૬૨. કોધુપાયાસસ્સાતિ એત્થ કુજ્ઝનટ્ઠેન કોધો, સ્વેવ ચિત્તસ્સ કાયસ્સ ચ અતિપ્પમદ્દનમથનુપ્પાદનેહિ દળ્હં આયાસટ્ઠેન ઉપાયાસો. અનેકવારં પવત્તિત્વા અત્તના સમવેતં સત્તં અજ્ઝોત્થરિત્વા સીસં ઉક્ખિપિતું અદત્વા અનયબ્યસનપાપનેન કોધુપાયાસસ્સ ઊમિસદિસતા દટ્ઠબ્બા. તેનાહ ‘‘કોધુપાયાસે’’તિઆદિ.

૧૬૩. ઓદરિકત્તેન ખાદિતોતિ ઓદરિકભાવેન આમિસગેધેન મિચ્છાજીવેન જીવિકાકપ્પનેન નાસિતસીલાદિગુણતાય ખાદિતધમ્મસરીરો.

૧૬૪. પઞ્ચકામગુણાવટ્ટે નિમુજ્જિત્વાતિ એત્થ કામરાગાભિભૂતે સત્તે ઇતો ચ એત્તો, એત્તો ચ ઇતોતિ એવં મનાપિયરૂપાદિવિસયસઙ્ખાતે આવટ્ટે અત્તાનં સંસારેત્વા યથા તતો બહિભૂતે નેક્ખમ્મે ચિત્તમ્પિ ન ઉપ્પાદેતિ, એવં આવટ્ટેત્વા બ્યસનાપાદનેન કામગુણાનં આવટ્ટસદિસતા દટ્ઠબ્બા. તેનાહ ‘‘યથા હી’’તિઆદિ.

૧૬૫. રાગાનુદ્ધંસિતેનાતિ રાગેન અનુદ્ધંસિતેન. ચણ્ડમચ્છં આગમ્માતિ સુસુકાદિચણ્ડમચ્છં આગમ્મ. માતુગામં આગમ્માતિ માતુગામો હિ યોનિસોમનસિકારરહિતં અધીરપુરિસં ઇત્થિકુત્તભૂતેહિ અત્તનો હાવભાવવિલાસેહિ અભિભુય્ય ગહેત્વા ધીરજાતિયમ્પિ અત્તનો રૂપાદીહિ પલોભનવસેન અનવસેસં અત્તનો ઉપકારધમ્મે સીલાદિકે સમ્પાદેતું અસમત્થં કરોન્તો અનયબ્યસનં પાપેતિ. તેનાહ – ‘‘માતુગામં આગમ્મ ઉપ્પન્નકામરાગો વિબ્ભમતી’’તિ.

ભયં નામ યત્થ ભાયિતબ્બવત્થુ, તત્થ ઓતરન્તસ્સેવ હોતિ, ન અનોતરન્તસ્સ, તં ઓતરિત્વા ભયં વિનોદેત્વા તત્થ કિચ્ચં સાધેતબ્બં, ઇતરથા ચત્થસિદ્ધિ ન હોતીતિ ઇમમત્થં ઉપમોપમિતબ્બસરૂપવસેન દસ્સેતું ‘‘યથા’’તિઆદિ વુત્તં. તત્થ ઉદકં નિસ્સાય આનિસંસો પિપાસવિનયનં સરીરસુદ્ધિ પરિળાહૂપસમો કાયઉતુગ્ગાહાપનન્તિ એવમાદિ. સાસનં નિસ્સાય આનિસંસો પન સઙ્ખેપતો વટ્ટદુક્ખૂપસમો, વિત્થારતો પન સીલાનિસંસાદિવસેન અનેકવિધો, સો વિસુદ્ધિમગ્ગે (વિસુદ્ધિ. ૧.૯) વુત્તનયેન વેદિતબ્બો. વુત્તપ્પકારો આનિસંસો હોતિ તાનિ ભયાનિ અભિભુય્ય પવત્તસ્સાતિ અધિપ્પાયો. ઇમાનિ અભાયિત્વાતિ ઇમાનિ કોધૂપાયાસાદિભયાનિ અભિભુય્ય પવત્તિત્વા અભાયિત્વા. કોધૂપાયાસાદયો હિ ભાયતિ એતસ્માતિ ભયન્તિ વુત્તા. થેરોતિ મહાધમ્મરક્ખિતત્થેરો. કામં પહાનાભિસમયકાલો એવ સચ્છિકિરિયાભિસમયો, સમ્માદિટ્ઠિયા પન સંકિલેસવોદાનધમ્મેસુ કિચ્ચં અસંકિણ્ણં કત્વા દસ્સેતું સમાનકાલિકમ્પિ અસમાનકાલિકં વિય વુત્તં ‘‘તણ્હાસોતં છિન્દિત્વા નિબ્બાનપારં દટ્ઠું ન સક્કોતી’’તિ. સેસં સુવિઞ્ઞેય્યમેવ.

ચાતુમસુત્તવણ્ણનાય લીનત્થપ્પકાસના સમત્તા.