૮. અભયરાજકુમારસુત્તવણ્ણના

૮૩. જાતિયા અસમાનો નિહીનાચરિયો પરદત્તૂપજીવિકાય માતુયા કુચ્છિયં જાતો પાદસિકપુત્તો. નિન્દાવસેન વદતિ એતેનાતિ વાદો અગુણોતિ આહ – ‘‘વાદં આરોપેહીતિ દોસં આરોપેહી’’તિ. નિબ્બત્તવસેન નિરયં અરહતિ, નિરયસંવત્તનિયેન વા કમ્મેન નિરયે નિયુત્તો નેરયિકો. આપાયિકોતિ એત્થાપિ એસેવ નયો. અવીચિમ્હિ ઉપ્પજ્જિત્વા તત્થ આયુકપ્પસઞ્ઞિતં અન્તરકપ્પં તિટ્ઠતીતિ કપ્પટ્ઠો. નિરયૂપપત્તિપરિહરણવસેન તિકિચ્છિતું સક્કુણેય્યોતિ તેકિચ્છો, ન તેકિચ્છો અતેકિચ્છો. દ્વે અન્તે મોચેત્વાતિ ફરુસં વા અપ્પિયં વા કપ્પેય્યાતિ દ્વે કોટ્ઠાસે મુઞ્ચિત્વા તે અનામસિત્વા પુચ્છિતં અત્થં તતો બહિ કરોન્તો ઉગ્ગિલતિ નામ. તં પન એવં કાતું ન સક્કોતીતિ આહ – ‘‘ઉગ્ગિલિતું બહિ નીહરિતું ન સક્ખિતી’’તિ. એવમેવાયં પુચ્છા ન ગહેતબ્બા, અયમેત્થ દોસોતિ તં અપુચ્છં કરોન્તો અપનયન્તો ઓગિલતિ નામ, તથા પન અસક્કોન્તો પતિટ્ઠાપેન્તો ન ઓગિલતિ નામ, ભગવા પન તમત્થં ઓકાસમ્પિ અકરોન્તો ઉભયથાપિ અસક્ખીતિ વેદિતબ્બો. કથં? ભગવા હિ ‘‘ન ખ્વેત્થ રાજકુમાર એકંસેના’’તિ વદન્તો નિગણ્ઠસ્સ અધિપ્પાયં વિપરિવત્તેતિ, ઉભો અન્તે મોચેત્વા પઞ્હં વિસ્સજ્જેસિ, એવં તાવ ઉગ્ગિલિતું અસક્ખિ. ‘‘ન તત્ર રાજકુમાર એકંસેના’’તિ વદન્તો એવ ચ ‘‘નાયં પુચ્છા એવં અવિભાગેન પુચ્છિતબ્બા, વિભજિત્વા પન પુચ્છિતબ્બા’’તિ પુચ્છાય દોસં દીપેન્તો તં હારેન્તો ઓગિલિતુમ્પિ સક્ખતીતિ.

ઉટ્ઠાતું ન સક્ખિસ્સતિ ચિત્તસ્સ અઞ્ઞથા પવત્તિયા. અભયો દ્વે મગ્ગે કતપરિચયો છેકો નિપુણો વાદસીલો ચ હુત્વા વિચરતિ. તેનાહ – ‘‘સો વાદજ્ઝાસયતાય તસ્સ વચનં સમ્પટિચ્છન્તો ‘એવં, ભન્તે’તિ આહા’’તિ.

૮૫. એવરૂપન્તિ યા પરેસં અપ્પિયા અમનાપા દુરુત્તવાચા, એવરૂપા વાચા, ન પન ફરુસવાચા. ફરુસવાચાય હિ સેતુઘાતો તથાગતાનં. ચેતનાફરુસતાય હિ ફરુસવાચા ઇચ્છિતા, ન પરેસં અપ્પિયતામત્તેન. નટ્ઠા નિગણ્ઠા ઓગિલિકાદિસમ્મતસ્સ પઞ્હસ્સ એકવચનેન વિદ્ધંસિતત્તા.

૮૬. દારકસ્સ અઙ્કે નિસીદનસ્સ કારણં દસ્સેતું ‘‘લેસવાદિનો’’તિઆદિ વુત્તં. તત્થ લેસવાદિનોતિ છલવાદિનો, વાદમગ્ગે વા અપરિપુણ્ણતાય લેસમત્તેનેવ વાદસીલા. ઓસટસઙ્ગામોતિ અનેકવારં પરવાદમદ્દનવસેન ઓતિણ્ણવાદસઙ્ગામો. વિજ્ઝિત્વાતિ નખેન વિજ્ઝિત્વા. ઇમમેવાતિ ય્વાયં દારકો અત્તનો વાદભઙ્ગપરિહરણત્થં ઇમિના અઙ્કે નિસીદાપિતો, ઇમમેવ અસ્સ દારકં ઉપમં નિસ્સયં કત્વા વાદં ભિન્દિસ્સામિ. ‘‘અસ્સ વાદં અપ્પટિતતાય ઉપમાય ભઞ્જિસ્સામી’’તિ ચિન્તેત્વા.

અપનેય્યં અસ્સ અહન્તિ અસ્સ દારકસ્સ મુખતો અહં તં અપનેય્યં. અભૂતત્થોવ અભૂતં ઉત્તરપદલોપેનાતિ આહ ‘‘અભૂતન્તિ અભૂતત્થ’’ન્તિ. અતચ્છન્તિ તસ્સેવ વેવચનન્તિ આહ ‘‘અતચ્છન્તિ ન તચ્છ’’ન્તિ. અભૂતન્તિ વા અસન્તં અવિજ્જમાનં. અતચ્છન્તિ અતથાકારં. અનત્થસંહિતન્તિ દિટ્ઠધમ્મિકેન, સમ્પરાયિકેન વા અનત્થેન સંહિતં, અનત્થે વા સંહિતં, ન અત્થોતિ વા અનત્થો, અત્થસ્સ પટિપક્ખો સભાવો, તેન સંહિતન્તિ અનત્થસંહિતં, પિસુણવાચં સમ્ફપ્પલાપઞ્ચાતિ અત્થો. એવમેત્થ ચતુબ્બિધસ્સપિ વચીદુચ્ચરિતસ્સ ગહિતતા દટ્ઠબ્બા.

દુપ્પયુત્તોતિ દુપ્પટિપન્નો. ન તં તથાગતો ભાસતિ અભૂતતાદિદોસદુટ્ઠત્તા. તમ્પિ તથાગતો ન ભાસતિ ભૂતત્થેપિ અનત્થસંહિતતાદિદોસદુટ્ઠત્તા.

ઠાનં કારણં એતિસ્સા અત્થીતિ ઠાનિયા ક-કારસ્સ ય-કારં કત્વા, ન ઠાનિયાતિ અટ્ઠાનિયા, નિક્કારણા અયુત્તિયુત્તા, સા એવ કથાતિ અટ્ઠાનિયકથા. અત્તપચ્ચક્ખકથં કથેમાતિ અત્તના એવ પચ્ચક્ખં કત્વા પવત્તિયમાનં છલકથં કથેમ.

ગામિકમહલ્લકો ‘‘ઇમે મં વઞ્ચેતુકામા, અહમેવ દાનિ ઇમે વઞ્ચેસ્સામી’’તિ ચિન્તેત્વા ‘‘એવં ભવિસ્સતી’’તિઆદિમાહ. ‘‘ન મયં દાસા’’તિપિ વત્તું નાસક્ખિંસુ પુબ્બે તથાકતિકાય કતત્તા.

તતિયં તતિયમેવાતિ દ્વીસુપિ પક્ખેસુ તતિયં તતિયમેવ વાચં. ભાસિતબ્બકાલં અનતિક્કમિત્વાતિ યસ્સ યદા યથા ભાસિતબ્બં, તસ્સ તદા તથેવ ચ ભાસનતો ભાસિતબ્બં કારણં ભાસિતબ્બકાલઞ્ચ અનતિક્કમિત્વાવ ભાસતિ.

૮૭. ઠાનુપ્પત્તિકઞાણેનાતિ ઠાને એવ ઉપ્પજ્જનકઞાણેન. તસ્મિં તસ્મિં કારણે તસ્સ તં તં અવત્થાય ઉપ્પજ્જનકઞાણેન, ધમ્માનં યથાસભાવતો અવબુજ્ઝનસભાવોતિ ધમ્મસભાવો. ધમ્મે સભાવધમ્મે અનવસેસે વા યાથાવતો ઉપધારેતીતિ ધમ્મધાતુ, સબ્બઞ્ઞુતા. તેનાહ ‘‘સબ્બઞ્ઞુતઞ્ઞાણસ્સેતં અધિવચન’’ન્તિ. સુપ્પટિવિદ્ધન્તિ સબ્બં ઞેય્યધમ્મં સુટ્ઠુ પટિવિજ્ઝનવસેન, સુટ્ઠુ પટિવિદ્ધન્તિ અત્થો. તેનાહ ‘‘હત્થગતં ભગવતો’’તિ. નેય્યપુગ્ગલવસેન પરિનિટ્ઠિતાતિ કથાપરિવિભાગેન અયમેવ દેસના ચત્તારિ અરિયસચ્ચાનિ દસ્સેન્તો અરહત્તં પચ્ચક્ખાસીતિ.

અભયરાજકુમારસુત્તવણ્ણનાય લીનત્થપ્પકાસના સમત્તા.