૩. વમ્મિકસુત્તવણ્ણના

૨૪૯. પિયવચનન્તિ પિયસમુદાચારો. વિઞ્ઞુજાતિકા હિ પરં પિયેન સમુદાચરન્તા ‘‘ભવ’’ન્તિ વા, ‘‘દેવાનં પિયો’’તિ વા, ‘‘આયસ્મા’’તિ વા સમુદાચરન્તિ, તસ્મા સમ્મુખા સમ્બોધનવસેન ‘‘આવુસો’’તિ, તિરોક્ખં ‘‘આયસ્મા’’તિ અયમ્પિ સમુદાચારો. મહાકસ્સપઉરુવેલકસ્સપાદયો અઞ્ઞેપિ કસ્સપનામકા અત્થીતિ ‘‘કતરસ્સ કસ્સપસ્સા’’તિ પુચ્છન્તિ. રઞ્ઞાતિ કોસલરઞ્ઞા. ‘‘સઞ્જાનિંસૂ’’તિ સઙ્ખેપતો વુત્તમત્થં વિવરિતું ‘‘અયં પના’’તિઆદિ આરદ્ધં. અસ્સાતિ કુમારકસ્સપસ્સ, ‘‘સઞ્જાનિંસૂ’’તિ વુત્તસઞ્જાનનસ્સ વા. પુઞ્ઞાનિ કરોન્તોતિ કપ્પસતસહસ્સં દેવેસુ ચ મનુસ્સેસુ ચ નિબ્બત્તિત્વા દાનાદીનિ પુઞ્ઞાનિ ભાવેન્તો. ઓસક્કન્તેતિ પરિહાયમાને. પઠમન્તિ કુમારિકાકાલે. સત્થા ઉપાલિત્થેરં પટિચ્છાપેસિ તં અધિકરણં વિનયકમ્મેનેવસ્સા ભિક્ખુનિયા પબ્બજ્જાય અરોગભાવં.

પઞ્ઞત્તિવિભાવનાતિ ‘‘અન્ધવન’’ન્ત્વેવ પઞ્ઞાયમાનસ્સ વિભાવના. ઓલીયતીતિ સઙ્કુચતિ સણિકં વત્તતિ. ભાણકોતિ સરભાણકો. યં અત્થિ, તં ગહેત્વાતિ ઇદાનિ પરિયેસિતબ્બટ્ઠાનં નત્થિ, યથાગતં પન યં અત્થિ, તં ગહેત્વા. બલવગુણેતિ અધિમત્તગુણે. કસ્સપભગવતો કાલે નિરુળ્હસમઞ્ઞાવસેન વચનસન્તતિયા અવિચ્છેદેન ચ ઇમસ્મિમ્પિ બુદ્ધુપ્પાદે તં ‘‘અન્ધવન’’ન્ત્વેવ પઞ્ઞાયિત્થ, ઉપરૂપરિવડ્ઢમાનાય પથવિયા ઉપરિ રુક્ખગચ્છાદીસુ સઞ્જાયન્તેસુપીતિ. સેક્ખપટિપદન્તિ સેક્ખભાવાવહં વિસુદ્ધિપટિપત્તિં.

અઞ્ઞતર-સદ્દો અપાકટે વિય પાકટેપિ વત્તતિ એક-સદ્દેન સમાનત્થત્તાતિ દસ્સેતું ‘‘અભિજાનાતી’’તિઆદિ વુત્તં. ભયભેરવદસ્સિતમ્પિ અભિક્કન્ત-સદ્દસ્સ અત્થુદ્ધારં ઇધ દસ્સેન્તો એવં હેટ્ઠા તત્થ તત્થ કતા અત્થસંવણ્ણના પરતો તસ્મિં તસ્મિં સુત્તપદેસે યથારહં વત્તબ્બાતિ નયદસ્સનં કરોતિ. કઞ્ચનસન્નિભત્તચતા સુવણ્ણવણ્ણગ્ગહણેન ગહિતાતિ અધિપ્પાયેનાહ ‘‘છવિય’’ન્તિ. છવિગતા પન વણ્ણધાતુ એવ ‘‘સુવણ્ણવણ્ણો’’તિ એત્થ વણ્ણગ્ગહણેન ગહિતાતિ અપરે. વણ્ણીયતિ કિત્તીયતિ ઉગ્ઘોસનન્તિ વણ્ણો, થુતિ. વણ્ણીયતિ અસઙ્કરતો વવત્થપીયતીતિ વણ્ણો, કુલવગ્ગો. વણ્ણીયતિ ફલં એતેન યથાસભાવતો વિભાવીયતીતિ વણ્ણો, કારણં. વણ્ણનં દીઘરસ્સાદિવસેન સણ્ઠહનન્તિ વણ્ણો, સણ્ઠાનં. વણ્ણીયતિ અણુમહન્તાદિવસેન પમીયતીતિ વણ્ણો, પમાણં. વણ્ણેતિ વિકારમાપજ્જમાનં હદયઙ્ગતભાવં પકાસેતીતિ વણ્ણો, રૂપાયતનં. એવં તેન તેન પવત્તિનિમિત્તેન વણ્ણ-સદ્દસ્સ તસ્મિં તસ્મિં અત્થે પવત્તિ વેદિતબ્બા.

અનવસેસત્તં સકલતા કેવલતા. કેવલકપ્પાતિ એત્થ કેચિ ઈસં અસમત્તા કેવલા કેવલકપ્પાતિ વદન્તિ, એવં સતિ અનવસેસત્થો એવ કેવલ-સદ્દો સિયા. અનત્થન્તરેન પન કપ્પ-સદ્દેન પદવડ્ઢનં કત્વા કેવલા એવ કેવલકપ્પા. તથા વા કપ્પનીયત્તા પઞ્ઞપેતબ્બત્તા કેવલકપ્પા. યેભુય્યતા બહુલભાવો. અબ્યામિસ્સતા વિજાતિયેન અસઙ્કરો સુદ્ધતા. અનતિરેકતા તંમત્તતા વિસેસાભાવો. કેવલકપ્પન્તિ કેવલં દળ્હં કત્વાતિ અત્થો. કેવલં વુચ્ચતિ નિબ્બાનં સબ્બસઙ્ખતવિવિત્તત્તા. તેનાહ ‘‘વિસંયોગાદિઅનેકત્થો’’તિ. કેવલં એતસ્સ અધિગતં અત્થીતિ કેવલી, સચ્છિકતનિરોધો ખીણાસવો.

કપ્પ-સદ્દો પનાયં સઉપસગ્ગો અનુપસગ્ગો ચાતિ અધિપ્પાયેન ઓકપ્પનીયપદે લબ્ભમાનં ઓકપ્પસદ્દમત્તં નિદસ્સેતિ, અઞ્ઞથા કપ્પ-સદ્દસ્સ અત્થુદ્ધારે ઓકપ્પનીયપદં અનિદસ્સનમેવ સિયા. સમણકપ્પેહીતિ વિનયસિદ્ધેહિ સમણવોહારેહિ. નિચ્ચકપ્પન્તિ નિચ્ચકાલં. પઞ્ઞત્તીતિ નામં. નામઞ્હેતં તસ્સ આયસ્મતો, યદિદં કપ્પોતિ. કપ્પિતકેસમસ્સૂતિ કત્તરિકાય છેદિતકેસમસ્સુ. દ્વઙ્ગુલકપ્પોતિ મજ્ઝન્હિકવેલાય વીતિક્કન્તાય દ્વઙ્ગુલતાવિકપ્પો. લેસોતિ અપદેસો. અનવસેસં ફરિતું સમત્થસ્સપિ ઓભાસસ્સ કેનચિ કારણેન એકદેસફરણમ્પિ સિયા, અયં પન સબ્બસોવ ફરીતિ દસ્સેતું સમન્તત્થો કપ્પ-સદ્દો ગહિતોતિ આહ ‘‘અનવસેસં સમન્તતો’’તિ.

સમણસઞ્ઞાસમુદાચારેનાતિ ‘‘અહં સમણો’’તિ એવં ઉપ્પન્નસઞ્ઞાસમુટ્ઠિતેન સમુદાચારેન, તન્નિમિત્તેન વા તબ્બોહારેન. પુબ્બયોગેતિ પુબ્બયોગકથાયં. પપઞ્ચો એસાતિ એસો તુમ્હેસુ આગતેસુ યથાપવત્તો પટિસન્થારો કથાસમુદાચારો ચ અમ્હાકં પપઞ્ચો. એત્તકમ્પિ અકત્વા સમણધમ્મમેવ કરોમાતિ અધિપ્પાયો.

અરિયભૂમિં પત્તોતિ અનાગામિફલં અધિગતો. પક્કુસાતિકુલપુત્તં સન્ધાય વદતિ. વિભજિત્વાતિ વિભાગં કત્વા. તુરિતાલપનવસેનાતિ તુરિતં આલપનવસેન. તેન દુલ્લભો અયં સમણો, તસ્મા સીઘમસ્સ પઞ્હો કથેતબ્બો, ઇમિના ચ સીઘં ગન્ત્વા સત્થા પુચ્છિતબ્બોતિ તુરિતં આલપીતિ દસ્સેતિ. ‘‘યથા વા’’તિઆદિના પન વચનાલઙ્કારવસેન દ્વિક્ખત્તું આલપતિ. એવમાહાતિ ‘‘ભિક્ખુ ભિક્ખૂ’’તિ એવં દ્વિક્ખત્તું અવોચ.

વમ્મિકપરિયાયેન કરજકાયં પચ્ચક્ખં કત્વા દસ્સેન્તી દેવતા ‘‘અયં વમ્મિકો’’તિ આહ. તાય પન ભાવત્થસ્સ અભાસિતત્તા સદ્દત્થમેવ દસ્સેન્તો ‘‘પુરતો ઠિતં…પે… અયન્તિ આહા’’તિ અવોચ. સેસેસુપિ એસેવ નયો. મણ્ડૂકન્તિ થલમણ્ડૂકં. સો હિ ઉદ્ધુમાયિકાતિ વુચ્ચતિ, ન ઉદકમણ્ડૂકો. તસ્સ નિવાસતો વાતો મા ખો બાધયિત્થાતિ ‘‘ઉપરિવાતતો અપગમ્મા’’તિ વુત્તં. કથં પનાયં દેવતા ઇમિના નીહારેન ઇમે પઞ્હે થેરસ્સ આચિક્ખીતિ? કેચિ તાવ આહુ – યથાસુતમત્થં ઉપમાભાવેન ગહેત્વા અત્તનો પટિભાનેન ઉપમેય્યત્થં મનસા ચિન્તેત્વા તં ભગવાવ ઇમસ્સ આચિક્ખિસ્સતિ. સા ચ દેસના અત્થાય હિતાય સુખાય હોતીતિ ‘‘અયં વમ્મિકો’’તિઆદિના ઉપમાવસેનેવ પન્નરસ પઞ્હે થેરસ્સ આચિક્ખિ. કસ્સપસમ્માસમ્બુદ્ધકાલે કિર બારાણસિયં એકો સેટ્ઠિ અડ્ઢો મહદ્ધનો મહન્તં નિધાનં નિદહિત્વા પલિઘાદિઆકારાનિ કાનિચિપિ લઙ્ગાનિ તત્થ ઠપેસિ. સો મરણકાલે અત્તનો સહાયસ્સ બ્રાહ્મણસ્સ આરોચેસિ – ‘‘ઇમસ્મિં ઠાને મયા નિધાનં નિદહિતં, તં મમ પુત્તસ્સ વિઞ્ઞુતં પત્તસ્સ દસ્સેતી’’તિ વત્વા કાલમકાસિ. બ્રાહ્મણો સહાયકપુત્તસ્સ વિઞ્ઞુતં પત્તકાલે તં ઠાનં દસ્સેસિ. સો નિખનિત્વા સબ્બપચ્છા નાગં પસ્સિ, નાગો અત્તનો પુત્તં દિસ્વા ‘‘સુખેનેવ ધનં ગણ્હતૂ’’તિ અપગચ્છિ. સ્વાયમત્થો તદા લોકે પાકટો જાતો. અયં પન દેવતા તદા બારાણસિયં ગહપતિકુલે નિબ્બત્તિત્વા વિઞ્ઞુતં પત્તો સત્થરિ પરિનિબ્બુતે ઉરં દત્વા સાસને પબ્બજિતો પઞ્ચહિ સહાયકભિક્ખૂહિ સદ્ધિં સમણધમ્મમકાસિ. યે સન્ધાય વુત્તં ‘‘પઞ્ચ ભિક્ખૂ નિસ્સેણિં બન્ધિત્વા’’તિઆદિ. તેન વુત્તં ‘‘યથાસુતમત્થં ઉપમાભાવેન ગહેત્વા’’તિઆદિ. અપરે પન ‘‘દેવતા અત્તનો પટિભાનેન ઇમે પઞ્હે એવં અભિસઙ્ખરિત્વા થેરસ્સ આચિક્ખી’’તિ વદન્તિ. દેવપુત્તે નિસ્સક્કં દેવપુત્તપઞ્હત્તા તસ્સ અત્થસ્સ.

૨૫૧. ચતૂહિ મહાભૂતેહિ નિબ્બત્તોતિ ચાતુમહાભૂતિકો. તેનાહ ‘‘ચતુમહાભૂતમયસ્સા’’તિ. વમતિ ઉગ્ગિરન્તો વિય હોતીતિ અત્થો. વન્તકોતિ ઉચ્છડ્ડકો. વન્તુસ્સયોતિ ઉપચિકાહિ વન્તસ્સ મત્તિકાપિણ્ડસ્સ ઉસ્સયભૂતો. વન્તસિનેહસમ્બદ્ધોતિ વન્તેન ખેળસિનેહેન સમ્પિણ્ડિતો. અસુચિકલિમલં વમતીતિ એત્થ મુખાદીહિ પાણકાનં નિગ્ગમનતો પાણકે વમતીતિ અયમ્પિ અત્થો લબ્ભતેવ. અરિયેહિ વન્તકોતિ કાયભાવસામઞ્ઞેન વુત્તં. દુક્ખસચ્ચપરિઞ્ઞાય વા સબ્બસ્સપિ તેભૂમકધમ્મજાતસ્સ પરિઞ્ઞાતત્તા સબ્બોપિ કાયો અરિયેહિ છન્દરાગપ્પહાનેન વન્તો એવ. તં સબ્બન્તિ યેહિ તીહિ અટ્ઠિસતેહિ ઉસ્સિતો, યેહિ ન્હારૂહિ સમ્બદ્ધો, યેહિ મંસેહિ અવલિત્તો, યેન અલ્લચમ્મેન પરિયોનદ્ધો, યાય છવિયા રઞ્જિતો, તં અટ્ઠિઆદિસબ્બં અચ્ચન્તમેવ જિગુચ્છિત્વા વિરત્તતાયવન્તમેવ. ‘‘યથા ચા’’તિઆદિના વત્તબ્બોપમતોપિ વમ્મિકો વિય વમ્મિકોતિ ઇમમત્થં દસ્સેતિ.

સમ્ભવતિ એતસ્માતિ સમ્ભવો, માતાપેત્તિકો સમ્ભવો એતસ્સાતિ માતાપેત્તિકસમ્ભવો. તસ્સ. ઉપચિયતિ એતેનાતિ ઉપચયો’ ઓદનકુમ્માસં ઉપચયો એતસ્સાતિ ઓદનકુમ્માસૂપચયો. તસ્સ. અધુવસભાવતાય અનિચ્ચધમ્મસ્સ, સેદગૂથ-પિત્ત-સેમ્હાદિ-ધાતુક્ખોભ-ગરુભાવદુગ્ગન્ધાનં વિનોદનાય ઉચ્છાદેતબ્બધમ્મસ્સ, પરિતો સમ્બાહનેન પરિમદ્દિતબ્બધમ્મસ્સ, ખણે ખણે ભિજ્જનસભાવતાય ભેદનધમ્મસ્સ, તતો એવ વિકિરણસભાવતાય વિદ્ધંસનધમ્મસ્સાતિ ધમ્મ-સદ્દો પચ્ચેકં યોજેતબ્બો. તનુવિલેપનેનાતિ કાયાવલેપનેન ઉચ્છાદનવિલેપનેન. અઙ્ગપચ્ચઙ્ગાબાધવિનોદનત્થાયાતિ તાદિસસમુટ્ઠાન-સરીરવિકારવિગમાય. યસ્મા સુક્કસોણિતં આહારો, ઉચ્છાદનં પરિમદ્દનઞ્ચ યથારહં ઉપ્પાદસ્સ, વુડ્ઢિયા ચ પચ્ચયો, તસ્મા આહ ‘‘માતાપેત્તિક…પે… કથિતો’’તિ. ઉચ્ચાવચભાવોતિ યથારહં યોજેતબ્બો – ઓદનકુમ્માસૂપચય-ઉચ્છાદનપરિમદ્દનગ્ગહણેહિ ઉચ્ચભાવો, વડ્ઢી. માતાપેત્તિકસમ્ભવગ્ગહણેન સમુદયો. ઇતરેહિ અવચભાવો, પરિહાનિ, અત્થઙ્ગમો પકાસિતો. અઙ્ગપચ્ચઙ્ગાનં સણ્ઠપનમ્પિ હિ વટ્ટપચ્ચયત્તા વટ્ટન્તિ.

કોધો ધૂમોતિ એત્થ ધૂમપરિયાયેન કોધસ્સ વુત્તત્તા ધૂમ-સદ્દો કોધે વત્તતીતિ વુત્તં ‘‘ધૂમો વિય ધૂમો’’તિ. ભસ્મનીતિ ભસ્મં. મોસવજ્જન્તિ મુસાવાદો. ધૂમો એવ ધૂમાયિતં. ઇચ્છા ધૂમાયિતં એતિસ્સાતિ ઇચ્છાધૂમાયિતા, પજા. ઇચ્છાધૂમાયિતસદ્દસ્સ તણ્હાય વુત્તિ વુત્તનયો એવ. ધૂમાયન્તોતિ વિતક્કસન્તાપેન સંતપ્પેન્તો, વિતક્કેન્તોતિ અત્થો. પલિપોતિ દુક્કરમહાકદ્દમં. તિમૂલન્તિ તીહિ મૂલેહિ પતિટ્ઠિતં વિય અચલં પવત્તન્તિ વુત્તં. રજો ચ ધૂમો ચ મયા પકાસિતાતિ રજસભાવકરણટ્ઠેન ‘‘રજો’’તિ ચ ધૂમસભાવકરણટ્ઠેન ‘‘ધૂમો’’તિ ચ મયા પકાસિતા. પકતિધૂમો વિય અગ્ગિસ્સ કિલેસગ્ગિજાલસ્સ પઞ્ઞાણભાવતો. ધમ્મદેસનાધૂમો ઞાણગ્ગિસન્ધીપનસ્સ પુબ્બઙ્ગમભાવતો. અયં રત્તિં ધૂમાયનાતિ યા દિવા કત્તબ્બકમ્મન્તે ઉદ્દિસ્સ રત્તિયં અનુવિતક્કના, અયં રત્તિં ધૂમાયના.

સત્તન્નં ધમ્માનન્તિ ઇદં સુત્તે (ચૂળનિ. મેત્તગૂમાણવપુચ્છાનિદ્દેસ ૨૮) આગતનયેન વુત્તં. સુત્તઞ્ચ તથા આરાધનવેનેય્યજ્ઝાસયવસેન. તદેકટ્ઠતાય વા તદઞ્ઞકિલેસાનં. સુન્દરપઞ્ઞોતિ ઞાતતીરણપહાનપરિઞ્ઞાય પઞ્ઞાય સુન્દરપઞ્ઞો.

એતન્તિ ‘‘સત્થ’’ન્તિ એતં અધિવચનં સંકિલેસધમ્માનં સસનતો સમુચ્છિન્દનતો. ન્તિ વીરિયં. પઞ્ઞાગતિકમેવ પઞ્ઞાય હિતસ્સેવ અધિપ્પેતત્તા. લોકિયાય પઞ્ઞાય આરમ્ભકાલે લોકિયવીરિયં ગહેતબ્બં, લોકુત્તરાય પઞ્ઞાય પવત્તિક્ખણે લોકુત્તરવીરિયં ગહેતબ્બન્તિ યોજના. અત્થદીપનાતિ ઉપમેય્યત્થદીપની ઉપમા.

ગામતોતિ અત્તનો વસનગામતો. મન્તેતિ આથબ્બનમન્તે. તે હિ બ્રાહ્મણા અરઞ્ઞે એવ વાચેન્તિ ‘‘મા અઞ્ઞે અસ્સોસુ’’ન્તિ. તથા અકાસીતિ ચત્તારો કોટ્ઠાસે અકાસિ. એવમેત્થ વમ્મિકપઞ્હસ્સેવ વસેન ઉપમા આગતા, સેસાનં વસેન હેટ્ઠા વુત્તનયેન વેદિતબ્બા.

લઙ્ગનટ્ઠેન નિવારણટ્ઠેન લઙ્ગી, પલિઘો. ઞાણમુખેતિ વિપસ્સનાઞાણવીથિયં. પતતીતિ પવત્તતિ. કમ્મટ્ઠાનઉગ્ગહપરિપુચ્છાવસેનાતિ ચતુસચ્ચકમ્મટ્ઠાનસ્સ ઉગ્ગણ્હનેન તસ્સ અત્થપરિપુચ્છાવસેન ચેવ વિપસ્સનાસઙ્ખાત-અત્થવિનિચ્છય-પરિપુચ્છાવસેન ચ. સબ્બસો ઞાતું ઇચ્છા હિ પરિપુચ્છા. વિપસ્સના ચ અનિચ્ચાદિતો સબ્બતેભૂમકધમ્માનં ઞાતું ઇચ્છતિ. એવં વિપસ્સનાવસેન અવિજ્જાપહાનમાહ, ઉપરિકત્તબ્બસબ્ભાવતો ન તાવ મગ્ગવસેન.

વલ્લિઅન્તરે વાતિ વા-સદ્દો પંસુઅન્તરે વા મત્તિકન્તરે વાતિ અવુત્તવિકપ્પત્થો. ચિત્તાવિલમત્તકોવાતિ ચિત્તક્ખોભમત્તકોવ. અનિગ્ગહિતોતિ પટિસઙ્ખાનબલેન અનિવારિતો. મુખવિકુલનં મુખસઙ્કોચો. હનુસઞ્ચોપનં પાપેતિ અન્તોજપ્પનાવત્થાયં. દિસા વિલોકનં પાપેતિ યત્થ બાધેતબ્બો ઠિતો, તંદસ્સનત્થં નિવારકપરિવારણત્થં. દણ્ડસત્થાભિનિપાતન્તિ દણ્ડસત્થાનં પરસ્સ ઉપરિ નિપાતનાવત્થં. યેન કોધેન અનિગ્ગહિતેન માતાદિકં અઘાતેતબ્બં ઉગ્ઘાતેત્વા ‘‘અયુત્તં વત મયા કત’’ન્તિ અત્તાનમ્પિ હનતિ, તં સન્ધાયેતં વુત્તં ‘‘પરઘાતનમ્પિ અત્તઘાતનમ્પિ પાપેતી’’તિ. યેન વા પરસ્સ હઞ્ઞમાનસ્સ વસેન ઘાતકોપિ ઘાતનં પાપુણાતિ, તાદિસસ્સ વસેનાયમત્થો વેદિતબ્બો. કોધસામઞ્ઞેન હેતં વુત્તં ‘‘પરં ઘાતેત્વા અત્તાનં ઘાતેતી’’તિ. પરમુસ્સદગતોતિ પરમુક્કંસગતો. દળ્હં પરિસ્સયમાવહતાય કોધોવ કોધૂપાયાસો. તેનાહ ‘‘બલવપ્પત્તો’’તિઆદિ.

દ્વેધાપથસમા હોતિ અપ્પટિપત્તિહેતુભાવતો.

કુસલધમ્મો ન તિટ્ઠતિ નીવરણેહિ નિવારિતપરમત્તા. સમથપુબ્બઙ્ગમં વિપસ્સનં ભાવયતો પઠમં સમથેન નીવરણવિક્ખમ્ભનં હોતિ, વિપસ્સના પન તદઙ્ગવસેનેવ તાનિ નીહરતીતિ વુત્તં ‘‘વિક્ખમ્ભનતદઙ્ગવસેના’’તિ.

‘‘કુમ્મોવ અઙ્ગાનિ સકે કપાલે’’તિઆદીસુ (સં. નિ. ૧.૧૭) કુમ્મસ્સ અઙ્ગભાવેન વિસેસતો પાદસીસાનિ એવ વુચ્ચન્તીતિ આહ ‘‘પઞ્ચેવ અઙ્ગાનિ હોન્તી’’તિ. વિપસ્સનાચારસ્સ વુચ્ચમાનત્તા અધિકારતો સમ્મસનીયાનમેવ ધમ્માનં ઇધ ગહણન્તિ ‘‘સબ્બેપિ સઙ્ખતા ધમ્મા’’તિ વિસેસં કત્વાવ વુત્તં. તેનાહ ભગવા ‘‘પઞ્ચન્નેતં ઉપાદાનક્ખન્ધાનં અધિવચન’’ન્તિ.

સુનન્તિ કોટ્ટન્તિ એત્થાતિ સૂના, અધિકુટ્ટનન્તિ આહ ‘‘સૂનાય ઉપરી’’તિ. અસિનાતિ મંસકન્તનેન. ઘાતિયમાનાતિ હઞ્ઞમાના વિબાધિયમાના. વત્થુકામાનં ઉપરિ કત્વાતિ વત્થુકામેસુ ઠપેત્વા તે અચ્ચાધાનં કત્વા. કન્તિતાતિ છિન્દિતા. કોટ્ટિતાતિ બિલસો વિભજિતા. છન્દરાગપ્પહાનન્તિ છન્દરાગસ્સ વિક્ખમ્ભનપ્પહાનં.

સમ્મત્તાતિ મુચ્છિતા સમ્મૂળ્હા. નન્દીરાગં ઉપગમ્મ વટ્ટં વડ્ઢેન્તીતિ સમ્મૂળ્હત્તા એવઆદીનવં અપસ્સન્તા નન્દીરાગસ્સ આરમ્મણં ઉપગન્ત્વા તં પરિબ્રૂહેન્તિ. નન્દીરાગબદ્ધાતિ નન્દીરાગે લગ્ગત્તા તેન બદ્ધા. વટ્ટે લગ્ગન્તીતિ તેભૂમકે વટ્ટે સજ્જન્તિ. તત્થ સજ્જત્તા એવ દુક્ખં પત્વાપિ ન ઉક્કણ્ઠન્તિ ન નિબ્બિન્દન્તિ. ઇધ અનવસેસપ્પહાનં અધિપ્પેતન્તિ આહ ‘‘ચતુત્થમગ્ગેન નન્દીરાગપ્પહાનં કથિત’’ન્તિ.

અનઙ્ગણસુત્તે (મ. નિ. અટ્ઠ. ૧.૬૩) પકાસિતો એવ ‘‘છન્દાદીહિ ન ગચ્છન્તી’’તિઆદિના. ‘‘બુદ્ધો સો ભગવા’’તિઆદિ ‘‘નમો કરોહી’’તિ (મ. નિ. ૧.૨૪૯, ૨૫૧) વુત્તનમક્કારસ્સ કરણાકારદસ્સનં. બોધાયાતિ ચતુસચ્ચસમ્બોધાય. તથા દમથસમથતરણપરિનિબ્બાનાનિ અરિયમગ્ગવસેન વેદિતબ્બાનિ. સમથપરિનિબ્બાનાનિ પન અનુપાદિસેસવસેનપિ યોજેતબ્બાનિ. કમ્મટ્ઠાનં અહોસીતિ વિપસ્સનાકમ્મટ્ઠાનં અહોસિ. એતસ્સ પઞ્હસ્સાતિ એતસ્સ પન્નરસમસ્સ પઞ્હસ્સ અત્થો. એવં ઇતરેસુપિ વત્તબ્બં વિપસ્સનાકમ્મટ્ઠાનં ખીણાસવગુણેહિ મત્થકં પાપેન્તો યથાનુસન્ધિનાવ દેસનં નિટ્ઠપેસિ, ન પુચ્છિતાનુસન્ધિનાતિ અધિપ્પાયો. નનુ ચ પુચ્છાવસેનાયં દેસના આરદ્ધાતિ? સચ્ચં આરદ્ધા, એવં પન ‘‘પુચ્છાવસિકો નિક્ખેપો’’તિ વત્તબ્બં, ન ‘‘પુચ્છાનુસન્ધિવસેન નિટ્ઠપિતા’’તિ. અન્તરપુચ્છાવસેન દેસનાય અપરિવત્તિતત્તા આરમ્ભાનુરૂપમેવ પન દેસના નિટ્ઠપિતા.

વમ્મિકસુત્તવણ્ણનાય લીનત્થપ્પકાસના સમત્તા.