૪૫. પવારણાનિદ્દેસવણ્ણના

૪૩૩. ‘‘અઞ્ઞમઞ્ઞપ્પવારણા’’ત્યાદીનં અઞ્ઞમઞ્ઞેહિ કાતબ્બા પવારણા. તત્થ તિણ્ણં ચતુન્નઞ્ચ ગણઞત્તિં ઠપેત્વા અઞ્ઞમઞ્ઞપ્પવારણા, દ્વિન્નં પન અટ્ઠપેત્વાવ. અધિટ્ઠાનન્તિ અધિટ્ઠાનપ્પવારણા, યુપચ્ચયન્તાનં ભાવે નિયતનપુંસકત્તા ‘‘અધિટ્ઠાન’’ન્તિ વુત્તં. સેસા પઞ્ચાદીહિ કાતબ્બા અવસેસા સઙ્ઘપ્પવારણા સઙ્ઘવસેન ઞત્તિં ઠપેત્વા કાતબ્બા. એતેન નવસુ સઙ્ઘપ્પવારણાદયો તિસ્સો દસ્સિતા. નવ હિ પવારણા ચાતુદ્દસી પન્નરસી સામગ્ગીતિ દિવસવસેન, તેવાચી દ્વેવાચી એકવાચીતિ કત્તબ્બાકારવસેન, સઙ્ઘે પવારણા, ગણે પવારણા, પુગ્ગલે પવારણાતિ કારકવસેન ચ. તત્થ પુરિમવસ્સંવુત્થાનં પુબ્બકત્તિકપુણ્ણમા વા તેસંયેવ સચે ભણ્ડનકારકેહિ ઉપદ્દુતા પવારણં પચ્ચુક્કડ્ઢન્તિ, અથ કત્તિકમાસસ્સ કાળપક્ખચાતુદ્દસો વા પચ્છિમકત્તિકપુણ્ણમા વા પચ્છિમવસ્સંવુત્થાનઞ્ચ પચ્છિમકત્તિકપુણ્ણમા એવ વા પવારણાદિવસા હોન્તિ. ઇદં પન પકતિચારિત્તં. તથારૂપપ્પચ્ચયે સતિ દ્વિન્નં કત્તિકપુણ્ણમાનં પુરિમેસુ ચાતુદ્દસેસુપિ પવારણં કાતું વટ્ટતિ. ભિન્નસ્સ પન સઙ્ઘસ્સ સામગ્ગિયં યો કોચિ દિવસો પવારણાદિવસો હોતિ. ઇમા દિવસવસેન તિસ્સો પવારણા. કત્તબ્બાકારવસેન પન વક્ખમાનનયેન વિઞ્ઞાતબ્બા.

૪૩૪. ‘‘પુબ્બકિચ્ચે’’તિઆદીસુ –

‘‘સમ્મજ્જની પદીપો ચ, ઉદકં આસનેન ચ;

પવારણાય એતાનિ, પુબ્બકરણન્તિ વુચ્ચતિ.

‘‘છન્દપ્પવારણા ઉતુક્ખાનં, ભિક્ખુગણના ચ ઓવાદો;

પવારણાય એતાનિ, પુબ્બકિચ્ચન્તિ વુચ્ચતિ.

‘‘પવારણા યાવતિકા ચ ભિક્ખૂ કમ્મપ્પત્તા,

સભાગાપત્તિયો ચ ન વિજ્જન્તિ;

વજ્જનીયા ચ પુગ્ગલા તસ્મિં ન હોન્તિ,

પત્તકલ્લન્તિ વુચ્ચતી’’તિ. –

એવં અટ્ઠકથાયં વુત્તા પુબ્બકિચ્ચાદયો વેદિતબ્બા. ઞત્તિન્તિ ઇદાનિ વક્ખમાનં સામઞ્ઞં સઙ્ઘઞત્તિં. એવં પન ઞત્તિયા ઠપિતાય કારણે સતિ તેવાચિકદ્વેવાચિકએકવાચિકસમાનવસ્સિકવસેનપિ પવારેતું વટ્ટતિ. અયમેવ પન ઞત્તિ ‘‘સઙ્ઘો પવારેય્યા’’તિ એત્થ ‘‘સઙ્ઘો તેવાચિકં પવારેય્ય, સઙ્ઘો દ્વેવાચિકં પવારેય્ય, સઙ્ઘો એકવાચિકં પવારેય્ય, સઙ્ઘો સમાનવસ્સિકં પવારેય્યા’’તિપિ ઠપેતું વટ્ટતિ. ચાતુદ્દસિયં પન સામગ્ગિયઞ્ચ ‘‘ચાતુદ્દસી સામગ્ગી’’તિ વત્તબ્બં.

૪૩૭. થેરેસુ ઉક્કુટિકં નિસજ્જ પવારેન્તેસુ નવો યાવ સયં પવારેતિ, તાવ ઉક્કુટિકો એવ અચ્છતૂતિ યોજના. અચ્છતૂતિ નિસીદેય્ય.

૪૪૦-૨. ધમ્મસાકચ્છા ચ કલહો ચાતિ દ્વન્દો. રત્તિયા ખેપિતભાવતો તેવાચિકાય ઓકાસે અસતિ દસવિધે વા અન્તરાયે સતિ ‘‘સુણાતુ મે…પે… સમાનવસ્સિકં પવારેય્યા’’તિ અનુરૂપતો ઞત્તિં વત્વા યથાઠપિતઞત્તિયા અનુરૂપેન પવારેય્યાતિ સમ્બન્ધો વેદિતબ્બો. અનુરૂપતોતિ ‘‘સુણાતુ મે…પે… દાનં દેન્તેહિ રત્તિ ખેપિતા, સચે…પે… રત્તિ વિભાયિસ્સતિ, યદિ સઙ્ઘસ્સ પત્તકલ્લ’’ન્તિઆદિના તેન ખેપિતરત્તિયા અનુરૂપેન. ‘‘સુણાતુ મે ભન્તે સઙ્ઘો, અયં રાજન્તરાયો, સચે સઙ્ઘો તેવાચિકં…પે… સઙ્ઘો ભવિસ્સતિ, અથાયં રાજન્તરાયો ભવિસ્સતિ, યદિ સઙ્ઘસ્સ પત્તકલ્લ’’ન્તિઆદિના રાજન્તરાયાદીનં અનુરૂપેન વાતિ અત્થો. ‘‘અથાયં બ્રહ્મચરિયન્તરાયો ભવિસ્સતી’’તિ પન પેય્યાલવસેન અન્તે વુત્તં બ્રહ્મચરિયન્તરાયં ગહેત્વા વુત્તં. ‘‘દ્વેવાચિક’’ન્તિઆદિકં પન વિસું વિસું વત્તબ્બમ્પિ લઙ્ઘનક્કમેન સમ્પિણ્ડેત્વા વુત્તં. વચનસમયે પન ‘‘દ્વેવાચિકં પવારેય્ય’’ઇચ્ચાદિના વત્તબ્બં. આગચ્છેય્યું યદિ સમાઆદિકા ચાતિ ‘‘આગચ્છેય્યું યદિ સમા’’ઇચ્ચાદયો ઉપોસથે વુત્તા ગાથાયો ચ. એત્થાતિ એતિસ્સં પવારણાયં. અયમેવ ચ આહરણક્કમો –

આગચ્છેય્યું યદિ સમા, પવારેન્તેવ થોકિકા;

પવારિતા તે સુપ્પવારિતા, અઞ્ઞેહિ ચ પવારિયં;

પવારિતેસુ સકલા-યેકચ્ચાયુટ્ઠિતાય વા.

પવારેય્યુઞ્ચ તે તેસં, સન્તિકે બહુકા સચે;

કત્વા સબ્બવિકપ્પેસુ, પુબ્બકિચ્ચં પુનુદ્દિસેતિ.

‘‘આવાસિકાનં પન્નરસો’’તિઆદિકા ગાથાયો પન એત્થાપિ સમાના.

૪૪૩. ઞત્તિં વત્વાતિ વક્ખમાનગણઞત્તિં વત્વા.

૪૪૪. સમુદીરિયાતિ અઞ્ઞે દ્વે તયો વા વક્ખમાનક્કમેન વત્તબ્બા.

૪૪૬-૮. કત્તબ્બં કત્વાતિ યોજેતબ્બં. કત્તબ્બન્તિ પુબ્બકિચ્ચાદિકં. નવેનપિ ‘‘અહં ભન્તે…પે… પટિકરિસ્સામી’’તિ થેરો ઈરિયોતિ યોજેતબ્બં. એવન્તિ ઇદાનિ વક્ખમાનં પરામસતિ.

૪૪૯. ‘‘યસ્મિ’’ન્તિઆદિ વુત્તનયત્તા ઉત્તાનમેવ.

૪૫૦. ગાથાયોતિ ‘‘વગ્ગે સમગ્ગે વગ્ગોતિ, સઞ્ઞિનો’’તિઆદિકા હેટ્ઠા વુત્તગાથાયો વા. અયં પનેત્થ વિસેસો – કરોતોતિ એત્થ પવારણં કરોતોતિ અત્થો ગહેતબ્બો. તતિય ગાથાય ‘‘પાતિમોક્ખં ન ઉદ્દિસે’’તિ અપનેત્વા ‘‘નો કરેય્ય પવારણ’’ન્તિ પદં પક્ખિપિતબ્બં. ચતુત્થગાથાય ‘‘અનુપોસથે’’તિઆદિગાથાબન્ધં અપનેત્વા ‘‘નેવ પવારણે કાતું, સા કપ્પતિ પવારણા’’તિ પક્ખિપિતબ્બં. પઞ્ચમગાથાય ‘‘અટ્ઠિતોપોસથાવાસા’’તિ અપનેત્વા ‘‘પવારણાઠિતાવાસા’’તિ પક્ખિપિતબ્બં.

૪૫૧. સઙ્ઘમ્હિ પવારિતેવાતિ પુરિમવસ્સૂપગતે સઙ્ઘમ્હિ પવારિતે એવ. પારિસુદ્ધિઉપોસથં કરેય્યાતિ ન એકસ્મિં ઉપોસથગ્ગે દ્વે ઞત્તિયો ઠપેતબ્બાતિ અધિપ્પાયો. પચ્છિમિકાય ઉપગન્ત્વા અપરિનિટ્ઠિતવસ્સો અવુત્થો. અનુપાગતોતિ વસ્સં અનુપાગતો. અયમેત્થાધિપ્પાયો – પુરિમિકાય વસ્સં ઉપગતા પઞ્ચ વા અતિરેકા વા પચ્છિમિકાય ઉપગતા તેહિ સમા વા ઊનતરા વા પુરિમિકાય વા ઉપગતેહિ પચ્છિમિકાય ઉપગતા થોકતરા ચેવ હોન્તિ, સઙ્ઘપ્પવારણાય ગણં પૂરેન્તિ સઙ્ઘપ્પવારણાવસેન ઞત્તિં ઠપેત્વા, અથ ચ ઉભોપિ એકતો હુત્વા સઙ્ઘં ન પૂરેન્તિ, ગણં પન પૂરેન્તિ, ગણઞત્તિં ઠપેત્વા પવારેતબ્બં, પચ્છા તેસં સન્તિકે પારિસુદ્ધિઉપોસથો કાતબ્બો. યદિ પન પુરિમિકાય એકો, પચ્છિમિકાય એકો, એકેન એકસ્સ સન્તિકે પવારેતબ્બં, એકેન પારિસુદ્ધિઉપોસથો કાતબ્બો. સચે પુરિમેહિ વસ્સૂપગતેહિ પચ્છા વસ્સૂપગતા એકેનપિ અધિકા સઙ્ઘં પૂરેન્તિ, પઠમં પાતિમોક્ખં ઉદ્દિસિત્વા પચ્છા તેસં સન્તિકે પવારેતબ્બન્તિ. ગણેપિ એસેવ નયો. એવમુપરિપિ યથાયોગં ચિન્તનીયં.

૪૫૨. ચાતુમાસિનિયાતિ અપરકત્તિકપુણ્ણમાયં. સઙ્ઘેનાતિ પઠમં વસ્સૂપગતેન સઙ્ઘેન. વુત્થા વસ્સા યેહિ તે વુત્થવસ્સા, પચ્છિમવસ્સૂપગતા. સચે અપ્પતરા સિયુન્તિ ઇમિના યદિ અધિકતરા વા સમસમા વા હોન્તિ, પવારણાઞત્તિં ઠપેત્વા પચ્છિમવસ્સૂપગતેહિ પઠમં પવારિતે પચ્છા ઇતરેહિ પારિસુદ્ધિઉપોસથો કાતબ્બોતિ દીપેતીતિ.

પવારણાનિદ્દેસવણ્ણના નિટ્ઠિતા.