૪૨. દેસનાનિદ્દેસવણ્ણના

૩૮૨. ઇદાનિ દેસનાનિદસ્સનબ્યાસેન હેટ્ઠા અવુત્તાનિ કાનિચિ સિક્ખાપદાનિ ઉપદિસિતું ‘‘ચાગો’’તિઆદિમાહ. ભિક્ખુભાવસ્સ યો ચાગો, સા પારાજિકદેસનાતિ સમ્બન્ધો. ભવતિ અનેનાતિ ભાવો, સદ્દપ્પવત્તિનિમિત્તં, ભિક્ખુનો ભાવો ભિક્ખુ-સદ્દસ્સ પવત્તિનિમિત્તં ભિક્ખુકિચ્ચં ભિક્ખુભાવો, તસ્સ. દિસી ઉચ્ચારણે, ઉચ્ચારણા પકાસના દેસના. ‘‘છન્નમતિવસ્સતિ, વિવટ્ટં નાતિવસ્સતી’’તિ (ઉદા. ૪૫) હિ વુત્તં. ઇધ પન ભિક્ખુભાવપરિચ્ચાગોયેવ પારાજિકાય પકાસના નામ પારાજિકાય દેસના. ‘‘યો’’તિ વુત્તત્તા ‘‘સો’’તિ વત્તું યુત્તં, તથાપિ સબ્બાદીહિ વુત્તસ્સ વા લિઙ્ગમાદિય્યતે વક્ખમાનસ્સ વાતિ વક્ખમાનદેસનાપેક્ખાય ‘‘સો’’તિ વુત્તં. યથા યેન પકારેન ‘‘છાદેતિ જાનમાપન્ન’’ન્તિઆદિના વુત્તં યથાવુત્તં, તેન. વુત્તમનતિક્કમ્માતિ અબ્યયીભાવવસેન વા અત્થો વેદિતબ્બો. ઇધાપિ ગરુકાપત્તિયા વુટ્ઠાનાનતિક્કમેનેવ પકાસના દેસના સિયાતિ ‘‘વુટ્ઠાનં ગરુકાપત્તિદેસના’’તિ વુચ્ચતિ.

૩૮૩. ઇદાનિ વત્તબ્બં સન્ધાય ‘‘એવ’’ન્તિ વુત્તં. એકસ્સાતિ એકસ્સ ભિક્ખુનો.

૩૮૪. તુમ્હમૂલેતિ તુમ્હાકં મૂલે સમીપે. પટિદેસેમીતિ પકાસેમિ. સંવરેય્યાસીતિ સંયમેય્યાસિ, સંવરે પતિટ્ઠેય્યાસીતિ અત્થો.

૩૮૫. નિસ્સજ્જિત્વાનાતિ એકબહુભાવં સન્નિહિતાસન્નિહિતભાવં ઞત્વા ‘‘ઇદં મે, ભન્તે, ચીવર’’ન્તિઆદિના નિસ્સજ્જિત્વા. તેનાતિ યસ્સ ચીવરં નિસ્સટ્ઠં, તેન. ‘‘ઇમં…પે… દમ્મી’’તિ નિસ્સટ્ઠચીવરં દેય્યન્તિ સમ્બન્ધિતબ્બં. ‘‘ઇમં ચીવરં દસાહાતિક્કન્ત’’ન્તિઆદિના યોજેતબ્બં.

૩૮૬. (ક) ચીવરન્તિ તિચીવરાધિટ્ઠાનનયેન અધિટ્ઠિતેસુ સઙ્ઘાટિઆદીસુ યં કિઞ્ચિ ચીવરં. વિપ્પવુત્થન્તિ વિપ્પયુત્તેન વુત્થં.

(ખ) અકાલચીવરન્તિ અનત્થતે કથિને વસ્સાનસ્સ પચ્છિમમાસં ઠપેત્વા સેસે એકાદસમાસે, અત્થતે કથિને તઞ્ચ માસં હેમન્તિકે ચત્તારો માસે ચ ઠપેત્વા સેસે સત્તમાસે ઉપ્પન્નં, કાલેપિ સઙ્ઘસ્સ વા ‘‘ઇદં અકાલચીવર’’ન્તિ એકપુગ્ગલસ્સ વા ‘‘ઇદં તુય્હં દમ્મી’’તિ ઉદ્દિસિત્વા દિન્નં. ઇતરં પન કાલચીવરં. માસાતિક્કન્તન્તિ અકાલચીવરે ઉપ્પન્ને ઊનસ્સ પારિપૂરિયા સઙ્ઘગણાદિતો સતિયા પચ્ચાસાય માસમેકં પરિહારો લબ્ભતિ, તં માસં અતિક્કન્તં.

(ગ) પુરાણચીવરન્તિ યં અન્તમસો ઉસ્સીસકં કત્વા નિપન્નો. ચીવરં નામ છન્નં અઞ્ઞતરં વિકપ્પનૂપગં. એસેવ નયો સબ્બેસુ વક્ખમાનચીવરપ્પટિસંયુત્તસિક્ખાપદેસુ.

(ઘ) અઞ્ઞત્ર પારિવત્તકાતિ અન્તમસો હરીતકીખણ્ડેનપિ પારિવત્તકં વિના.

(ઙ) ગહપતિકન્તિ ભિક્ખૂસુ અપબ્બજિતકં. અઞ્ઞત્ર સમયાતિ અચ્છિન્નચીવરનટ્ઠચીવરસમયં વિના, અચ્છિન્નચીવરેહિ પન સાખાપલાસં અત્તના ભઞ્જિત્વાપિ વાકાદીનિ ગણ્હિત્વાપિ નિવાસેતું વટ્ટતિ, પગેવ વિઞ્ઞત્તિ. ચીવરં વિઞ્ઞાપિતન્તિ સમ્બન્ધો. કન્તિ આહ ‘‘અઞ્ઞાતક’’ન્તિઆદિ.

(ચ) તદુત્તરીતિ તતો વુત્તપ્પમાણતો ઉત્તરિ, અચ્છિન્નચીવરેન ભિક્ખુના કાયેન વા વાચાય વા અભિહરિત્વા પવારિતચીવરતો તીસુ નટ્ઠેસુ દ્વે સાદિતબ્બાનિ, દ્વીસુ નટ્ઠેસુ એકં સાદિતબ્બં. પકતિયા સન્તરુત્તરેન ચરન્તેન દ્વીસુ નટ્ઠેસુ દ્વેયેવ સાદિતબ્બાનિ, એકસ્મિં નટ્ઠે એકંયેવ સાદિતબ્બં. યસ્સ એકંયેવ હોતિ, તસ્મિં નટ્ઠે દ્વે સાદિતબ્બાનિ.

(છ) અપ્પવારિતોતિ ગહપતિના વા ગહપતાનિયા વા. વિકપ્પન્તિ પઠમઅધિપ્પેતતો મૂલં વડ્ઢાપેન્તો સુન્દરકામતાય ‘‘આયતં વા’’તિઆદિના વિસિટ્ઠકપ્પં અધિકવિધાનં.

(જ) અઞ્ઞાતકે ગહપતિકેતિ બહૂનં વસેન વુત્તમત્તમેવ પુરિમતો વિસેસો.

(ઝ) ચોદનાયાતિ ‘‘અત્થો મે, આવુસો, ચીવરેના’’તિ ચોદનાય. ઠાનેનાતિ કાયચોદનમાહ. રાજાદીહિ પેસિતેન હિ દૂતેન વેય્યાવચ્ચકરસ્સ હત્થે ચીવરચેતાપન્ને નિક્ખિત્તે તિસ્સો ચોદના અનુઞ્ઞાતા, ચોદનાય દિગુણં ઠાનં, તસ્મા સચે ચોદેતિયેવ, ન તિટ્ઠતિ, છ ચોદના લબ્ભન્તિ. સચે તિટ્ઠતિયેવ, ન ચોદેતિ, દ્વાદસ ઠાનાનિ લબ્ભન્તિ. સચે ઉભયં કરોતિ, એકાય ચોદનાય દ્વે ઠાનાનિ હાપેતબ્બાનિ.

(ટ) સુદ્ધાનિ ચ તાનિ કાળકાનિ ચ જાતિયા રજનેન વા.

(ઠ) તુલન્તિ ચતૂહિ તુલાહિ કારેતુકામતં સન્ધાય વુત્તં. અત્થતો પન યત્તકેહિ એળકલોમેહિ કાતુકામો હોતિ, તેસુ દ્વે કોટ્ઠાસા કાળકાનં, એકો ઓદાતાનં, એકો ગોચરિયાનં ગહેતબ્બો. તુલા નામ પલસતં. ગોચરિયા નામ કપિલવણ્ણા. ઇદં મે સન્થતં કારાપિતન્તિ યોજના.

(ણ) તિયોજનપરમન્તિ ગહિતટ્ઠાનતો તીણિ યોજનાનિ પરમો અસ્સ અતિક્કમનસ્સાતિ ભાવનપુંસકવસેન અત્થો વેદિતબ્બો. અતિક્કામિતાનીતિ અન્તમસો સુત્તકેનપિ ભણ્ડકતભણ્ડહરણં વિના અન્તમસો વાતાબાધપ્પટિકારત્થં કણ્ણચ્છિદ્દે પક્ખિત્તાનિ અતિક્કામિતાનિ.

૩૮૭-૯. નિસ્સજ્જિત્વાનાતિ વુત્તનયેન વત્થૂનિ નિસ્સજ્જિત્વા. અથાતિ દેસિતાનન્તરં. ‘‘ઇમં જાનાહી’’તિ ગિહિં વદેતિ યોજના. સોતિ આરામિકાદિકો ગિહી. ‘‘ઇમિના કિં આહરામી’’તિ વદેય્યાતિ સમ્બન્ધો. વદેય્યાતિ યદિ વદતિ. ઇમન્તિ અવત્વાતિ ‘‘ઇમં આહરા’’તિ અવત્વા ભિક્ખૂનં કપ્પિયં તેલાદિન્તિ વદેતિ સમ્બન્ધો. આદિન્તિ સન્ધિવસેન નિગ્ગહિતં. તેન પરિવત્તેત્વાન સો યં કપ્પિયં આહરતીતિ યોજના. તેનાતિ નિસ્સગ્ગિયવત્થુના. દ્વેપેતે ઠપેત્વાતિ એતે રૂપિયપ્પટિગ્ગાહકરૂપિયસંવોહારકે દ્વે ઠપેત્વા સેસેહિ પરિભુઞ્જિતું લબ્ભન્તિ સમ્બન્ધો. પરિભુઞ્જિતુન્તિ તં ભુઞ્જિતું. તતોતિ પરિવત્તિતકપ્પિયતો. અઞ્ઞેનાતિ અન્તમસો આરામિકેનાપિ. તેસન્તિ વુત્તાનં દ્વિન્નં.

૩૯૦. અન્તમસો તન્નિબ્બત્તા રુક્ખચ્છાયાપીતિ સમ્બન્ધો. તન્નિબ્બત્તાતિ નિસ્સટ્ઠવત્થુના કિણિત્વા ગહિતઆરામે રુક્ખચ્છાયા તન્નિબ્બત્તા હોતીતિ તતો નિબ્બત્તાતિ સમાસો. આદિતો સન્થતત્તયન્તિ આદિમ્હિ કોસિયસુદ્ધકાળકદ્વેભાગસન્થતત્તયં.

૩૯૧. એવં ચે નો લભેથાતિ એવં પરિવત્તેત્વા કપ્પિયકારકો નો ચે લભેય્ય, સો ગિહી ‘‘ઇમં છડ્ડેહી’’તિ સંસિયો વત્તબ્બો, એવં રૂપિયછડ્ડકો ગિહી નો ચે લભેય્ય, સમ્મતો ભિક્ખુ છડ્ડેય્યાતિ સમ્બન્ધો. સમ્મતોતિ ‘‘યો છન્દાગતિં ન ગચ્છેય્યા’’તિઆદિના (પારા. ૫૮૪) વુત્તપઞ્ચઙ્ગસમન્નાગતો રૂપિયછડ્ડકસમ્મુતિયા સમ્મતો ભિક્ખુ.

૩૯૨. એતાનીતિ પટિગ્ગહિતરૂપિયાનિ. દુતિયં પત્તન્તિ ઊનપઞ્ચબન્ધને સતિ વિઞ્ઞાપિતપત્તં સઙ્ઘે વત્તું લબ્ભરેતિ પદસમ્બન્ધો. વત્તુન્તિ ‘‘અહં ભન્તે રૂપિયં પટિગ્ગહેસિ’’ન્તિઆદિના વત્તું. સેસાનિ અવસેસનિસ્સગ્ગિયવત્થૂનિ સઙ્ઘે એકસ્મિં ગણે ચ વત્તું લબ્ભરેતિ યોજના. ભાસન્તરેનપિ વત્તું લબ્ભન્તિ ન કેવલં પાળિભાસાયમેવ, સીહળાદિભાસાયપિ નિસ્સજ્જિતું લબ્ભતીતિ અત્થો.

૩૯૩. (ક) નાનપ્પકારન્તિ ચીવરાદીનં કપ્પિયભણ્ડાનં વસેન અનેકવિધં. કયો ગહણં, વિક્કયો દાનં. કયો ચ વિક્કયો ચ કયવિક્કયં.

(ગ) ઊનપઞ્ચબન્ધનેનાતિ ઊનાનિ પઞ્ચ બન્ધનાનિ યસ્સ, તેન, ઇત્થમ્ભૂતલક્ખણે કરણવચનં. યથાકથઞ્ચિ પન પઞ્ચબન્ધનો પત્તો, પઞ્ચબન્ધનોકાસો વા, સો અપત્તો, અઞ્ઞં વિઞ્ઞાપેતું વટ્ટતિ.

૩૯૪. સમ્મન્નિત્વાનાતિ પદભાજનીયે વુત્તઞત્તિદુતિયકમ્મેન સમ્મન્નિત્વા. સઙ્ઘસ્સ પત્તન્તન્તિ અન્ત-સદ્દેન પત્તાનં અન્તે ભવો લામકો પત્તોયેવ ગહિતો, નિસ્સટ્ઠપત્તસ્સ વિજ્જમાનગુણં વત્વા થેરં, થેરસ્સ પત્તં દુતિયત્થેરં ગાહાપેત્વા એતેનેવ ઉપાયેન યાવસઙ્ઘનવકં ગાહાપેત્વા યો તત્થ સન્નિપતિતસઙ્ઘસ્સ પત્તેસુ પરિયન્તો પત્તો, તં પત્તન્તિ. તસ્સાતિ કતનિસ્સજ્જનસ્સ ભિક્ખુનો. દાપયેતિ સમ્મતેન પત્તગાહાપકેન દાપેય્ય.

૩૯૫. (ક) ભેસજ્જન્તિ ભેસજ્જકિચ્ચં કરોતુ વા, મા વા, એવં લદ્ધવોહારં સપ્પિઆદિકં સત્તાહકાલિકં.

(ખ) ગિમ્હાનસ્સ પચ્છિમમાસે પુરિમો અદ્ધમાસો પરિયેસનકરણાનં ખેત્તં, પચ્છિમદ્ધમાસો પરિયેસનકરણનિવાસનાનં ખેત્તં, વસ્સિકમાસા ચત્તારોપિ અધિટ્ઠાનેન સહ ચતુન્નમ્પિ ખેત્તં, ઇમેયેવ પઞ્ચમાસા કુચ્છિસમયો, ઇતરસત્તમાસા પિટ્ઠિસમયો. પિટ્ઠિસમયે પરિયેસન્તસ્સ નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં, કુચ્છિસમયે ચ અતિરેકદ્ધમાસે કત્વા પરિદહતો નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં. તેન વુત્તં ‘‘અતિરેકમાસે સેસે’’તિ.

(ગ) સામં દત્વાતિ વેય્યાવચ્ચાદીનિ પચ્ચાસીસમાનો સયમેવ દત્વા. અચ્છિન્નન્તિ તં અકરોન્તં દિસ્વા સકસઞ્ઞાય અચ્છિન્નં. ભિક્ખુનોપિ ચીવરં ઠપેત્વા અઞ્ઞં પરિક્ખારં, અનુપસમ્પન્નસ્સ ચ યં કિઞ્ચિ પરિક્ખારં અચ્છિન્દતો દુક્કટં. પરિચ્ચજિત્વા દિન્નં સકસઞ્ઞં વિના અચ્છિન્દન્તો ભણ્ડગ્ઘેન કારેતબ્બો.

(ઙ) વિકપ્પન્તિ ‘‘આયતઞ્ચ કરોહિ વિત્થતઞ્ચા’’તિઆદિકં અધિકવિધાનં.

(ચ) અચ્ચેકચીવરન્તિ ગમિકગિલાનગબ્ભિનિઅભિનવુપ્પન્નસદ્ધાનં અઞ્ઞતરેન પવારણમાસસ્સ જુણ્હપક્ખપઞ્ચમિતો પટ્ઠાય ‘‘વસ્સાવાસિકં દસ્સામી’’તિ દિન્નં અચ્ચાયિકચીવરં. અચ્ચેકચીવરસ્સ અનત્થતે કથિને એકાદસદિવસાધિકો માસો, અત્થતે કથિને એકાદસદિવસાધિકા પઞ્ચ માસા ચીવરકાલસમયો, તં અતિક્કામેન્તસ્સ નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં. તેન વુત્તં ‘‘ચીવરકાલસમયં અતિક્કામિત’’ન્તિ. કાલો ચ સો સમયો ચ ચીવરસ્સ કાલસમયો, તં.

(છ) સપ્પટિભયે આરઞ્ઞકસેનાસને વસ્સં ઉપગન્ત્વા વિહરન્તેન ભિક્ખુના તિણ્ણં ચીવરાનં અઞ્ઞતરં ચીવરં પુરિમિકાય ઉપગન્ત્વા મહાપવારણાય પવારિતતા, કત્તિકમાસતા, પઞ્ચધનુસતિકપચ્છિ મપ્પમાણયુત્તસેનાસનતા, સાસઙ્કસપ્પટિભયતાતિ એવં વુત્તચતુરઙ્ગસમ્પત્તિયાઅન્તરઘરે નિક્ખિપિત્વા સતિ પચ્ચયે છારત્તપરમં તેન ચીવરેન વિપ્પવસિતબ્બં. તતો ચે ઉત્તરિ વિપ્પવસેય્ય, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં. તેન વુત્તં ‘‘અતિરેકછારત્ત’’ન્તિઆદિ.

(જ) જાનન્તિ જાનન્તો.

૩૯૬. આદિમ્હિ વિયાતિ પઠમનિસ્સગ્ગિયે વિય.

૩૯૭. (ખ) અન્તરઘરં પવિટ્ઠાય ભિક્ખુનિયા હત્થતો ખાદનીયાદિપ્પટિગ્ગહણે ચ ભિક્ખૂસુ કુલેસુ ભુઞ્જન્તેસુ ‘‘ઇધ પૂવં, સૂપં દેથા’’તિઆદિના નયેન વોસાસમાનાય ભિક્ખુનિયા અનપસાદનેન ચ સેખસમ્મતેસુ કુલેસુ પુબ્બે અનિમન્તિતસ્સ ખાદનીયાદીનં પટિગ્ગહણે ચ સપ્પટિભયે આરઞ્ઞકસેનાસને વિહરન્તસ્સ પુબ્બે અપ્પટિસંવિદિતખાદનીયાદિપ્પટિગ્ગહણે ચ પાટિદેસનીયં નામ આપત્તિનિકાયો વુત્તો. તેન વુત્તં ‘‘ગારય્હ’’ન્તિઆદિ.

૩૯૮. ‘‘અદેસનાગામિનિય’’ન્તિઆદિ ‘‘ન દેસયે’’તિ એત્થ કમ્મં. પારાજિકા સઙ્ઘાદિસેસા ચ અદેસનાગામિનિયો નામ. ન આપત્તિ અનાપત્તિ, તં. કતદેસનં દેસિતં. નાનાસંવાસનિસ્સીમટ્ઠિતાનં ન દેસયેતિ સમ્બન્ધો. એવં ચતુપઞ્ચહિ ન દેસયે, મનસા ન દેસયે, અપકતત્તાનં ન દેસયે, નાના ‘‘એકા’’તિ ન દેસયેતિ. મનસાતિ કેવલં ચિત્તેનેવ. નાનાતિ સમ્બહુલા આપત્તિયો ‘‘એકા’’તિ વત્વા. એકં પન આપત્તિં ‘‘સમ્બહુલા’’તિ દેસેતું વટ્ટતીતિ.

દેસનાનિદ્દેસવણ્ણના નિટ્ઠિતા.