૩૯. વસ્સૂપનાયિકનિદ્દેસવણ્ણના

૩૦૯-૩૧૦. પુરિમિકા પચ્છિમિકા ઇતિ વસ્સૂપનાયિકા દુવેતિ સમ્બન્ધો. આસાળ્હિપુણ્ણમાય અનન્તરે પાટિપદદિવસે ઉપગન્તબ્બા પચ્છિમિકાય પુરે ભવાતિ પુરિમા, સા એવ પુરિમિકા. તતો પચ્છા ભવા અપરાય પુણ્ણમાય અનન્તરે પાટિપદદિવસે ઉપગન્તબ્બા પચ્છિમિકા. ઉપનયનં પાપુણનં ઉપગમનં ઉપનાયિકા, વસ્સન્તિ વુટ્ઠિ, ઇધ પન વસ્સકાલં ‘‘વસ્સ’’ન્તિ ઉપચારેન ગહેત્વા તત્થ વાસો ઉપચારેનેવ ‘‘વસ્સ’’ન્તિ વુચ્ચતિ, વસ્સસ્સ વસ્સાવાસસ્સ ઉપનાયિકા વચીભેદવસેન વા આલયકરણવસેન વા ઉપગમનં વસ્સૂપનાયિકા. તત્થ આલયપરિગ્ગાહો ચ વચીભેદો ચાતિ પુરિમિકા વસ્સૂપનાયિકા દુવે, આલયપરિગ્ગાહો ચ વચીભેદો ચાતિ પચ્છિમિકા વસ્સૂપનાયિકા દુવેભિ સમ્બન્ધિતબ્બં. તત્થાતિ તાસુ દ્વીસુ. તદુભયં દસ્સેતું ‘‘એદિસો’’તિઆદિ વુત્તં. સો આલયપરિગ્ગાહો ચ વચીભેદો ચ ‘‘ઇમસ્મિં વિહારે ઇમં તેમાસં વસ્સં ઉપેમિ, ઇધ વસ્સં ઉપેમી’’તિ એદિસો, એતાદિસોતિ અત્થો. એત્થ ચ કમુપ્પત્તિઅનાદરા વચીભેદો પઠમં વુત્તો. ઉભયથા વસ્સં ઉપગન્તું વટ્ટતિ. તેનેવ અટ્ઠકથાયં (વિ. સઙ્ગ. અટ્ઠ. ૧૭૯; મહાવ. અટ્ઠ. ૨૦૭) ‘‘સચેપિ ‘ઇધ વસ્સં વસિસ્સામી’તિ આલયો અત્થિ, અસતિયા પન વસ્સં ન ઉપેતિ, ગહિતસેનાસનં સુગ્ગહિતં, છિન્નવસ્સો ન હોતિ, પવારેતું લભતિયેવ, વિનાપિ હિ વચીભેદં આલયકરણમત્તેનપિ વસ્સં ઉપગતમેવ હોતી’’તિ વુત્તં. નાવાસત્થવજેસુ પન પરિયેસિત્વા સેનાસનં અલભન્તેન આલયકરણમત્તેનેવ ઉપગન્તબ્બં. ઉપગચ્છન્તેન ચ વિહારં પટિજગ્ગિત્વા પાનીયં પરિભોજનીયં ઉપટ્ઠાપેત્વા સબ્બં ચેતિયવન્દનાદિસામીચિકમ્મં નિટ્ઠાપેત્વા ઉપગન્તબ્બં. આલયપરિગ્ગહે આલયં દસ્સેતું ‘‘ચિત્તુપ્પાદેત્થ આલયો’’તિ આહ. એત્થાતિ દ્વીસુ.

૩૧૧. તદહૂતિ તસ્મિં વસ્સૂપનાયિકદિવસે. જાનન્તિ ‘‘અજ્જ વસ્સૂપનાયિકા’’તિ જાનન્તો, અનુપગચ્છતોતિમસ્સ વિસેસનં.

૩૧૨. દુતિયન્તિ પચ્છિમિકં. અનુપગતોતિ કેનચિ અન્તરાયેન પુરિમિકં અનુપગતો. તેમાસન્તિ પુરિમં વા તેમાસં પચ્છિમં વા તેમાસં. વસ્સં ઉપગન્ત્વા પન અરુણં અનુટ્ઠાપેત્વાપિ તદહેવ સત્તાહકરણીયેન પક્કમન્તસ્સાપિ અન્તોસત્તાહે નિવત્તેન્તસ્સાપિ અનાપત્તિ.

૩૧૩-૫. માતાપિતૂનં પઞ્ચન્નં સહધમ્મિકાનઞ્ચ અત્થાય ગિલાનતદુપટ્ઠાકભત્તં ઓસધઞ્ચ એસિસ્સં વા પુચ્છિસ્સામિ વા ઉપટ્ઠિસ્સં વા ગન્ત્વા અહં નાભિરતં વૂપકાસેસ્સં વા કુક્કુચ્ચં વિનોદનઞ્ચ દિટ્ઠિં વિવેચનઞ્ચ ગરુકાદિકં વુટ્ઠાનં વાપિ ઉસ્સુક્કં વાપિ કરિસ્સં વાપિ કારેસ્સં વાપીતિ એવમાદિના સત્તાહકિચ્ચેન પહિતેપિ વા અપહિતેપિ વા ગન્તું લબ્ભન્તિ યોજના.

એત્થ પન લબ્ભમાનકવસેન યોજેત્વા વક્ખમાનનયેન અત્થો વેદિતબ્બો. માતાદિસુતિયા તેયેવ ગિલાન-સદ્દેન ગય્હન્તિ, તેસં ઉપટ્ઠાકા તદુપટ્ઠાકા, ગિલાના ચ તદુપટ્ઠાકા ચ, તેસં ભત્તન્તિ સમાસો. ઓસધન્તિ તેસંયેવ ગિલાનાનં ભેસજ્જં. એસિસ્સન્તિ પરિયેસિસ્સામિ. પુચ્છિસ્સામીતિ તેયેવ સત્તજને ગિલાને પુચ્છિસ્સં. ઉપટ્ઠિસ્સન્તિ તેયેવ ગિલાને ઉપટ્ઠહિસ્સામિ. અભિરમતીતિ અભિરતો, વિસભાગરૂપાદિદસ્સનેન સાસને ન અભિરતો નાભિરતો. અભિરમણં વા અભિરતં, નત્થિ અભિરતમસ્સાતિ નાભિરતો, તં. સહધમ્મિકેસુ યો નાભિરતો, તં વૂપકાસેસ્સં વિક્ખેપહરણત્થં અઞ્ઞત્થ નયિસ્સામિ. કુક્કુચ્ચન્તિ પઞ્ચન્નંયેવ ઉપ્પન્નં વિનયકુક્કુચ્ચં. કિતકયોગે વિકપ્પેન દુતિયા. દિટ્ઠિન્તિ તેસંયેવ મિચ્છાદિટ્ઠિયા. ગરુકમાદિકન્તિ ગરુકં આદિ યસ્સાતિ વિગ્ગહો. આદિ-સદ્દેન સામણેરાનં વસ્સપુચ્છનં, સિક્ખાસમાદયિતુકામતા, તજ્જનીયાદિકમ્મકરણં સઙ્ગહિતં. વુટ્ઠાનન્તિ ભિક્ખુનો ગરુકાપત્તિયા પરિવાસમાનત્તદાનાદીહિ વુટ્ઠાનં. ઉસ્સુક્કન્તિ વસ્સપુચ્છનાદિઉસ્સુક્કં. એવમાદિનાતિ એત્થ આદિ-સદ્દેન દિટ્ઠિગતાદીનં ધમ્મકથાકરણાદિં સઙ્ગણ્હાતિ. ગન્તું લબ્ભન્તિ એત્થ ગચ્છન્તેન અન્તોઉપચારસીમાયં ઠિતેનેવ ‘‘અન્તોસત્તાહે આગચ્છિસ્સામી’’તિ આભોગં કત્વા ગન્તબ્બં. સચે આભોગં અકત્વા ઉપચારસીમં અતિક્કમતિ, છિન્નવસ્સો હોતીતિ વદન્તિ. સત્તાહકિચ્ચેનાતિ સત્તાહસ્સ લબ્ભમાનકં વુત્તં વક્ખમાનઞ્ચ સઙ્ઘકમ્માદિ કિચ્ચં સત્તાહકિચ્ચં. સત્તમઅરુણમત્તસ્સેવ વિહારે ઉટ્ઠાપનીયત્તા સત્તાહસ્સ સાકલ્લેન ગહણં.

૩૧૬. સઙ્ઘકમ્મે વજેતિ સઙ્ઘસ્સ કિચ્ચે ઉપોસથાગારાદીસુ સેનાસનેસુ વા ચેતિયછત્તવેદિકાદીસુ વા અન્તમસો પુગ્ગલિકસેનાસનેસુ વાપિ કત્તબ્બનિમિત્તે વજેય્યાતિ અત્થો. ધમ્મસવનત્થં નિમન્તિતો વાપિ વજે, ગરૂહિ પેસિતો વાપિ વજે, ગરૂનં પસ્સિતું વાપિ વજેતિ યોજેતબ્બં. નિમન્તિતોતિ એત્થ સચે પઠમંયેવ કતિકા કતા હોતિ, ‘‘અસુકદિવસં નામ સન્નિપતિતબ્બ’’ન્તિ નિમન્તિતોયેવ નામ હોતિ. ગરૂહીતિ આચરિયુપજ્ઝાયેહિ. પહિતોતિ ભણ્ડધોવનાદિઅત્થાય પેસિતો. પસ્સિતુન્તિ અગિલાનેપિ.

૩૧૭. ભણ્ડ…પે… દસ્સને ન વજેતિ યોજનીયં. એત્થાપિ નિમિત્તત્થે સત્તમી. ભણ્ડં નામ ચીવરં. ઞાતી માતાપિતૂહિ અઞ્ઞે. ઉપટ્ઠાકા ઉપાસકા. ‘‘અજ્જેવ આગમિસ્સ’’ન્તિ અદૂરગો ન પાપુણેય્ય, લબ્ભન્તિ સમ્બન્ધો. લબ્ભન્તિ ઇમસ્સ અપાપુણનં વુત્તકમ્મં. અજ્જેવાગમિસ્સન્તિ સામન્તવિહારં ગન્ત્વા પુન આગચ્છન્તસ્સ અન્તરામગ્ગે સચે અરુણુગ્ગમનં હોતિ, વસ્સચ્છેદોપિ ન હોતિ, રત્તિચ્છેદદુક્કટઞ્ચ નત્થીતિ વદન્તિ.

૩૧૮. સેસઞાતીહીતિ માતાપિતૂહિ અવસેસઞાતીહિ. નિદ્દિસિત્વાવાતિ દાનધમ્મસવનાદીનિ. ‘‘પહિતે પેસિતે’’તિ ચેત્થ ‘‘લબ્ભ’’ન્તિ અનુવત્તનીયં.

૩૧૯. અત્તનો અન્તરાયે સતીતિ ચોરસરીસપવાળજીવિતબ્રહ્મચરિયન્તરાયે, અન્તમસો ભેસજ્જાલાભપતિરૂપઉપટ્ઠાકાલાભેપિ. ‘‘વસ્સચ્છેદકારણમ્પિ સત્તાહકરણીયં સિયા’’તિ કેચિ પોરાણા વદન્તિ, તં યુત્તં વિય દિસ્સતિ, સબ્બથા વસ્સચ્છેદેન બહિ વાસાય અનુઞ્ઞાતકારણં સત્તાહમત્તં બહિ વીતિનામેત્વા અન્તોવિહારેયેવ વાસેન વસ્સચ્છેદાકારણં કથં નામ ન સિયાતિ. છિન્નવસ્સો નો પવારયેતિ સમ્બન્ધો.

૩૨૦. ‘‘અસેનાસનિકેના’’તિ ઇમિનાવ વિઞ્ઞાયમાનત્થત્તેપિ ‘‘અજ્ઝોકાસે ચા’’તિ વચનં ‘‘અહં અબ્ભોકાસિકો, કિં મે સેનાસનેના’’તિ વાસાનિવત્તનત્થં વુત્તં. રુક્ખસ્સ સુસિરેતિ સુદ્ધે રુક્ખસુસિરે. મહન્તસ્સ પન સુસિરસ્સ અન્તો પદરચ્છદનકુટિકં કત્વા પવિસનદ્વારં યોજેત્વા ઉપગન્તું વટ્ટતિ. ‘‘વિટપેપિ અટ્ટકં બન્ધિત્વા’’તિઆદિ વુત્તનયમેવ. તથા છત્તચાટીસુપિ તદનુરૂપેન વેદિતબ્બં. છવકુટિ નામ ટઙ્કિતમઞ્ચાદિભેદા કુટિ. તત્થ ટઙ્કિતમઞ્ચો નામ દીઘે મઞ્ચપાદે મજ્ઝે વિજ્ઝિત્વા અટનિયો પવેસેત્વા કતો, ચતુન્નં પાસાણાનં ઉપરિ પાસાણં અત્થરિત્વા કતમ્પિ ટઙ્કિતમઞ્ચો.

૩૨૧. અસેનાસનિકેનાતિ યસ્સ તિણપણ્ણઇટ્ઠકસિલાસુધાસઙ્ખાતાનં પઞ્ચન્નં છદનાનં અઞ્ઞતરેન છન્નં યોજિતદ્વારબન્ધનં સેનાસનં નત્થિ, તેન. ઇદં પન વચીભેદં કત્વા અધિટ્ઠાનં સન્ધાય વુત્તન્તિ વદન્તિ, તદયુત્તં, તથા ચ સતિ નાવાદીસુ વિય વિસું વિધાનેન ભવિતબ્બન્તિ. નાવાસત્થવજૂપગોતિ ઇમિના અસેનાસનિકેન નાવાદીસુ વસ્સં ઉપગન્તું વટ્ટતીતિ દીપેતિ. તત્થ ચ કુટિકં પરિયેસિત્વા લભન્તેન તત્થ પવિસિત્વા વિહારાભાવતો ‘‘વિહારે’’તિ અવત્વા ‘‘ઇધ વસ્સં ઉપેમી’’તિ તિક્ખત્તું વત્તબ્બં, અલભન્તેન આલયો કાતબ્બો. પવારેતુઞ્ચાતિ ચ-સદ્દેન વસ્સચ્છેદનિમિત્તાય આપત્તિયા અભાવં સમ્પિણ્ડેતિ. ‘‘વજે સત્થે નાવાયન્તિ તીસુ ઠાનેસુ નત્થિ વસ્સચ્છેદે આપત્તિ, પવારેતુઞ્ચ લબ્ભતી’’તિ (મહાવ. અટ્ઠ. ૨૦૩) અટ્ઠકથાયં વુત્તં. વસ્સચ્છેદેતિ ચ ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, યેન વજો તેન ગન્તુ’’ન્તિ (મહાવ. ૨૦૩) વુત્તત્તા, સત્થસ્સ નાવાય ચ ગમનસભાવેનેવ ઠિતત્તા ચ વસ્સૂપગતટ્ઠાને અવસિત્વા અઞ્ઞત્થ ગમનમત્તં સન્ધાય વુત્તન્તિ વેદિતબ્બં.

વસ્સૂપનાયિકનિદ્દેસવણ્ણના નિટ્ઠિતા.