૩૬. ભેસજ્જનિદ્દેસવણ્ણના

૨૭૪-૫. જનસ્સ ભેસજ્જં કાતું દાતું વત્તુઞ્ચ ન લબ્ભતીતિ સમ્બન્ધિયં. લબ્ભતીતિ એત્થ ‘‘ભિક્ખુના’’તિ કત્તા ‘‘ભેસજ્જ’’ન્તિ વુત્તકમ્મં. નનુ ચ કાતુન્તિ ભાવસાધનત્તા તસ્સ અવુત્તકમ્મેનાપિ ભવિતબ્બં ભાવે વિહિતકિતકપ્પચ્ચયાનં પયોગે કમ્મકારકસ્સાપિ ઇચ્છિતબ્બત્તાતિ? સચ્ચં, તથાપિ પધાનભૂતકમ્મસત્તિયા અભિધાને સતિ અપ્પધાનકિતકકિરિયાભિસમ્બન્ધેન ગુણીભૂતા કમ્મસત્તિ અભિહિતા વિય વિઞ્ઞાયતિ. તથા ચ વુત્તં અમ્હેહિ યોગવિનિચ્છયે ‘‘પધાનાનુયાયિતાય જનવોહારાય પધાનસત્યાભિધાને ગુણસત્તિ અભિહિતા વિય પકાસતી’’તિ. જનસ્સાતિ આગતાગતજનસ્સ. સહધમ્મીનઞ્ચ પિતૂનઞ્ચ તદુપટ્ઠાકભિક્ખુનિસ્સિતભણ્ડૂનઞ્ચ વેય્યાવચ્ચકરસ્સ ચ ભિક્ખાચરિયવિઞ્ઞત્તિસકેહિ ભેસજ્જકરણં લબ્ભન્તિ સમ્બન્ધો. તત્થ સહધમ્મિનન્તિ સહ ચરિતબ્બો ધમ્મો સીલસદ્ધાપઞ્ઞાસઙ્ખાતો સહધમ્મો, સો એતેસમત્થીતિ સહધમ્મિનો, ભિક્ખુ ભિક્ખુની સિક્ખમાના સામણેરો સામણેરીતિ પઞ્ચ, તેસં. પિતા ચ માતા ચ પિતરો એકસેસનયેન, ઉભિન્નં સામઞ્ઞનિદ્દેસો વા, તેસં. ભિક્ખુનિસ્સિતો નામ યો વિહારે સબ્બકમ્માનિ કરોન્તો ભિક્ખું નિસ્સાય વસતિ. ભણ્ડુ નામ યો પબ્બજ્જાપેક્ખો યાવ પત્તચીવરં પટિયાદિયતિ, તાવ વિહારે વસતિ, સો પણ્ડુપલાસો. વેય્યાવચ્ચકરસ્સાતિ અત્તનો ઉપટ્ઠાકસ્સ. એતેસુ પન માતાપિતરો સચે રજ્જેપિ ઠિતા પચ્ચાસીસન્તિ, અકાતું ન વટ્ટતિ. માતરં અનામસન્તેન સબ્બં પરિકમ્મં કાતબ્બં. પિતા પન સહત્થેન નહાપનસમ્બાહનાદીનિ કત્વા ઉપટ્ઠાતબ્બો.

૨૭૬. પિતા ચ માતા ચ ભાતા ચ ભગિની ચાતિ દ્વન્દો પિતા…પે… ભગિનિયો. મહન્તો ચ ચૂળો ચ, મહાચૂળા ચ તે પિતા…પે… ભગિનિયો ચાતિ કમ્મધારયો. તા આદિ યેસન્તેતિ અઞ્ઞપદત્થો. મહાચૂળ-સદ્દા પિતાદિ-સદ્દેહિ પચ્ચેકં યોજેતબ્બા ‘‘મહાપિતુનો ચૂળપિતુનો’’તિઆદિના. આદિ-સદ્દેન પનેત્થ પિતુચ્છા માતુલો, તેસં દસન્નમ્પિ યાવ સત્તમા કુલપરિવટ્ટા પુત્તપરમ્પરઞ્ચ સઙ્ગણ્હાતિ. તેસં સકે ભેસજ્જકરણં લબ્ભન્તિ યોજના. તેસં મહાપિતાદીનં સન્તકે સતિ તેન ભેસજ્જકરણં લબ્ભતીતિ અત્થો. નાતિ નત્થિ ચે. અત્તનિયેતિ ભિક્ખુનો અત્તનો સન્તકે સતીતિ અત્થો. દાતબ્બં તાવકાલિકન્તિ તાવકાલિકં કત્વા દાતબ્બન્તિ અત્થો. તે પન સચે પટિદેન્તિ, ગહેતબ્બં, નો ચે દેન્તિ, ન ચોદેતબ્બા. યાવ તસ્સ દાનં, તાવ કાલો અસ્સાતિ તાવકાલિકં. ણિકો સમાસન્તે.

૨૭૭. ભેસજ્જકરણાદીતિ આદિ-સદ્દેન અનામટ્ઠપિણ્ડદાનાદીનં ગહણં, હિ-સદ્દો હેતુમ્હિ, હિ યસ્મા એતેસુ કુલદૂસનાદયો ન રુહન્તિ, તસ્મા તેસં ભેસજ્જકરણં લબ્ભં, અત્તનિયે ચ સતિ દાતબ્બન્તિ એવમેત્થ અત્થો દટ્ઠબ્બો. ન રૂહતીતિ ન રોહતિ નપ્પવત્તતિ ન હોતિ, આપત્તિં ન જનેતીતિ અધિપ્પાયો. તેસં અત્થાય ઞાતિસામણેરેહિ વા ભેસજ્જં આહરાપેતબ્બં, અત્તનો અત્થાય વા આહરાપેત્વા દાતબ્બં. તેહિપિ ‘‘ઉપજ્ઝાયાદીનં આહરિસ્સામા’’તિ વત્તસીસેન આહરિતબ્બં. સચે અઞ્ઞેપિ યે ગિલાના હુત્વા વિહારં પવિસન્તિ, તેસં સબ્બેસમ્પિ અપચ્ચાસીસન્તેન ભેસજ્જં કાતબ્બં. સદ્ધં કુલં હોતિ ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ માતાપિતુટ્ઠાનીયં, તત્ર ચે કોચિ ગિલાનો હોતિ, તસ્સત્થાય ‘‘ભન્તે, ઇત્થન્નામસ્સ રોગસ્સ કિં ભેસજ્જં કરોન્તી’’તિ કપ્પિયં કત્વા પુચ્છન્તિ, ઇદઞ્ચિદઞ્ચ ગહેત્વા કરોન્તીતિ વટ્ટતિ, ભિક્ખૂહિ અઞ્ઞમઞ્ઞં વા કથા કાતબ્બા.

૨૭૮. છન્નં માતાદીનઞ્ચ દામરિકચોરસ્સ ઇસ્સરિયસ્સ અનામટ્ઠો પિણ્ડપાતો દાતું અવારિતોતિ યોજેતબ્બં. છન્નન્તિ માતાદીનં છન્નં મજ્ઝે. માતાદીનન્તિ ભિક્ખુનિસ્સિતં ઠપેત્વા અવસેસાનં પઞ્ચન્નં માતાદીનં. ‘‘છન્ન’’ન્તિ પન યોજનાય અટ્ઠકથાય વિરુજ્ઝતિ. તત્થ હિ ‘‘માતાપિતૂન’’ન્તિઆદિના ભિક્ખુનિસ્સિતં ઓહાય સત્તેવ વુત્તા. આચરિયબુદ્ધદત્તત્થેરેન ચ તથેવ વુત્તં –

‘‘અનામટ્ઠોપિ દાતબ્બો, પિણ્ડપાતો વિજાનતા;

દ્વિન્નં માતાપિતૂનમ્પિ, તદુપટ્ઠાયકસ્સ ચ.

‘‘ઇસ્સરસ્સાપિ દાતબ્બો, ચોરદામરિકસ્સ ચ;

ભણ્ડુકસ્સત્તનો ચેવ, વેય્યાવચ્ચકરસ્સપી’’તિ. (વિનય વિ. ૪૯૩-૪૯૫);

દામરિકચોરસ્સાતિ રજ્જં પત્થયમાનસ્સ પાકટચોરસ્સ. અનામટ્ઠોતિ અપબ્બજિતસ્સ હત્થતો લદ્ધા અત્તના અઞ્ઞેન વા પબ્બજિતેન અગ્ગહિતઅગ્ગો, અયં અનામટ્ઠપિણ્ડપાતો. પટિસન્થારો ‘‘વિહારપ્પત્તં આગન્તુકં વા દલિદ્દાદિં વા દિસ્વા ‘પાનીયં પિવા’તિ દાતબ્બં, પાદમક્ખનતેલં દાતબ્બં, કાલે આગતસ્સ યાગુભત્તં, વિકાલે આગતસ્સ સચે તણ્ડુલા અત્થિ, તણ્ડુલા દાતબ્બા, સયનટ્ઠાનં દાતબ્બં, ચોરાનં પન સઙ્ઘિકમ્પિદાતબ્બ’’ન્તિ વુત્તો. અવસેસપટિસન્થારો પન અપચ્ચાસીસન્તેન કાતબ્બો. તથા ધમ્મપટિસન્થારોપિ યસ્સ કસ્સચિ દાતબ્બોવ.

૨૭૯. તેસન્તિ અઞ્ઞાતકાદીનં ગિહીનં. કયિરાતિ ‘‘ભણથા’’તિ વુત્તે કરેય્ય. ‘‘ન કરોમા’’તિ વુત્તે સચે વિપ્પટિસારિનો ભવિસ્સન્તિ, કાતબ્બં. નત્તનોતિ અત્તનો સુત્તોદકેહિ ન કયિરાતિ યોજનીયં. એવં સામઞ્ઞેન પરિત્તે પટિપજ્જનવિધિં દસ્સેત્વા ઇદાનિ આટાનાટિયપરિત્તે પટિપજ્જિતબ્બવિધિં દસ્સેતું ‘‘ભણિતબ્બ’’ન્તિઆદિમાહ. ભણાપેન્તેતિ ‘‘ભણથા’’તિ અજ્ઝેસનપુબ્બકં પયોજેન્તે. પરિત્તં સાસનોગધન્તિ પઠમમેવ આટાનાટિયસુત્તં અભણિત્વા સાસનપરિયાપન્નં મેત્તસુત્તં ધજગ્ગસુત્તં રતનસુત્તન્તિ ઇમાનિ સુત્તાનિ સત્તાહં ભણિત્વા યથાપરિકમ્મં પરિત્તં આટાનાટિયપરિત્તં ભણિતબ્બન્તિ યોજના.

૨૮૦. ‘‘આગન્ત્વા સીલં દેતુ, ધમ્મં પરિત્તઞ્ચ ભાસતૂ’’તિ કેનચિ પેસિતો ગન્ત્વા સીલં વા દાતું ધમ્મં પરિત્તં વા વત્તું લબ્ભતીતિ સમ્બન્ધો.

ભેસજ્જનિદ્દેસવણ્ણના નિટ્ઠિતા.