૪૧. પકિણ્ણકનિદ્દેસવણ્ણના

૩૩૫-૬. સદ્વારબન્ધને ઠાને…પે… સયન્તો દુક્કટં ફુસેતિ એવરૂપે ઠાને દિવા સયન્તેનાતિ સમ્બન્ધો. સદ્વારબન્ધને (પારા. ૭૭; પારા. અટ્ઠ. ૧.૭૭) પન ઠાને યેન કેનચિ પરિક્ખિત્તે અબ્ભોકાસેપિ રુક્ખમૂલેપિ અન્તમસો ઇમિના લક્ખણેન યુત્તે આકાસઙ્ગણેપિ સયન્તેન દ્વારં બન્ધિતબ્બમેવ. વિઞ્ઞુમ્હિ પુરિસેતિ ભિક્ખુમ્હિ વા સામણેરે વા અન્તમસો ઉપાસકઆરામિકેસુપિ અઞ્ઞતરસ્મિં સતીતિ અત્થો. ‘‘એસ જગ્ગિસ્સતી’’તિ આભોગો ચાપિ કપ્પતીતિ કેવલં ભિક્ખુનિં વા માતુગામં વા આપુચ્છિતું ન વટ્ટતિ. સવસેતિ અત્તનો વસે, અબહુસાધારણટ્ઠાનેતિ અત્થો. તં વિનાકારન્તિ તં પુબ્બે વુત્તપ્પકારં દ્વારથકનઆભોગકરણસઙ્ખાતં આકારં વિનાતિ અત્થો. અચિત્તકાપત્તિકિરિયાયં સઙ્ખેપો.

૩૩૭. રતનાનીતિ મુત્તાદિદસવિધરતનાનિ. ધઞ્ઞન્તિ સત્તવિધં ધઞ્ઞં.

૩૩૮. સિત્થતેલોદતેલેહીતિ એત્થ (ચૂળવ. ૨૪૬; ચૂળવ. અટ્ઠ. ૨૪૬) પન યો મધુસિત્થકતેલેન વા ઉદકમિસ્સકતેલેન વા અઞ્ઞેન કેનચિ વિકારેન વા કેસે ઓસણ્ઠેતિ, દન્તમયાદીસુ યેન કેનચિ ફણેન વા કોચ્છેન વા હત્થેન વા ફણકિચ્ચં કરોન્તો અઙ્ગુલીહિ વા ઓસણ્ઠેતિ, તસ્સ દુક્કટં હોતીતિ અત્થો.

૩૩૯. નેકપાવુરણાતિ (ચૂળવ. ૨૬૪) ન એકપાવુરણા. તુવટ્ટયુન્તિ નિપજ્જેય્યું. કિં વુત્તં હોતિ? યદિ એકપાવુરણા વા એકત્થરણા વા એકમઞ્ચે વા તુવટ્ટેય્યું, ન વટ્ટતિ, દુક્કટં હોતીતિ વુત્તં હોતિ. એકમ્હિ (ચૂળવ. અટ્ઠ. ૨૬૪) વા ભાજને ન ભુઞ્જેય્યુન્તિ સમ્બન્ધો.

૩૪૦. ચતુરઙ્ગુલતો (ચૂળવ. ૨૮૨; ચૂળવ. અટ્ઠ. ૨૮૨) ઊનં દન્તકટ્ઠં ન ખાદેય્યાતિ સમ્બન્ધો. અધિકટ્ઠઙ્ગુલન્તિ અટ્ઠઙ્ગુલતો અધિકં. તથાતિ ન ખાદેય્યાતિ અત્થો. અકલ્લકો (ચૂળવ. ૨૮૯) લસુણં ન ખાદેય્ય.

૩૪૧. હીનેહિ (પાચિ. ૩૧ આદયો) વા ઉક્કટ્ઠેહિ વા જાતિઆદીહિ એવ ઉક્કટ્ઠં વા હીનં વા ‘‘ચણ્ડાલોસી’’તિઆદિના નયેન ઉજું વા ‘‘સન્તિ વા ઇધેકચ્ચે ચણ્ડાલા, વેના, નેસાદા’’તિઆદિના નયેન અઞ્ઞાપદેસેન વા ઉપસમ્પન્નં વા અનુપસમ્પન્નં વા અક્કોસાધિપ્પાયં વિના કેવલં દવાધિપ્પાયેન વદે, દુબ્ભાસિતન્તિ અત્થો.

૩૪૨. નખે વા કેસે વા નાસલોમે (ચૂળવ. ૨૭૫) વા દીઘે ન ધારયેતિ સમ્બન્ધો. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, મંસપ્પમાણેન નખે છિન્દિતુ’’ન્તિ (ચૂળવ. ૨૭૪) ચ ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, દુમાસિકં વા દુવઙ્ગુલં વા’’તિ (ચૂળવ. ૨૪૬) ચ વુત્તં. ન લબ્ભં વીસતિમટ્ઠન્તિ એત્થ એકનખમ્પિ મટ્ઠં કાતું ન વટ્ટતિ એવ. ‘‘ન ભિક્ખવે વીસતિમટ્ઠં કારાપેતબ્બં. યો કારાપેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સ (ચૂળવ. ૨૭૪). અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, મલમત્તં અપકડ્ઢિતુ’’ન્તિ (ચૂળવ. ૨૭૪) હિ વુત્તં. તસ્મા નખતો મલમત્તં અપકડ્ઢિતું વટ્ટતિ. સમ્બાધે લોમહારણન્તિ એત્થ સમ્બાધો નામ ઉભો ઉપકચ્છકા મુત્તકરણઞ્ચ. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, આબાધપચ્ચયા સમ્બાધે લોમં સંહરાપેતુ’’ન્તિ (ચૂળવ. ૨૭૫) હિ વુત્તં.

૩૪૩. યથાવુડ્ઢન્તિ વુડ્ઢપટિપાટિયા લદ્ધબ્બં. ન બાધેય્યાતિ ન વારેય્ય. સઙ્ઘુદ્દિટ્ઠંવાતિ ઉપાસકાદીહિ યથાવુડ્ઢં ‘‘અય્યા પરિભુઞ્જન્તૂ’’તિ નિસ્સજ્જિત્વાવ દિન્નં સેનાસનાદિ. ‘‘ન ભિક્ખવે ઉદ્દિસ્સકતમ્પિ યથાવુડ્ઢં પટિબાહિતબ્બં. યો પટિબાહેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ (ચૂળવ. ૩૧૩) હિ વુત્તં. અધોતપાદેહિ (ચૂળવ. અટ્ઠ. ૩૨૪) વા અલ્લપાદેહિ વા નક્કમેતિ સમ્બન્ધો. સુધોતપાદકં વાપીતિ ધોતપાદેહેવ અક્કમિતબ્બટ્ઠાનં. તથેવાતિ નક્કમેય્ય સઉપાહનોતિ અત્થો. ‘‘ન ભિક્ખવે અધોતેહિ પાદેહિ, અલ્લેહિ પાદેહિ, સઉપાહનેન સેનાસનં અક્કમિતબ્બં. યો અક્કમેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ (ચૂળવ. ૩૨૪), હિ વુત્તં. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, પચ્ચત્થરિત્વા નિપજ્જિતુ’’ન્તિ (ચૂળવ. ૩૨૪) વુત્તત્તા પરિભણ્ડકતં ભૂમિં વા ભૂમત્થરણસેનાસનં વા સઙ્ઘિકં મઞ્ચપીઠં વા અત્તનો સન્તકેન પચ્ચત્થરણેન પચ્ચત્થરિત્વાવ નિપજ્જિતબ્બં.

૩૪૪. સઙ્ઘાટિયા ન પલ્લત્થેતિ અધિટ્ઠિતચીવરેન વિહારે વા અન્તરઘરે વા પલ્લત્થિકા ન કાતબ્બાતિ અત્થો. પરિકમ્મકતં (ચૂળવ. અટ્ઠ. ૩૨૪) ભિત્તિઆદિં ન અપસ્સયે. ‘‘ન ભિક્ખવે પરિકમ્મકતા ભિત્તિ અપસ્સેતબ્બા. યો અપસ્સેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ (ચૂળવ. ૩૨૪) હિ વુત્તં. તસ્મા સેતભિત્તિ વા ચિત્તકમ્મકતા વા ભિત્તિ ન અપસ્સયિતબ્બા. ન કેવલં ભિત્તિયેવ, પરિકમ્મકતા દ્વારકવાટવાતપાનત્થમ્ભાદયોપિ ન અપસ્સયિતબ્બા. એત્થપિ લોમગણનાય એવ આપત્તિયો વેદિતબ્બા. સન્તે ઉદકે નો ન આચમેતિ (ચૂળવ. ૩૭૩; ચૂળવ. અટ્ઠ. ૩૭૩) નો ન આચમેતું, ઉદકસુદ્ધિં અકાતું ન વટ્ટતીતિ અત્થો. સન્તેતિ વચનેન અસન્તે અનાપત્તીતિ દીપેતિ.

૩૪૫. અકપ્પિયસમાદાનેતિ ભિક્ખું વા સામણેરાદિકે સેસસહધમ્મિકે વા અકપ્પિયે નિયોજેન્તસ્સ દુક્કટમેવ. ‘‘ન, ભિક્ખવે, પબ્બજિતેન અકપ્પિયે સમાદપેતબ્બં. યો સમાદપેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ (મહાવ. ૩૦૩) હિ વુત્તં. સભાગાય (મહાવ. અટ્ઠ. ૧૬૯) આપત્તિયા દેસનાયાતિ અત્થો. વત્થુસભાગતા ઇધ અધિપ્પેતા, ન આપત્તિસભાગતા. ‘‘ન ભિક્ખવે સભાગા આપત્તિ દેસેતબ્બા. યો દેસેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ (મહાવ. ૧૬૯) ચ ‘‘ન ભિક્ખવે સભાગા આપત્તિ પટિગ્ગહેતબ્બા. યો પટિગ્ગણ્હેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ (મહાવ. ૧૬૯) ચ વુત્તં. વત્થુસભાગં આપત્તિં આવિ કાતુમ્પિ ન વટ્ટતિ, તેન વુત્તં ‘‘આવિકમ્મે ચ દુક્કટ’’ન્તિ. ‘‘અહં, આવુસો, ઇત્થન્નામં આપત્તિં આપજ્જિં, તં ઇતો વુટ્ઠહિત્વા પટિકરિસ્સામી’’તિ અઞ્ઞસ્સ વચનં આવિકમ્મંનામ.

૩૪૬. ઇતરસ્સ તૂતિ અસુદ્ધચિત્તસ્સ.

૩૪૭. પોરિસન્તિ (ચૂળવ. અટ્ઠ. ૨૮૪) પુરિસપ્પમાણં અભિરુહિતું વટ્ટતીતિ અત્થો. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, સતિ કરણીયે પોરિસં રુક્ખં અભિરુહિતું, આપદાસુ યાવદત્થ’’ન્તિ (ચૂળવ. ૨૮૪) હિ વુત્તં.

૩૪૮. પરિસ્સાવનં (ચૂળવ. ૨૫૯; ચૂળવ. અટ્ઠ. ૨૫૯) વિના અડ્ઢયોજનં ગચ્છન્તસ્સ દુક્કટન્તિ સમ્બન્ધો. ‘‘અદ્ધાનગમનસમયો નામ અડ્ઢયોજનં ગચ્છિસ્સામીતિ ભુઞ્જિતબ્બ’’ન્તિ (પાચિ. ૨૧૮) વુત્તં, તસ્મા અડ્ઢયોજનમેવ અન્તિમં અદ્ધાનન્તિ વેદિતબ્બં. ભિક્ખુનિયા ચ માતુગામેન ચ સંવિધાનસિક્ખાપદે ‘‘એકદ્ધાનમગ્ગં પટિપજ્જેય્ય, અન્તમસો ગામન્તરમ્પી’’તિ (પાચિ. ૧૮૨, ૪૧૩) એવં વિસેસેત્વા વુત્તત્તા ‘‘કુક્કુટસમ્પાતે ગામે ગામન્તરે ગામન્તરે આપત્તિ પાચિત્તિયસ્સા’’તિ (પાચિ. ૧૮૩, ૪૧૪) વુત્તં, ન અદ્ધાનલક્ખણેન. યદિ ગામન્તરપરિચ્છેદેન અદ્ધાનં વુચ્ચતિ, ગણભોજનસિક્ખાપદેપિ ‘‘અદ્ધાનગમનસમયો નામ ગામન્તરમ્પિ ગચ્છિસ્સામીતિ ભુઞ્જિતબ્બ’’ન્તિ વદેય્ય, ન ચ વુત્તં. તસ્મા ‘‘ન ભિક્ખવે અપરિસ્સાવનકેન અદ્ધાનો પટિપજ્જિતબ્બો. યો પટિપજ્જેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. સચે ન હોતિ પરિસ્સાવનં વા ધમ્મકરણો વા, સઙ્ઘાટિકણ્ણોપિ અધિટ્ઠાતબ્બો ઇમિના પરિસ્સાવેત્વા પિવિસ્સામી’’તિ વુત્તટ્ઠાનેપિ અડ્ઢયોજનવસેનેવ અદ્ધાનપરિચ્છેદો વેદિતબ્બો. અભયગિરિવાસીનં પન ‘‘દ્વિગાવુતવસેન અદ્ધાનપરિચ્છેદો’’તિ પાળિયં એવ અત્થિ. યાચમાનસ્સાતિ યાચન્તસ્સ. ‘‘ન ચ ભિક્ખવે અદ્ધાનપ્પટિપન્નેન ભિક્ખુના પરિસ્સાવનં યાચિયમાનેન ન દાતબ્બં. યો ન દદેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ હિ વુત્તં.

૩૪૯. અઞ્ઞત્ર આબાધપ્પચ્ચયા કણ્ણનાસાદિકે સેસઙ્ગે દુક્કટન્તિ સમ્બન્ધો. આબાધે સતિ અઙ્ગુલિઆદીનિ છિન્દિતું વટ્ટતિ. અઙ્ગજાતં વા બીજાનિ વા છિન્દિતું ન વટ્ટતિ એવ. અત્તઘાતને ચ દુક્કટન્તિ સમ્બન્ધો. ‘‘ન ચ ભિક્ખવે અત્તાનં ઘાતેતબ્બં. યો ઘાતેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ હિ વુત્તં.

૩૫૦. ‘‘ન ચ ભિક્ખવે પટિભાનચિત્તં કારાપેતબ્બં ઇત્થિરૂપકં પુરિસરૂપકં. યો કારાપેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, માલાકમ્મં લતાકમ્મં મકરદન્તકં પઞ્ચપટિક’’ન્તિ (ચૂળવ. ૨૯૯) વુત્તત્તા ‘‘ચિત્તપોત્થકરૂપાનિ, ન કરે ન ચ કારયે’’તિ વુત્તં. ભુઞ્જન્તન્તિ (ચૂળવ. અટ્ઠ. ૩૧૬) વિપ્પકતભોજનં. ‘‘ન ભિક્ખવે વિપ્પકતભોજનો ભિક્ખુ વુટ્ઠાપેતબ્બો. યો વુટ્ઠાપેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ (ચૂળવ. ૩૧૬) હિ વુત્તં.

૩૫૧. યાનાનીતિ વય્હં રથો સકટં સન્દમાનિકાદીનિ ગિલાનસ્સ અભિરુહિતું કપ્પન્તિ, સિવિકો ચ કપ્પતિ. એવં સબ્બત્થ. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ગિલાનસ્સ યાનં, પુરિસયુત્તં હત્થવટ્ટકં, સિવિકં પાટઙ્કિ’’ન્તિ (મહાવ. ૨૫૩) હિ વુત્તં.

૩૫૨. દવન્તિ કેળિં. ‘‘ન ભિક્ખવે બુદ્ધં વા ધમ્મં વા સઙ્ઘં વા આરબ્ભ દવો કાતબ્બો. યો કરેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ (પાચિ. ૬૨૭) હિ વુત્તં. તસ્મા ‘‘કિં બુદ્ધો સિલકબુદ્ધો, ઉદાહુ પટિબુદ્ધો’’તિ વા ‘‘કિં ધમ્મો ગોધમ્મો અજધમ્મો’’તિ વા ‘‘કિં સઙ્ઘો અજસઙ્ઘો મિગસઙ્ઘો’’તિ વા એવમાદિના નયેન યો દવં કરોતિ, તસ્સ દુક્કટન્તિ વેદિતબ્બં. ‘‘તુમ્હાકં ચીવરં દસ્સામ, પત્તં દસ્સામા’’તિઆદિના નયેન સામણેરં વા ઉપસમ્પન્નં વા અઞ્ઞસ્સ અન્તમસો દુસ્સીલસ્સાપિ પરિસભૂતં અત્તનો ઉપટ્ઠાકકરણત્થં ઉપલાળને દુક્કટન્તિ અત્થો. ‘‘ન ભિક્ખવે અઞ્ઞસ્સ પરિસા અપલાળેતબ્બા. યો અપલાળેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ હિ વુત્તં.

૩૫૩. કાયં (ચૂળવ. ૪૧૧) વા ઊરું વા નિમિત્તં વા વિવરિત્વા ભિક્ખુનીનં ન દસ્સયેતિ સમ્બન્ધો. કદ્દમુદકાદિના તા ભિક્ખુનિયો ન સિઞ્ચેય્યાતિ અત્થો. ન કેવલં કદ્દમુદકાદિકેનેવ, વિપ્પસન્નઉદકરજનકદ્દમાદીસુપિ યેન કેનચિ ઓસિઞ્ચન્તસ્સ દુક્કટમેવ.

૩૫૪. બાલન્તિ એત્થ બાલો નામ યો ઓવાદં ગહેત્વા પાતિમોક્ખુદ્દેસકસ્સ આરોચેત્વા પાટિપદે પચ્ચાહરિતબ્બન્તિ ન જાનાતિ. ગિલાનો નામ યો ઓવાદં ગહેત્વા ઉપોસથગ્ગં ગન્ત્વા આરોચેતુઞ્ચ પચ્ચાહરિતુઞ્ચ ન સક્કોતિ. ગમિયો નામ યો પટિદેસં ગન્તુકામો.

‘‘ન ભિક્ખવે ઓવાદો ન ગહેતબ્બો. યો ન ગણ્હેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ (ચૂળવ. ૪૧૪) ચ ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ઠપેત્વા બાલં, ઠપેત્વા ગિલાનં, ઠપેત્વા ગમિકં, અવસેસેહિ ઓવાદં ગહેતુ’’ન્તિ (ચૂળવ. ૪૧૪) ચ ‘‘ન ભિક્ખવે ઓવાદો ન પચ્ચાહરિતબ્બો. યો ન પચ્ચાહરેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ (પાચિ. ૪૧૫) ચ વુત્તત્તા ભિક્ખુનીહિ તેરસિયં વા ચાતુદ્દસિયં વા આગન્ત્વા ‘‘અયં ઉપોસથો ચાતુદ્દસો’’તિ વા ‘‘પન્નરસો’’તિ વા ‘‘કદા અય્ય ઉપોસથો’’તિ વા પુચ્છિતે ‘‘ચાતુદ્દસો’’તિ વા ‘‘પન્નરસો’’તિ વા ‘‘સ્વે ભગિનિ ઉપોસથો’’તિ વા આચિક્ખિતબ્બં. તાહિ ભિક્ખુનીહિ ઉપોસથદિવસે આગન્ત્વા ‘‘ભિક્ખુનિસઙ્ઘો અય્ય ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ પાદે વન્દતિ, ઓવાદૂપસઙ્કમનઞ્ચ યાચતિ, લભતુ કિર અય્ય ભિક્ખુનિસઙ્ઘો ઓવાદૂપસઙ્કમન’’ન્તિ એવં યાચિતબ્બં, તં વચનં પટિગ્ગહેત્વા ઉપોસથગ્ગે પાતિમોક્ખુદ્દેસકસ્સ ‘‘ભિક્ખુનિસઙ્ઘો, ભન્તે, ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ પાદે વન્દતિ, ઓવાદૂપસઙ્કમનઞ્ચ યાચતિ, લભતુ કિર, ભન્તે, ભિક્ખુનિસઙ્ઘો ઓવાદૂપસઙ્કમન’’ન્તિ આચિક્ખિતબ્બં. પાતિમોક્ખુદ્દેસકેનાપિ સચે તત્થ ભિક્ખુનોવાદકો અત્થિ, ‘‘ઇત્થન્નામો ભિક્ખુ ભિક્ખુનોવાદકો સમ્મતો, તં ભિક્ખુનિસઙ્ઘો ઉપસઙ્કમતૂ’’તિ વત્તબ્બં. સચે નત્થિ, ‘‘કો આયસ્મા ઉસ્સહતિ ભિક્ખુનિયો ઓવદિતુ’’ન્તિ પુચ્છિત્વા સચે અત્થિ અટ્ઠહઙ્ગેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ, તં તત્થેવ સમ્મન્નિત્વા વુત્તનયેનેવ ઓવાદપ્પટિગ્ગાહકસ્સ આરોચેતબ્બં. યદિ નત્થિ કોચિ ભિક્ખુ ભિક્ખુનોવાદકો સમ્મતો, ‘‘પાસાદિકેન ભિક્ખુનિસઙ્ઘો સમ્પાદેતૂ’’તિ વત્તબ્બં. તેન ભિક્ખુના ‘‘સાધૂ’’તિ સમ્પટિચ્છિત્વા પાટિપદે ભિક્ખુનીનં ‘‘નત્થિ કોચિ ભિક્ખુ ભિક્ખુનોવાદકો સમ્મતો, પાસાદિકેન ભિક્ખુનિસઙ્ઘો સમ્પાદેતૂ’’તિ વત્તબ્બં. તાહિપિ ‘‘સાધુ અય્યા’’તિ સમ્પટિચ્છિતબ્બં. ઇમિના નયેન ગણપુગ્ગલેસુપિ વચનભેદો વેદિતબ્બો.

૩૫૫. લોકાયતં (ચૂળવ. ૨૮૬; ચૂળવ. અટ્ઠ. ૨૮૬) નામ વિતણ્ડસત્થં. ‘‘ન ભિક્ખવે આસિત્તકૂપધાને ભુઞ્જિતબ્બં. યો ભુઞ્જેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ (ચૂળવ. ૨૬૪) વુત્તત્તા ‘‘પેળાયપિ ન ભુઞ્જેય્યા’’તિ વુત્તં.

૩૫૬. ગિહિપારુતં ન પારુપેય્ય, ગિહિનિવાસનં ન નિવાસેય્યાતિ અત્થો. ‘‘ન ભિક્ખવે ગિહિનિવત્થં નિવાસેતબ્બં હત્થિસોણ્ડકં મચ્છવાળકં ચતુકણ્ણકં તાલવણ્ટકં સતવલિકં. યો નિવાસેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ (ચૂળવ. ૨૮૦) હિ વુત્તં. પરિમણ્ડલતો અઞ્ઞથા પારુપનં, સબ્બમેતં ગિહિપારુતં નામ. તં પન ન પારુપેતબ્બન્તિ અત્થો. સંવેલ્લિયન્તિ એત્થ કચ્છં બન્ધિત્વા ન નિવાસેય્યાતિ અત્થો. દાયન્તિ (ચૂળવ. ૨૮૩; ચૂળવ. અટ્ઠ. ૨૮૩) અરઞ્ઞં. નાલિમ્પયેય્યાતિ સમ્બન્ધો.

૩૫૭. વડ્ઢિઞ્ચ ન પયોજયે, નોઞાતકે નપ્પવારિતે ન યાચેતિ અત્થો. અઞ્ઞસ્સાતિ એત્થ (ચૂળવ. ૪૨૦; ચૂળવ. અટ્ઠ. ૪૨૦) ‘‘તુમ્હે પરિભુઞ્જથા’’તિ નિયમેત્વા દિન્નં સહધમ્મિકાનમ્પિ દાતું ન વટ્ટતિ. અગ્ગં ગહેત્વા વા કતિપાહં ભુત્વા વા પુન દદેય્યાતિ અત્થો.

૩૫૮. ઉદ્દિસ્સ યાચનેતિ એત્થ (પાચિ. અટ્ઠ. ૬૭૯) ‘‘અમ્હાકં વિહારે ઇત્થન્નામેન ઇદઞ્ચિદઞ્ચ કત’’ન્તિ વા ‘‘કરિસ્સન્તી’’તિ વા એવં ઉદ્દિસ્સ રક્ખં યાચનેતિ અત્થો. ઞત્વાઞત્વા વાતિ એવં ‘‘અમ્હેહિ યાચિયમાના ઇમેસં દણ્ડેસ્સન્તી’’તિ તેસં દણ્ડિનં ઞત્વા વા અઞત્વા વાતિ અત્થો. તેહિ પન દણ્ડિતે સો દણ્ડો ઉદ્દિસ્સ યાચન્તાનં ગીવાવ ભણ્ડદેય્યં હોતિ એવાતિ અત્થો. ‘‘ઇમિના ચ ઇમિના ચ ઇદઞ્ચ ઇદઞ્ચ કતં, એત્તકં દણ્ડં ગણ્હથા’’તિ સયં દણ્ડાપને પન અસ્સ દણ્ડસ્સ અગ્ઘભેદેન પારાજિકથુલ્લચ્ચયદુક્કટા ઞેય્યાતિ અત્થો.

૩૫૯. અનત્થાય અસ્સ ચોરસ્સ ભાસિતેતિ સમ્બન્ધો. રાજરાજમહામત્તાદીહિ તસ્સ ચોરસ્સ દણ્ડં ગણ્હન્તે અસ્સ ભિક્ખુસ્સ તત્તકં ગીવાતિ અત્થો.

૩૬૦. વિઘાસં (પાચિ. ૮૨૫-૮૨૬) વા ઉચ્ચારં વા સઙ્કારં વા મુત્તં વા પાકારકુટ્ટાનં બહિ છડ્ડેય્ય, દુક્કટન્તિ અત્થો. વળઞ્જે નાવલોકિયાતિ ઇમિનાવ અવળઞ્જનકાલે નાવલોકેત્વા છડ્ડેતું વટ્ટતીતિ દીપેતિ. ન કેવલં તત્થેવ, અથ ખો હરિતે વાપિ વીહાદિનાળિકેરાદિરોપિમે છડ્ડેન્તસ્સ દુક્કટમેવાતિ અત્થો.

૩૬૧. ‘‘ઉપહારં કરોમા’’તિ વુત્તેતિ પુચ્છિતેતિ અધિપ્પાયો.

૩૬૨. કીળત્થં (પાચિ. ૯૭૯; પાચિ. અટ્ઠ. ૯૭૮) કતં રાજાગારં વા પોક્ખરણિં વા ઉય્યાનં વા ચિત્તાગારં વા આરામં વા દટ્ઠું ગચ્છતો પદે પદે દુક્કટન્તિ અત્થો.

૩૬૩. આસનેન (ચૂળવ. ૩૬૪) નવે ન પટિબાહેય્ય, ઉણ્હે (મહાવ. ૬૭, ૭૮, ૭૯; ચૂળવ. ૩૭૬, ૩૭૮, ૩૮૦, ૩૮૨) ચીવરં ન નિદહેય્ય. ગુરુનાતિ આચરિયાદિના પણામિતો ખમાપેય્યાતિ સમ્બન્ધો.

૩૬૪. આપત્તીહિ ચ સત્તહીતિ (વજિર. ટી. પાચિત્તિય ૨૬) સત્તહિ આપત્તીહિ ભિક્ખું પરમ્મુખા અક્કોસનેન ચ ‘‘અસ્સદ્ધો અપ્પસન્નો બીજભોજી’’તિઆદિના અઞ્ઞેનેવ વા અક્કોસનેન ચ દુક્કટન્તિ અધિપ્પાયો.

૩૬૫. સદ્ધાદેય્યં (મહાવ. અટ્ઠ. ૩૬૧) ચીવરં વા પિણ્ડપાતં વાતિ અત્થો. ‘‘ન ભિક્ખવે સદ્ધાદેય્યં વિનિપાતેતબ્બં. યો વિનિપાતેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ (મહાવ. ૩૬૧) હિ વુત્તં. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, માતાપિતૂનં દાતુ’’ન્તિ (મહાવ. ૩૬૧) વુત્તત્તા ‘‘લબ્ભં પિતૂન’’ન્તિ વુત્તં.

૩૬૬. વસ્સંવુત્થો અઞ્ઞત્રાતિ સમ્બન્ધો, અઞ્ઞસ્મિં વિહારેતિ અત્થો. અઞ્ઞતોતિ અઞ્ઞવિહારતો. ‘‘ન ભિક્ખવે અઞ્ઞત્ર વસ્સંવુત્થેન અઞ્ઞત્ર ચીવરભાગો સાદિતબ્બો. યો સાદિયેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ (મહાવ. ૩૬૪) હિ વુત્તં. તેસન્તિ તસ્મિં વિહારે તં ચીવરં ભાજેત્વા ગણ્હિતું યુત્તાનં ભિક્ખૂનં ધુરનિક્ખેપતો હોતિ ભણ્ડગ્ઘેન કારિયોતિ અત્થો.

૩૬૭. સહ અન્તરેન ઉત્તરોતિ સન્તરુત્તરો, ગામં ન પવિસેય્યાતિ અત્થો. ‘‘ન ભિક્ખવે સન્તરુત્તરેન ગામો પવિસિતબ્બો. યો પવિસેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ (મહાવ. ૩૬૨) હિ વુત્તં. કલ્લો વાતિ અગિલાનો. સઉપાહનો ગામં ન પવિસેય્યાતિ સમ્બન્ધો. ‘‘ન ભિક્ખવે ચામરિબીજની ધારેતબ્બા. યો ધારેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ (ચૂળવ. ૨૬૯), ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, તિસ્સો બીજનિયો વાકમયં ઉસીરમયં મોરપિઞ્છમય’’ન્તિ (ચૂળવ. ૨૬૯) ચ વુત્તત્તા ‘‘ન ધારેય્ય ચામરીમકસબીજનિ’’ન્તિ વુત્તં. મકસબીજની પન દન્તવિસાણદારુદણ્ડકાપિ વટ્ટતિ.

૩૬૮. આરામતો બહીતિ સમ્બન્ધો. ‘‘ન ભિક્ખવે છત્તં ધારેતબ્બં. યો ધારેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ, ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ગિલાનસ્સ છત્ત’’ન્તિ ચ વુત્તત્તા અગિલાનો આરામતો બહિ ન લભતિ, ચીવરગુત્તિયાદિઅત્થાય અગિલાનોપિ લભતીતિ અત્થો.

૩૬૯. ગાહેય્ય નુભતોકાજન્તિ ન ગાહેય્ય ઉભતોકાજં. એકન્તરિકકાજકન્તિ એકતોકાજઞ્ચ અન્તરકાજઞ્ચ. સીસભારો ચ ખન્ધભારો ચ કટિભારો ચ સીસક્ખન્ધકટિભારા. ‘‘ન ભિક્ખવે ઉભતોકાજં હરિતબ્બં. યો હરેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ (ચૂળવ. ૨૮૧), ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, એકતોકાજં અન્તરકાજં સીસભારં ખન્ધભારં કટિભારં ઓલમ્બક’’ન્તિ (ચૂળવ. ૨૮૧) ચ વુત્તત્તા ઉભતોકાજમેવ ન વટ્ટતિ, સેસાનિ વટ્ટન્તીતિ વેદિતબ્બા.

૩૭૦. અનોકાસકતન્તિ (મહાવ. ૧૫૩) યો પઠમમેવ ‘‘કરોહિ મે આવુસો ઓકાસં, અહં તં વત્તુકામો’’તિ એવં અકતોકાસં આપત્તિયા ચોદેય્ય, તસ્સ દુક્કટં હોતીતિ અત્થો. તથાતિ દુક્કટમેવાતિ અત્થો.

૩૭૧. પકતઙ્ગુલેન, ન સુગતઙ્ગુલેનાતિ અત્થો.

૩૭૨. મૂગબ્બતાદિં (મહાવ. ૨૦૯; મહાવ. અટ્ઠ. ૨૦૯) તિત્થિયબ્બતં યદિ ગણ્હેય્ય, દુક્કટન્તિ અત્થો. આદિ-સદ્દેન ગોવતકુક્કુરવતાદયો સઙ્ગહિતા. તથાતિ (મહાવ. ૩૦૩; મહાવ. અટ્ઠ. ૩૦૩) ન્હાપિતપુબ્બકો ખુરભણ્ડં યદિ પરિહરેય્ય, દુક્કટમેવાતિ અત્થો.

૩૭૩. યં કિઞ્ચીતિ (કઙ્ખા. અટ્ઠ. કુટિકારસિક્ખાપદવણ્ણના) ન્હાપિતતુણ્ણકારકમ્માદિ યં કિઞ્ચિ હત્થકમ્મન્તિ અત્થો. તદનુસારતોતિ હત્થકમ્મયાચનાનુસારતોતિ અત્થો. સચે એવં યાચતો હત્થકમ્મમૂલમેવ દેતિ, તં અઞ્ઞસ્સ દાપેત્વા કારેતું વટ્ટતીતિ અત્થો. નિક્કમ્મં પન હત્થકમ્મવસેન અયાચિત્વાપિ ‘‘એહિ ઇમં કરોહી’’તિ કારેતું કપ્પતીતિ અત્થો. યં કિઞ્ચિપરસન્તકન્તિ યં કિઞ્ચિ દારુતિણાદિકં અપરસન્તકં અપરિગ્ગહિતં આહરાપેતું કપ્પતીતિ અધિપ્પાયો.

૩૭૪. ગિહીનન્તિ ગિહીનં સન્તકં. ગોપકેતિ રક્ખકે. યત્તકં દેતિ, તત્તકં ગહેતું કપ્પતીતિ અત્થો. યથાપરિચ્છેદન્તિ ‘‘દિવસે દિવસે એત્તકં ઉચ્છુનાળિકેરં અમ્બપક્કં તુમ્હે ખાદથા’’તિ પરિચ્છિન્દિત્વા દિન્નમેવ તેસુ દેન્તેસુ લબ્ભતીતિ અત્થો.

૩૭૫. દ્વિહાપજ્જેય્યાતિ દ્વીહિ આપજ્જેય્ય. કતમેહિ દ્વીહીતિ ચે, તે દસ્સેતું ‘‘કાયવાચાહી’’તિ વુત્તં, ‘‘દ્વીહાકારેહિ આપત્તિં આપજ્જતિ, કાયેન આપજ્જતિ, વાચાય આપજ્જતી’’તિ (પરિ. ૩૨૨) હિ વુત્તં. કાયવાચાહિ આપત્તિં આપજ્જન્તો ચ છહિ આકારેહિ આપત્તિં આપજ્જતિ, તાનિ દસ્સેતું ‘‘અલજ્જિઞાણકુક્કુચ્ચપકતત્તા’’તિઆદિમાહ. એત્થ (પરિ. ૨૯૫) પન અકપ્પિયભાવં જાનન્તો એવ વીતિક્કમં કરોન્તો અલજ્જિતાય આપજ્જતિ નામ. કપ્પિયાકપ્પિયં અજાનિત્વા આપજ્જન્તો અઞ્ઞાણતાય. કપ્પિયં નુ ખો, નો નુ ખો’’તિ સંસયે ઉપ્પન્ને તમભિવિતરિત્વા વીતિક્કમં કરોન્તો કુક્કુચ્ચપકતત્તા આપજ્જતિ. સહસેય્યાદિં આપજ્જન્તો સતિપ્લવા, સતિસમ્મોસાતિ અત્થો. અચ્છમંસં ‘‘સૂકરમંસ’’ન્તિ વા સૂકરમંસં ‘‘અચ્છમંસ’’ન્તિ વા ખાદન્તો અકપ્પિયે કપ્પિયસઞ્ઞિતાય ચ કપ્પિયે અકપ્પિયસઞ્ઞિતાય ચ આપજ્જતીતિ વેદિતબ્બો.

૩૭૬. અલજ્જિતાય વા અઞ્ઞાણતાય વા આપત્તિં કાયવાચાહિ છાદયેતિ અત્થો. એકે વા એકસ્મિં વા. લિઙ્ગેતિ લિઙ્ગપરિવત્તનતો. એવં ચતુધા આપત્તિવુટ્ઠાનં હોતીતિ અત્થો. તિણવત્થારકસમથઅબ્ભાનાદીનં વસેન સઙ્ઘે આપત્તિ વુટ્ઠાતીતિ વેદિતબ્બં નિસ્સજ્જનાદીસુ ગણે. એકસ્સ સન્તિકે વુટ્ઠાનં પાકટમેવ. ‘‘યા આપત્તિયો ભિક્ખૂનં ભિક્ખુનીહિ અસાધારણા, તાહિ આપત્તીહિ અનાપત્તી’’તિ (પારા. ૬૯) વચનતો લિઙ્ગપરિવત્તને આપત્તિવુટ્ઠાનં ઞાતબ્બં.

૩૭૭. પચ્ચયદ્વયેતિ ચીવરે ચ પિણ્ડપાતે ચ. ન કેવલઞ્ચ ઇમે એવ, નિમિત્તકમ્મમ્પિ ન લબ્ભતેવ, ગાથાબન્ધસુખત્થં પન ન વુત્તં. તત્થ નિમિત્તકમ્મં નામ યં કિઞ્ચિ પરેસં પચ્ચયદાનસંયોજનકં કાયવચીકમ્મં. ખાદનીયં ગહેત્વા ગચ્છન્તે દિસ્વા ‘‘કિં ખાદનીયં લભિત્થા’’તિઆદિના નયેન તસ્સ પવત્તિ વેદિતબ્બા. પરિકથા નામ યથા યથા તં લભતિ, તથા તથા પરિવત્તેત્વા કથનં. ‘‘એતરહિ ભિક્ખૂ પિણ્ડપાતેન કિલમન્તી’’તિઆદિના નયેન તસ્સ પવત્તિ વેદિતબ્બા. ઓભાસો નામ પચ્ચયપ્પટિસંયુત્તકથા. વિઞ્ઞત્તિ પન પાકટા એવ. તતિયેતિ સેનાસને. સેનાસને પન નિમિત્તોભાસપરિકથા વટ્ટન્તિ, વિઞ્ઞત્તિ એવ એકા ન વટ્ટતિ. તત્થ નિમિત્તકમ્મં નામ ઉપાસકે દિસ્વા સેનાસનત્થં ભૂમિપરિકમ્મકરણાદિ. ઓભાસો નામ ‘‘ઉપાસકા, તુમ્હે કુહિં વસથા’’તિ ‘‘પાસાદે, ભન્તે’’તિ વુત્તે ‘‘કિં ભિક્ખૂનં પાસાદો ન વટ્ટતી’’તિઆદિકં વચનં. પરિકથા નામ ‘‘ભિક્ખૂનં સેનાસનં સમ્બાધ’’ન્તિ વચનં. સેસેતિ ગિલાનપચ્ચયે.

૩૭૮. ન રુહતીતિ ન હોતિ. અચ્ચયે દાનન્તિ અચ્ચયદાનં. પઞ્ચસુ સહધમ્મિકેસુ યેન કેનચિ કાલં કરોન્તેન ‘‘મમચ્ચયેન મય્હં પરિક્ખારો ઉપજ્ઝાયસ્સ હોતુ, આચરિયસ્સ હોતુ, અઞ્ઞસ્સ વા કસ્સચિ હોતૂ’’તિ વુત્તે તેસં ન હોતિ, તસ્મા વુત્તં ‘‘ન રુહતી’’તિ. સઙ્ઘસ્સેવ ચ તં હોતીતિ યદિ ભિક્ખુસામણેરેહિ એવં વુત્તં, તસ્મિં મતેપિ ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સેવ હોતિ, ભિક્ખુનિસિક્ખમાનસામણેરીહિ ચે વુત્તં, તસ્મિં મતે ભિક્ખુનિસઙ્ઘસ્સ તં હોતીતિ અત્થો. ગિહીનં પન રૂહતીતિ ગિહીનં પન અચ્ચયદાનં એવ સબ્બેસં રુહતીતિ વુત્તં હોતિ.

૩૭૯. ઉપસ્સયેતિ ભિક્ખુનિવિહારે. દાયજ્જોતિ તસ્સ પરિક્ખારસ્સ દાયજ્જો. સેસેપીતિ સચે ભિક્ખુનિસિક્ખમાનસામણેરિયો ભિક્ખુવિહારે કાલં કરોન્તિ, તાસં પરિક્ખારાનં ભિક્ખુસઙ્ઘોવ દાયજ્જોતિ અત્થો.

૩૮૦. પુરિમસ્સેવાતિ એત્થ ‘‘ઇમં પરિક્ખારં નેત્વા અસુકસ્સ દેહી’’તિ દિન્નં પુરિમસ્સેવ હોતીતિ અત્થો. ‘‘અસુકસ્સ દમ્મી’’તિ દિન્નં પન પચ્છિમસ્સેવ હોતિ પરિચ્ચજિત્વા દિન્નત્તા. ઇમં વિધિં ઞત્વાવ વિસ્સાસગ્ગાહં વા ગણ્હેય્ય, મતકચીવરં વા અધિટ્ઠેતિ સમ્બન્ધો. મતકચીવરઅધિટ્ઠાનં નામ ઘણ્ટિં પહરિત્વા કાલં ઘોસેત્વા થોકં આગમેત્વા સચે ભિક્ખૂ આગચ્છન્તિ, તેહિ સદ્ધિં ભાજેતબ્બાનિ, નો ચે આગચ્છન્તિ, ‘‘મય્હિમાનિ ચીવરાનિ પાપુણન્તી’’તિ અધિટ્ઠાતબ્બાનિ. એવં અધિટ્ઠિતે સબ્બાનિ તસ્સેવ હોન્તિ, ઠિતિકા પન ન તિટ્ઠતિ. સચે એકેકં ઉદ્ધરિત્વા ‘‘અયં પઠમભાગો મય્હં પાપુણાતિ, અયં દુતિયભાગો’’તિ એવં ગણ્હાતિ, ગહિતાનિ ચ સુગહિતાનિ હોન્તિ, ઠિતિકા ચ તિટ્ઠતિ. એવં પાપેત્વા ગણ્હન્તેનાપિ અધિટ્ઠિતમેવ હોતિ.

૩૮૧. લોહભણ્ડે પહરણિં ઠપેત્વા સબ્બં કપ્પતિ, દારુભણ્ડે ચ દારુજં પત્તઞ્ચ પાદુકઞ્ચ, પલ્લઙ્કઞ્ચ આસન્દિઞ્ચ ઠપેત્વા સબ્બં કપ્પતિ, મત્તિકામયે કતકઞ્ચ કુમ્ભકારિકઞ્ચ ઠપેત્વા સબ્બં કપ્પતીતિ અત્થો. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ઠપેત્વા પહરણિં સબ્બં લોહભણ્ડં, ઠપેત્વા આસન્દિં પલ્લઙ્કં દારુપત્તં દારુપાદુકં સબ્બં દારુભણ્ડં, ઠપેત્વા કતકઞ્ચ કુમ્ભકારિકઞ્ચ સબ્બં મત્તિકાભણ્ડ’’ન્તિ (ચૂળવ. ૨૯૩) હિ વુત્તં. એત્થ કતકન્તિ પદુમકણ્ણિકાકારેન કતમલ્લકન્તિ અધિપ્પેતં. ધનિયસ્સેવ સબ્બમત્તિકામયા કુટિ કુમ્ભકારિકન્તિ. પકિણ્ણકવિનિચ્છયો.

પકિણ્ણકનિદ્દેસવણ્ણના નિટ્ઠિતા.