૪૨. દેસનાનિદ્દેસવણ્ણના

૩૮૨. ભિક્ખુભાવસ્સ (પારા. અટ્ઠ. ૨.૧૯૮) યો ચાગો, સા પારાજિકદેસનાતિ અત્થો. વુત્તઞ્હેતં ‘‘વિસુદ્ધાપેક્ખોતિ ગિહિ વા હોતુકામો ઉપાસકો વા હોતુકામો આરામિકો વા હોતુકામો સામણેરો વા હોતુકામો’’તિ (પારા. ૧૯૮). તસ્મા ગિહિભાવાદિકંયેવ પારાજિકં આપન્નસ્સ વિસુદ્ધિ નામ, અઞ્ઞતરસ્સ વિસુદ્ધિ એવ નત્થિ. ‘‘છાદેતિ જાનમાપન્નં, પરિવસેય્ય તાવતા’’તિઆદિના નયેન હેટ્ઠા વુત્તવિધિં સન્ધાય ‘‘યથાવુત્તેન વુટ્ઠાન’’ન્તિ વુત્તં.

૩૮૩. ઇદાનિ વત્તબ્બતં સન્ધાય ‘‘એવ’’ન્તિ વુત્તં.

૩૮૪. પટિદેસેમીતિ આરોચેમિ. એતાનિ અહં એતાનાહં.

૩૮૬. (ક) યં સઙ્ઘો ગિલાનસ્સ તિચીવરેન વિપ્પવાસસમ્મુતિં દેતિ, તં અઞ્ઞત્રાતિ અત્થો.

(ખ) અકાલચીવરં (પારા. ૫૦૦) નામ ‘‘અનત્થતે કથિને એકાદસમાસે ઉપ્પન્નં, અત્થતે કથિને સત્તમાસે ઉપ્પન્નં, કાલેપિ આદિસ્સ દિન્નં, એતં અકાલચીવરં નામા’’તિ.

(ગ) પુરાણચીવરં (પારા. ૫૦૫) નામ ‘‘સકિં નિવત્થમ્પિ સકિં પારુતમ્પી’’તિ વુત્તં. અઞ્ઞાતિકા નામ માતિતો વા પિતિતો વા યાવ સત્તમા કુલપરિવટ્ટા અસમ્બન્ધા. નિસીદનપચ્ચત્થરણધોવાપને દુક્કટં.

(ઘ) અઞ્ઞત્ર પારિવત્તકાતિ (પારા. ૫૧૨) એત્થ હરીતકીખણ્ડમ્પિ વટ્ટતિ. ચીવરં નામ ઇધ વિકપ્પનૂપગપચ્છિમતો પટ્ઠાય અધિપ્પેતં.

(ઙ) અઞ્ઞત્ર સમયાતિ (પારા. ૫૧૯) એત્થ ‘‘અચ્છિન્નચીવરો વા હોતિ ભિક્ખુ નટ્ઠચીવરો વા’’તિ એવં વુત્તં સમયન્તિ અત્થો.

(ચ) ‘‘સન્તરુત્તરપરમં તેન ભિક્ખુના તતો ચીવરં સાદિતબ્બ’’ન્તિ (પારા. ૫૨૪) વુત્તત્તા ‘‘તતુત્તરી’’તિ વુત્તં. એત્થ પન ‘‘સચે તીણિ નટ્ઠાનિ હોન્તિ, દ્વે સાદિતબ્બાનિ. દ્વે નટ્ઠાનિ, એકં સાદિતબ્બં, એકં નટ્ઠં, ન કિઞ્ચિ સાદિતબ્બ’’ન્તિ (પારા. ૫૨૪) વુત્તં.

(છ-જ) ‘‘કીદિસેન તે (પારા. ૫૨૯), ભન્તે, ચીવરેન અત્થો, કીદિસં તે ચીવરં ચેતાપેમી’’તિ એવં અપ્પવારિતોતિ અત્થો. વિકપ્પન્તિ વિસિટ્ઠકપ્પં અધિકવિધાનં આપન્નં. ઇધ પુરિમં એકસ્સ, દુતિયં બહૂનં વસેન વુત્તં, એત્તકં નાનત્તં.

(ઝ) અતિરેકતિક્ખત્તુન્તિ એત્થ કેનચિ યં કિઞ્ચિ અકપ્પિયવત્થું આનેત્વા ‘‘ઇદં ખો મે, ભન્તે, આયસ્મન્તં ઉદ્દિસ્સ ચીવરચેતાપન્નં આભતં, પટિગ્ગણ્હતુ આયસ્મા ચીવરચેતાપન્ન’’ન્તિ વુત્તે ‘‘ન ખો મયં, આવુસો, ચીવરચેતાપન્નં પટિગ્ગણ્હામ, ચીવરઞ્ચ ખો મયં પટિગ્ગણ્હામ કાલેન કપ્પિય’’ન્તિ વત્તબ્બં. એવં વુત્તે સચે સો ‘‘અત્થિ કોચિ કપ્પિયકારકો’’તિ વદતિ, ચીવરત્થિકેન ઠપેત્વા પઞ્ચ સહધમ્મિકે યો કોચિ ઉદ્દિસિતબ્બો ‘‘એસો ખો, આવુસો, ભિક્ખૂનં વેય્યાવચ્ચકરો’’તિ, એત્તકમેવ વત્તબ્બં. એવં વુત્તે સચે દાયકો તસ્સ હત્થે અકપ્પિયવત્થું દત્વા ‘‘એસો અય્યસ્સ ચીવરં ચેતાપેત્વા દસ્સતી’’તિ વત્વા ગચ્છતિ, તં ઉપસઙ્કમિત્વા દ્વત્તિક્ખત્તું ચોદેતબ્બો સારેતબ્બો ‘‘અત્થો મે, આવુસો, ચીવરેના’’તિ, એત્તકમેવ વત્તબ્બં, ‘‘દેહિ મે ચીવર’’ન્તિઆદિના ન વત્તબ્બં. એવં તિક્ખત્તું ચોદનાય તં ચીવરં લભતિ, ઇચ્ચેતં કુસલં. નો ચે લભતિ, છક્ખત્તુપરમં તુણ્હીભૂતેન ઠાતબ્બં, ન આસને નિસીદિતબ્બં, ન આમિસં પટિગ્ગહેતબ્બં, ન ધમ્મો ભાસિતબ્બો. ‘‘કિં કારણા આગતોસી’’તિ વુત્તે ‘‘જાનાહિ, આવુસો’’તિ એત્તકમેવ વત્તબ્બં. સચે નિસજ્જાદીનિ કરોતિ, ઠાનં ભઞ્જતિ. વત્તભેદદુક્કટઞ્ચ આપજ્જતીતિ વદન્તિ. એવં પન અપ્પટિપજ્જિત્વા અતિરેકતિક્ખત્તું ચોદનાય અતિરેકછક્ખત્તું ઠાનેન સચે નિપ્ફાદેતિ, નિસ્સગ્ગિયન્તિ અત્થો.

(ઞ) સન્થતં (પારા. ૫૪૪) નામ સન્થરિત્વા કતં હોતિ અવાયિમં. એકકોસિયંસુનાપિ ચે મિસ્સેત્વા કરોતિ, નિસ્સગ્ગિયં.

(ટ) સુદ્ધકાળકાનન્તિ (પારા. ૫૪૭-૫૪૯) અઞ્ઞેહિ અમિસ્સિતાનન્તિ અત્થો. ‘‘કાળકં નામ દ્વે કાળકાનિ જાતિકાળકં વા રજનકાળકં વા’’તિ વુત્તં.

(ઠ) અનાદિયિત્વા…પે… તુલન્તિ (પારા. ૫૫૪) એત્થ પન યત્તકેહિ એળકલોમેહિ કત્તુકામો હોતિ, તેસુ દ્વે કોટ્ઠાસા કાળકાનં, એકો ઓદાતાનં, એકો ગોચરિયાનં આદાતબ્બોતિ વિનિચ્છયો. એકસ્સાપિ કાળકલોમસ્સ અતિરેકભાગે સતિ નિસ્સગ્ગિયમેવ.

(ડ) ઊનકછબ્બસ્સાનીતિ (પારા. ૫૬૨) છબ્બસ્સતો ઓરભાગે.

(ઢ) નિસીદનસન્થતં (પારા. ૫૬૭) પન કારાપેન્તેન પુરાણસન્થતસ્સ એકપસ્સતો વટ્ટં વા ચતુરસ્સં વા છિન્દિત્વા ગહિતટ્ઠાનં યથા વિદત્થિમત્તં હોતિ, એવં ગહેત્વા એકદેસં વા સન્થરિતબ્બં, વિજટેત્વા વા સન્થરિતબ્બં.

(ત) ન કેવલં ધોવાપને (પારા. ૫૭૮) એવ નિસ્સગ્ગિયં, રજનેપિ નિસ્સગ્ગિયમેવ.

(દ) રૂપિયપટિગ્ગહણસ્સેવ (પારા. ૫૮૯) પટિક્ખિત્તત્તા પટિગ્ગહિતપરિવત્તને દોસં અપસ્સન્તા કતાકતાદિવસેન અનેકવિધં જાતરૂપપરિવત્તનં કરોન્તિ, તં સન્ધાય ‘‘નાનપ્પકારક’’ન્તિ વુત્તં.

૩૮૭-૯. આપત્તિં દેસેત્વા પચ્છા કત્તબ્બં દસ્સેતું ‘‘અથા’’તિ વુત્તં. ગિહિં વદેતિ સચે તત્થ આગચ્છતિ આરામિકો વા ઉપાસકો વા, તં વદેય્યાતિ અત્થો. એવં વુત્તો સો ‘‘ઇમિના કિં આહરામી’’તિ ચે વદેય્યાતિ અત્થો. અવત્વામન્તિ ‘‘ઇમં વા ઇમં વા આહરા’’તિ અવત્વાતિ અત્થો. વદેતિ ‘‘કપ્પિયં આચિક્ખિતબ્બ’’ન્તિ (પારા. ૫૮૪, ૫૮૯) વચનતો ‘‘પબ્બજિતાનં સપ્પિ વા તેલં વા મધુ વા ફાણિતં વા વટ્ટતી’’તિ એવં આચિક્ખિતબ્બં, ‘‘ઇમં નામ આહરા’’તિ ન વત્તબ્બમેવ. દ્વેપેતેતિ દ્વેપિ એતે રૂપિયપટિગ્ગાહકઞ્ચ રૂપિયસબ્યોહારિકઞ્ચાતિ અત્થો. અઞ્ઞેનાતિ અન્તમસો આરામિકેનાપિ લદ્ધભાગો ન કપ્પતિ એવ.

૩૯૦. અન્તમસો (પારા. અટ્ઠ. ૨.૫૮૩-૪) તન્નિબ્બત્તા રુક્ખચ્છાયાપિ ન કપ્પતીતિ. નિસ્સટ્ઠં પટિલદ્ધમ્પીતિ એત્થ યથા રૂપિયસંવોહારં કત્વા લદ્ધવત્થુતો આભતં ન કપ્પતિ, તથા કોસિયમિસ્સકસન્થતાદિત્તયમ્પિ ન કપ્પતિ. ન કેવલં તસ્સેવ, અઞ્ઞેસમ્પિ ન કપ્પતેવ ‘‘અઞ્ઞેન કતં પટિલભિત્વા પરિભુઞ્જતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ (પારા. ૫૪૫, ૫૫૦, ૫૫૫) વુત્તત્તા.

૩૯૧. એવં નો ચે લભેથ, સો આરામિકાદિકો ‘‘ઇમં છડ્ડેહી’’તિ સંસિયો વત્તબ્બોતિ અત્થો. એવમ્પિ નો ચે લભેય્ય, સમ્મતો ભિક્ખુ છડ્ડેય્યાતિ અત્થો.

૩૯૨. પટિગ્ગહિતરૂપિયઞ્ચ પરિવત્તિતરૂપિયઞ્ચ સન્ધાય ‘‘એતાની’’તિ વુત્તં. દુતિયપત્તો નામ ‘‘ઊનપઞ્ચબન્ધનેન પત્તેન અઞ્ઞં નવં પત્તં ચેતાપેય્ય, નિસ્સગ્ગિય’’ન્તિ (પારા. ૬૧૨) વુત્તપત્તો. સો ચ એતાનિ ચ સઙ્ઘે નિસ્સટ્ઠું લબ્ભરેતિ સમ્બન્ધો. ‘‘સઙ્ઘમજ્ઝે નિસ્સજ્જિતબ્બં, ભિક્ખુપરિસાય નિસ્સજ્જિતબ્બ’’ન્તિ (પારા. ૫૮૪, ૫૮૯) ચ વુત્તત્તા ન ગણપુગ્ગલાનં નિસ્સજ્જિતું વટ્ટતિ. સેસાનિ પન તીણિ ચીવરાદિવત્થૂનિ ‘‘નિસ્સજ્જિતબ્બં સઙ્ઘસ્સ વા ગણસ્સ વા પુગ્ગલસ્સ વા’’તિ વુત્તત્તા (પારા. ૪૬૩) સઙ્ઘાદીનં નિસ્સજ્જિતું વટ્ટતિ. ભાસન્તરેનપીતિ પાળિયા વત્તું અસક્કોન્તેન દમિળભાસાદીસુ અઞ્ઞતરાયપિ નિસ્સજ્જિતું વટ્ટતીતિ અત્થો.

૩૯૩. (ક-ગ) નાનપ્પકારકં નામ ‘‘ચીવરપિણ્ડપાતસેનાસનગિલાનપચ્ચયભેસજ્જપરિક્ખારા, ‘‘અન્તમસો ચુણ્ણપિણ્ડોપિ દન્તકટ્ઠમ્પિ દસિકસુત્તમ્પી’’તિ (પારા. ૫૯૫) પાળિયં વુત્તં. ચેતાપિતોતિ (પારા. ૬૧૩) યાચિત્વા ગહિતો.

૩૯૪. સમ્મન્નિત્વાન પત્તગાહકં સઙ્ઘસ્સ પત્તન્તન્તિ (પારા. ૬૧૪; કઙ્ખા. અટ્ઠ. ઊનપઞ્ચબદ્ધનસિક્ખાપદવણ્ણના) ય અન્તિમં પત્તં, તં તસ્સ દાપયેતિ અત્થો.

૩૯૫. (ખ) પરિદહિતં નિસ્સગ્ગિયન્તિ એત્થ (પારા. ૬૨૬-૬૨૮; પારા. અટ્ઠ. ૨.૬૨૮) પન ઠત્વા વસ્સિકસાટિકાય પરિયેસનક્ખેત્તં કરણક્ખેત્તં નિવાસનક્ખેત્તં અધિટ્ઠાનક્ખેત્તન્તિ ચતુબ્બિધં ખેત્તઞ્ચ કુચ્છિસમયો પિટ્ઠિસમયોતિ દુવિધો સમયો ચ વેદિતબ્બો. કથં? ગિમ્હાનમાસેસુ પચ્છિમમાસસ્સ પુરિમો અડ્ઢમાસો પરિયેસનક્ખેત્તં, પચ્છિમો કરણક્ખેત્તઞ્ચ નિવાસનક્ખેત્તઞ્ચ, પરિયેસિતુમ્પિ વટ્ટતિ, અધિટ્ઠાતું પન ન વટ્ટતિ. વસ્સિકા પન ચત્તારો માસા પરિયેસનાદીનં ચતુન્નમ્પિ ખેત્તં. એતે એવ પઞ્ચ માસા કુચ્છિસમયો નામ. ઇતરે સત્ત માસા પિટ્ઠિસમયો, તત્થ સતુપ્પાદકરણં ન વટ્ટતિ.

(ગ) અચ્છિન્નન્તિ એત્થ ‘‘યો પન મમ પત્તચીવરાદીનિ વહન્તો મયા સદ્ધિં ચરિસ્સતી’’તિ સઞ્ઞાય ચીવરં દત્વા પુન સકસઞ્ઞાય એવ અત્તનો વેય્યાવચ્ચં અકરોન્તં દિસ્વા અચ્છિન્દતિ, સો ઇમં આપત્તિં આપજ્જતિ. કેવલં પરિચ્ચજિત્વા દિન્નં ગહેતુમેવ ન લભતિ.

(ઘ) સુત્તં વિઞ્ઞાપેત્વાતિ એત્થ ચીવરકારસમયાદીસુ ચીવરસિબ્બનાદીનમત્થાય સુત્તં વિઞ્ઞાપેત્વાતિ અત્થો. અઞ્ઞથા સુત્તં વિઞ્ઞાપેતુમેવ ન વટ્ટતિ. વિઞ્ઞત્તિયા એવ લદ્ધતન્તવાયેહીતિ અત્થો. સુત્તતન્તવાયાનં અકપ્પિયભાવે સતિ દીઘતો વિદત્થિમત્તે, તિરિયન્તતો હત્થમત્તે વીતે નિસ્સગ્ગિયં, એકતો અકપ્પિયપક્ખે દુક્કટં.

(ઙ) વિકપ્પં આપન્નન્તિ (પારા. ૬૪૩) ‘‘ઇદં ખો, આવુસો, ચીવરં મં ઉદ્દિસ્સ વિય્યતિ, આયતઞ્ચ કરોથ વિત્થતઞ્ચા’’તિઆદિના અધિકં વિધાનં આપન્નન્તિ અત્થો.

(ચ) અચ્ચેકચીવરં (પારા. ૬૪૯-૬૫૦) નામ સેનાય ગન્તુકામાદીહિ દિન્નં.

(છ) અતિરેકછારત્તન્તિ (પારા. ૬૫૪-૬૫૫) છદિવસતો અતિરેકં. ‘‘અત્થતકથિનાનં વો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ કપ્પિસ્સન્તિ, અનામન્તચારો અસમાદાનચારો ગણભોજનં યાવદત્થચીવરં યો ચ તત્થ ચીવરુપ્પાદો, સો નેસં ભવિસ્સતી’’તિ (મહાવ. ૩૦૬) વુત્તઆનિસંસેસુ ચીવરમાસે અસમાદાનચારં ઠપેત્વા સેસાનિસંસા લબ્ભન્તિ. યદિ અસમાદાનચારો લબ્ભેય્ય, પાવેય્યકા ભિક્ખૂ વસ્સંવુત્થા ઓકપુણ્ણેહિ ચીવરેહિ ન ભગવન્તં ઉપસઙ્કમેય્યું, યસ્મા તં ન લભન્તિ, તસ્મા ચીવરમાસેપિ તિચીવરં આદાય એવ ભગવન્તં ઉપસઙ્કમિંસુ. તસ્મા વેદિતબ્બં અસમાદાનચારપરિહારં અત્થતકથિના એવ લભન્તિ, ન ઇતરેતિ વદન્તિ.

૩૯૭. (ખ) ‘‘અહં, ભન્તે, એકં પાટિદેસનીયાપત્તિં, દ્વે, સમ્બહુલા પાટિદેસનીયાપત્તિયો આપજ્જિ’’ન્તિ ઇમં પન યેસુ પોત્થકેસુ લિખિતં, તં અભયગિરિવાસીનં ખુદ્દસિક્ખાવસેન દસ્સિતં કિર. તત્થ ‘‘અહં, આયસ્મા, સમ્બહુલા પાટિદેસનીયા આપત્તિયો આપન્નો, તાયો પટિદેસેમિ. અહં, આયસ્મા, એકં પાટિદેસનીયં આપત્તિં આપન્નો, તં પટિદેસેમી’’તિ હિ વુત્તં. અમ્હાકં પન એવં દેસનાવિધાનં નત્થિ. ‘‘ગારય્હં, આવુસો, ધમ્મં આપજ્જિં અસપ્પાયં પાટિદેસનીયં, તં પટિદેસેમી’’તિ (પાચિ. ૫૫૩) વુત્તં. સમન્તપાસાદિકાયં (પાચિ. ૫૫૩) ‘‘ગારય્હં આવુસો’તિઆદિ પટિદેસેતબ્બાકારદસ્સન’’ન્તિ વુત્તં. કઙ્ખાવિતરણિયમ્પિ (કઙ્ખા. અટ્ઠ. પઠમપાટિદેસનીયસિક્ખાપદવણ્ણના) ‘‘તસ્સા દેસેતબ્બાકારો ગારય્હં આવુસો’તિઆદિના નયેન સિક્ખાપદે દસ્સિતોયેવા’’તિ વુત્તત્તા પાઠે આગતનયેનેવ દેસનાવિધાનં વેદિતબ્બં. સચે દ્વે હોન્તિ, ‘‘ગારય્હે, આવુસો, દ્વે ધમ્મે આપજ્જિં અસપ્પાયે પાટિદેસનીયે, તે પટિદેસેમી’’તિ, ‘‘પસ્સથ, ભન્તે, તે ધમ્મે’’તિ ચ ‘‘ગારય્હે, આવુસો, સમ્બહુલે ધમ્મે આપજ્જિં અસપ્પાયે પાટિદેસનીયે, તે પટિદેસેમી’’તિ, ‘‘પસ્સથ, ભન્તે, તે ધમ્મે’’તિ ચ એવં યથાનુરૂપં દેસનાવિધાનં વેદિતબ્બં. સેસં વુત્તપ્પકારમેવાતિ.

૩૯૮. અદેસનાગામિનિયન્તિ (પરિ. ૪૨૪ આદયો; પરિ. અટ્ઠ. ૪૨૫) પારાજિકઞ્ચ સઙ્ઘાદિસેસઞ્ચ ન દેસયેતિ અત્થો. અનાપત્તિઞ્ચાતિ અનાપત્તિં એવ ‘‘આપત્તિ’’ન્તિ ન દેસયે. લહુકાપત્તિમ્પિ પુબ્બે દેસિતં પુન ન દેસયેતિ સમ્બન્ધો, નાનાસંવાસનિસ્સીમટ્ઠિતાનં સન્તિકે ન દેસયેતિ અત્થો. ચતુપઞ્ચહીતિ એત્થ સમાનવસ્સિકપવારણાયં વિય ચતૂહિ વા પઞ્ચહિ વા એકતો હુત્વા એકસ્સ સન્તિકે ન દેસયેતિ અત્થો. દ્વિન્નં વા તિણ્ણં વા વટ્ટતિ. કથં દેસેતબ્બન્તિ ચે? એકસ્સ સન્તિકે તીહિપિ એકતો નિસીદિત્વા ‘‘અહં, ભન્તે, એકં પાચિત્તિયાપત્તિં આપજ્જિં, તં તુમ્હમૂલે પટિદેસેમી’’તિ એવં અત્તના આપન્નઆપત્તિવસેન વુત્તે તેન ‘‘પસ્સસિ, આવુસો, તં આપત્તિ’’ન્તિ એવં તિક્ખત્તું વુત્તે ‘‘આમ, ભન્તે, પસ્સામી’’તિ વા ‘‘આમાવુસો પસ્સામી’’તિ વા વુત્તે પુન તેન ‘‘આયતિં સંવરેય્યાથા’’તિ વા ‘‘સંવરેય્યાસી’’તિ વા વુત્તે ‘‘સાધુ સુટ્ઠુ સંવરિસ્સામી’’તિ વત્તબ્બં, એવં દેસેતબ્બં. મનસાતિ વચીભેદં અકત્વા કેવલં ચિત્તેનેવ ન દેસયેતિ અત્થો. અપકતત્તાનન્તિ અન્તિમવત્થું અજ્ઝાપન્નસ્સ વા ઉક્ખિત્તકસ્સ વા ઉપોસથો પવારણા વા ઠપિતા હોન્તિ, તસ્સ સન્તિકે ન દેસયેતિ અત્થો. નાનેકાતિ નાનાપત્તિયો ‘‘એકા’’તિ વત્વા ન દેસયેતિ અત્થો. એકા પન ‘‘સમ્બહુલા’’તિ દેસિતા હોતીતિ. દેસનાવિનિચ્છયો.

દેસનાનિદ્દેસવણ્ણના નિટ્ઠિતા.