૪૦. અવેભઙ્ગિયનિદ્દેસવણ્ણના

૩૨૨-૪. આરામારામવત્થૂનીતિ એત્થ (ચૂળવ. ૩૨૧; ચૂળવ. અટ્ઠ. ૩૨૧) આરામો નામ પુપ્ફારામો વા ફલારામો વા. મઞ્ચો પીઠં ભિસિ બિબ્બોહનાદિસયનાસનં. લોહકુમ્ભીઆદયો કાળલોહતમ્બલોહાદિમયા. ભાણકો ઉદકચાટિ. પઞ્ચેતે અવિભાજિયાતિ ભાજેત્વા ન ગહેતબ્બા, ગહિતાપિ સઙ્ઘસન્તકા એવાતિ અત્થો. એત્થ પન આરામો આરામવત્થૂતિ પઠમં, વિહારો વિહારવત્થૂતિ દુતિયં, મઞ્ચો પીઠં ભિસિ બિબ્બોહનન્તિ તતિયં, લોહકુમ્ભી…પે… નિખાદનન્તિ ચતુત્થં, વલ્લિ…પે… દારુભણ્ડં મત્તિકભણ્ડન્તિ પઞ્ચમન્તિ એવં ઇમાનિ રાસિવસેન પઞ્ચ હોન્તિ, સરુપવસેન અનેકાનિ હોન્તિ. હોન્તિ ચેત્થ –

‘‘દ્વિસઙ્ગહાનિ દ્વે હોન્તિ, તતિયં ચતુસઙ્ગહં;

ચતુત્થં નવકોટ્ઠાસં, પઞ્ચમં અટ્ઠભેદન’’ન્તિ. (ચૂળવ. અટ્ઠ. ૩૨૧);

૩૨૫. ‘‘પઞ્ચિમાનિ, ભિક્ખવે, અવિસ્સજ્જિયાનિ ન વિસ્સજ્જેતબ્બાનિ સઙ્ઘેન વા ગણેન વા પુગ્ગલેન વા, વિસ્સજ્જિતાનિપિ અવિસ્સજ્જિતાનિ હોન્તિ. યો વિસ્સજ્જેય્ય, આપત્તિ થુલ્લચ્ચયસ્સા’’તિ (ચૂળવ. ૩૨૧) વુત્તત્તા ‘‘ભાજિતાપિ અભાજિતા’’તિ વુત્તં. એતેતિ વુત્તપ્પકારા પઞ્ચપિ ‘‘ગરુભણ્ડાની’’તિ ચ ‘‘અવિસ્સજ્જિયાની’’તિ ચ ચ-સદ્દેન ‘‘અવેભઙ્ગિયાની’’તિ ચ વુચ્ચન્તીતિ અત્થો.

૩૨૬-૮. ઇદાનિ પુરિમેસુ તીસુ રાસીસુ સબ્બસ્સ ગરુભણ્ડત્તા તે અનામસિત્વા પચ્છિમેસુ દ્વીસુ રાસીસુ એકચ્ચસ્સ અગરુભણ્ડસ્સાપિ અત્થિતાય તં દસ્સેતું આરભન્તોપિ તેસુ દ્વીસુ બહુવિસયં પઠમં દસ્સેતું ‘‘વલ્લિડ્ઢબાહુમત્તાપી’’તિઆદિમાહાતિ ઞાતબ્બં. તસ્સાયં સઙ્ખેપો (ચૂળવ. અટ્ઠ. ૩૨૧) – વલ્લિ અડ્ઢબાહુમત્તાપિ વેળુ અટ્ઠઙ્ગુલાયતોપિ તિણાદિ મુટ્ઠિમત્તમ્પીતિ એત્થ આદિ-સદ્દેન મુઞ્જપબ્બજં સઙ્ગણ્હાતિ, પણ્ણં એકમ્પિ મત્તિકા પાકતા વા પઞ્ચવણ્ણા વા સુધાકઙ્ગુટ્ઠઆદિકાતિ આદિ-સદ્દેન સજ્જુલસજાતિહિઙ્ગુલકાદિ વા તાલપક્કપ્પમાણાપિ યેહિ કેહિચિ સઙ્ઘસ્સ દિન્ના વા સઙ્ઘિકે તિણખેત્તાદિમ્હિ જાતા વા રક્ખિતગોપિતભૂમિભાગે ઉપ્પન્ના તત્થજાતકા વા સઙ્ઘિકા રક્ખિતા એવ અભાજિયાતિ અત્થો.

ઇદાનિ યે ચેત્થ ભાજિતબ્બા, તે દસ્સેતું ‘‘નિટ્ઠિતે’’તિઆદિમાહ, સઙ્ઘસ્સ વા ચેતિયસ્સ વા કમ્મે નિટ્ઠિતે ભાજિયાતિ અધિપ્પાયો. એત્થ પન યં કિઞ્ચિ વલ્લિવેળુતિણપણ્ણમત્તિકાદિ સઙ્ઘસ્સ દિન્નં વા સઙ્ઘિકે તિણખેત્તાદિમ્હિ જાતકં વા રક્ખિતગોપિતં ગરુભણ્ડં, તં સઙ્ઘકમ્મે ચ ચેતિયકમ્મે ચ નિટ્ઠિતે અવસેસં પુગ્ગલિકકમ્મેપિ દાતું વટ્ટતિ, અગરુભણ્ડત્તા ભાજિતુમ્પિ લબ્ભતિ. સેનાસનત્થાય રક્ખિતગોપિતમેવ ગરુભણ્ડં હોતિ, ન ઇતરં. સીહળદીપે તુમૂલસોમવિહારે સઙ્ઘસ્સ પાકવત્તમ્પિ તાલપણ્ણં વિક્કિણિત્વા કરીયતિ. કસ્મા? ન હિ તત્થ પણ્ણેન અત્થો અત્થિ, સબ્બેપિ ઇટ્ઠકચ્છન્ના પાસાદાદયોતિ. એવં અઞ્ઞત્થાપિ કરીયતિ એવાતિ વદન્તિ.

૩૨૯. ઇદાનિ લોહભણ્ડાદીસુ એકન્તભાજેતબ્બભણ્ડં દસ્સેતું ‘‘પત્તાદી’’તિઆદિમાહ. એત્થ (ચૂળવ. અટ્ઠ. ૨૨૧) પન આદિ-સદ્દેન લોહથાલકતમ્બ કુણ્ડિકા કટચ્છુ સરક અઞ્જનિ અઞ્જનિસલાકાકણ્ણમલહરણીસૂચિસણ્ડાસકત્તરયટ્ઠિઆદીનિ ગહિતાનેવ. તથાતિ ભાજિયમેવાતિ અત્થો. વિપ્પકતઞ્ચ અવિપ્પકતઞ્ચ. પાદગણ્હકન્તિ મગધનાળિયા પઞ્ચનાળિયા ગણ્હનં.

૩૩૧-૨. અનુઞ્ઞાતવાસિ યં સક્કા સિપાટિકાય પક્ખિપિત્વા પરિહરિતુન્તિ વુત્તા. તચ્છિતાનિટ્ઠિતન્તિ વિપ્પકતં. યદિ તચ્છિતં, ગરુભણ્ડમેવ. દન્તં પન અતચ્છિતઞ્ચ અનિટ્ઠિતઞ્ચ ભાજિયમેવ. અનિટ્ઠિતં મઞ્ચપાદાદિકં ગરુભણ્ડં. ઇદાનિ મત્તિકભણ્ડં દસ્સેતું ‘‘ભિક્ખૂપકરણે’’તિઆદિમાહ. પત્તથાલકકુણ્ડિકાદિભિક્ખૂપકરણે ચ. પાદઘટકોતિ પાદગણ્હનકો ઘટકો ચ મત્તિકામયો ભાજિયો ભાજેતબ્બોતિ અત્થો. સઙ્ખથાલકમ્પિ ભાજિયમેવ.

૩૩૩-૪. મિગચમ્માદિકં કપ્પિયચમ્મં ભાજિયં, સીહચમ્માદિકં અકપ્પિયચમ્મં ગરુભણ્ડં. તં પન ભૂમત્થરણં કાતું વટ્ટતિ. એળચમ્મં પન પચ્ચત્થરણગતિકત્તા ગરુભણ્ડં હોતિ. ઇદાનિ ઇમાનિ પન પઞ્ચ ચીવરપિણ્ડપાતભેસજ્જાનં અત્થાય પરિવત્તેતું ન વટ્ટતિ, ગરુભણ્ડેન પન ગરુભણ્ડઞ્ચ થાવરઞ્ચ થાવરેન થાવરમેવ પરિવત્તેત્વા પરિભુઞ્જિતબ્બાનીતિ દસ્સેતું ‘‘ગરુના’’તિઆદિમાહ. તત્થ (ચૂળવ. અટ્ઠ. ૩૨૧) ગરુનાતિ ગરુભણ્ડેન ગરુભણ્ડઞ્ચ થાવરઞ્ચ પરિવત્તેય્યાતિ સમ્બન્ધો. થાવરેન ચ થાવરમેવ પરિવત્તેય્ય, ન ગરુભણ્ડન્તિ અધિપ્પાયો. પઞ્ચસુ કોટ્ઠાસેસુ પચ્છિમત્તયં ગરુભણ્ડં, પુરિમદ્વયં થાવરન્તિ વેદિતબ્બં. તથા કત્વા ચ ભુઞ્જતૂતિ એવં પરિવત્તેત્વા તતો આભતં કપ્પિયભણ્ડં પરિભુઞ્જતૂતિ અત્થો. કથં ઞાયતીતિ ચે? વુત્તઞ્હેતં પરિવારે-

‘‘અવિસ્સજ્જિયં અવેભઙ્ગિયં, પઞ્ચ વુત્તા મહેસિના;

વિસ્સજ્જેન્તસ્સ પરિભુઞ્જન્તસ્સ અનાપત્તિ,

પઞ્હા મેસા કુસલેહિ ચિન્તિતા’’તિ. (પરિ. ૪૭૯);

એત્થ પન ગરુભણ્ડેન ગરુભણ્ડઞ્ચ થાવરઞ્ચ થાવરેન થાવરમેવ પરિવત્તનવિધિં સન્ધાય ‘‘વિસ્સજ્જન્તસ્સ અનાપત્તી’’તિ વુત્તં. પુન તતો નિબ્બત્તઞ્ચ ચતુપચ્ચયં પરિભુઞ્જિતું લબ્ભતીતિ દીપેતું ‘‘પરિભુઞ્જન્તસ્સ અનાપત્તી’’તિ વુત્તં. અયં ઇમિસ્સા ગાથાય અધિપ્પાયો. સેસન્તિ (ચૂળવ. અટ્ઠ. ૩૨૧) આરામાદિ અભાજિયન્તિ અત્થો. અવેભઙ્ગિયવિનિચ્છયો.

અવેભઙ્ગિયનિદ્દેસવણ્ણના નિટ્ઠિતા.