૧૩. સમણકપ્પનિદ્દેસવણ્ણના

૧૨૫. ભૂતાનં જાતાનં નિબ્બત્તાનં ગામો ભૂતગામો (પાચિ. ૯૧; પાચિ. અટ્ઠ. ૯૧; કઙ્ખા. અટ્ઠ. ભૂતગામસિક્ખાપદવણ્ણના). સમારમ્ભોતિ છેદનફાલનપચનાદિ, તસ્મિં ભૂતગામસમારમ્ભે ભૂતગામસમારમ્ભહેતુ પાચિત્તિ હોતીતિ અત્થો. કતકપ્પિયં (કઙ્ખા. અટ્ઠ. ભૂતગામસિક્ખાપદવણ્ણના) પન સમણકપ્પિયં ભવેતિ સમ્બન્ધો. સમણાનં કપ્પિયં સમણકપ્પિયં. ઇદાનિ યેન કતં કપ્પિયં સમણકપ્પિયં હોતિ, તં દસ્સેતું ‘‘નખેન વા’’તિઆદિમાહ. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ સમણકપ્પેહિ ફલં પરિભુઞ્જિતું, અગ્ગિપરિજિતં સત્થપરિજિતં નખપરિજિતં અબીજં નિબ્બટ્ટબીજઞ્ઞેવ પઞ્ચમ’’ન્તિ (ચૂળવ. ૨૫૦) હિ વુત્તં.

૧૨૬. ઇદાનિ તં ભૂતગામં દસ્સેતું ‘‘સમૂલા’’તિઆદિમાહ. તત્થ (પાચિ. ૯૧; પાચિ. અટ્ઠ. ૯૧) સ-ઇતિ સો ભૂતગામો નામાતિ અત્થો, મૂલબીજાદીહિ પઞ્ચહિ બીજેહિ પભાવિતો હોતીતિ વુત્તં હોતિ. તત્થ મૂલબીજં નામ હલિદ્દિસિઙ્ગિવેરાદિ. ખન્ધબીજં નામ અસ્સત્થો નિગ્રોધોતિ એવમાદિ. અગ્ગબીજં નામ અજ્જુકફણિજ્જકાદિ. ફળુબીજં નામ ઉચ્છુવેળુનળાદિ. ‘‘બીજબીજં નામ પુબ્બણ્ણં અપરણ્ણં, યાનિ વા પનઞ્ઞાનિપિ અત્થિ બીજે જાયન્તિ બીજે સઞ્જાયન્તિ, એતં બીજબીજં નામા’’તિ વુત્તં. ઇદાનિ ‘‘બીજગામભૂતગામસમારમ્ભા પટિવિરતો હોતી’’તિ (દી. નિ. ૧.૧૦, ૧૯૫; મ. નિ. ૧.૨૯૩, ૪૧૧; ૨.૧૧; અ. નિ. ૧૦.૯૯; પુ. પ. ૧૭૯) વુત્તત્તા ધમ્માનુલોમેન આગતં બીજગામસમારમ્ભં દસ્સેતું ‘‘આરમ્ભે દુક્કટ’’ન્તિઆદિમાહ. તસ્મા એતં પઠમં ‘‘કપ્પિયં કરોહી’’તિ ભૂતગામપરિમોચનં કારેત્વા બીજગામપરિમોચનત્થં પુન કપ્પિયં કારેતબ્બં.

૧૨૭. નિબ્બટ્ટબીજં (પાચિ. અટ્ઠ. ૯૨; કઙ્ખા. અટ્ઠ. ભુતગામસિક્ખાપદવણ્ણના) નામ અમ્બપનસાદિ. નોબીજં નામ તરુણમ્બફલાદિ, એતં પન સબ્બં અકપ્પિયમ્પિ વટ્ટતીતિ અત્થો. કટાહબદ્ધબીજાનિ કપિત્થફલાદીનિ. બહિદ્ધા વાપિ કારયેતિ કપાલેપિ કાતું વટ્ટતિ, સચે એકાબદ્ધાનીતિ અત્થો. કટાહમુત્તં પન ભિન્દિત્વા કારેતબ્બં.

૧૨૮. ભાજને વા ભૂમિયં વા એકાબદ્ધેસુ બીજેસુ એકસ્મિં બીજે કપ્પિયે કતે સબ્બેસ્વેવ કતં ભવેતિ અત્થો. યથા ચ બીજે, એવં રુક્ખસહસ્સં વા ઉચ્છુસહસ્સં વા છિન્દિત્વા એકાબદ્ધે કતેપિ વિનિચ્છયો વેદિતબ્બો.

૧૨૯. કપ્પિયં કત્વા નિક્ખિત્તે બીજગામે પુન મૂલપણ્ણાનિ સચે જાયરું, પુન કપ્પિયં કારેય્યાતિ અત્થો. તદાતિ મૂલે ચ અઙ્કુરે ચ જાતેતિ અત્થો.

૧૩૦. ઉદકસમ્ભવોતિ ઉદકજાતો. ચેતિયાદીસૂતિ એત્થ આદિ-સદ્દેન ગેહપ્પમુખપાકારવેદિકાદીસુ નિબ્બત્તા ગહિતા. નિબ્બત્તદ્વત્તિપત્તકો ભૂતગામોવ, અનિબ્બત્તકો અગ્ગબીજે સઙ્ગહં ગચ્છતિ. બીજમ્પિ યાવ મૂલં વા પણ્ણં વા ન નિક્ખમતિ, તાવ બીજગામોવ, મૂલે ચ નિક્ખન્તે પણ્ણે ચ હરિતે જાતે ભૂતગામોવ હોતીતિ અત્થો.

૧૩૧. મકુળન્તિ અફુલ્લં. અહિછત્તકં નામ રુક્ખે જાતં અહિછત્તકં.

૧૩૨. અલ્લરુક્ખે ગણ્હતોતિ સમ્બન્ધો. તત્થાતિ અલ્લરુક્ખે છિન્દતો વાપીતિ સમ્બન્ધો.

૧૩૪. ‘‘ઇમં રુક્ખં, ઇમં લતં, ઇમં કન્દં છિન્દ, ભિન્દા’’તિઆદિના નયેન નિયમેત્વા ભાસિતું ન વટ્ટતિ. ‘‘ઇદં, એત’’ન્તિ અવત્વા કેવલં ‘‘રુક્ખં છિન્દા’’તિઆદિના (પાચિ. અટ્ઠ. ૯૨; કઙ્ખા. અટ્ઠ. ભૂતગામહિક્ખાપદવણ્ણના) નયેન વત્તું વટ્ટતીતિ. સમણકપ્પવિનિચ્છયો.

સમણકપ્પનિદ્દેસવણ્ણના નિટ્ઠિતા.