પાચિત્તિયકણ્ડં

૧. લસુણવગ્ગો

૧. લસુણસિક્ખાપદવણ્ણના

‘‘લસુણ’’ન્તિ કિઞ્ચાપિ અવિસેસેન વુત્તં, તથાપિ મગધેસુ જાતં લસુણમેવ ઇધાધિપ્પેતં, તમ્પિ ભણ્ડિકલસુણમેવાતિ આહ મગધરટ્ઠે જાત’’ન્તિઆદિ.

ભણ્ડિકલસુણન્તિ પોટ્ટલિકલસુણમેવ, સમ્પુણ્ણમિઞ્જાનમેતં અધિવચનં. તેનાહ ‘‘ન એકદ્વિતિમિઞ્જક’’ન્તિ. અજ્ઝોહારે અજ્ઝોહારેતિ (પાચિ. અટ્ઠ. ૭૯૫) એત્થ સચે દ્વે તયો ભણ્ડિકે એકતોયેવ સઙ્ખાદિત્વા અજ્ઝોહરતિ, એકં પાચિત્તિયં. ભઞ્જિત્વા એકેકમિઞ્જકં ખાદન્તિયા પન પયોગગણનાય પાચિત્તિયાનિ.

પલણ્ડુકાદીનં વણ્ણેન વા મિઞ્જાય વા નાનાત્તં વેદિતબ્બં – વણ્ણેન તાવ પલણ્ડુકો નામ પણ્ડુવણ્ણો હોતિ, ભઞ્જનકો લોહિતવણ્ણો, હરિતકો હરિતપણ્ણવણ્ણો. મિઞ્જાય પન પલણ્ડુકસ્સ એકા મિઞ્જા હોતિ, ભઞ્જનકસ્સ દ્વે, હરિતકસ્સ તિસ્સો. ચાપલસુણો અમિઞ્જકો. અઙ્કુરમત્તમેવ હિ તસ્સ હોતિ. મહાપચ્ચરિયાદીસુ પન ‘‘પલણ્ડુકસ્સ તીણિ મિઞ્જાનિ, ભઞ્જનકસ્સ દ્વે, હરિતકસ્સ એક’’ન્તિ (પાચિ. અટ્ઠ. ૭૯૭) વુત્તં. એતે પલણ્ડુકાદયો સભાવેનેવ વટ્ટન્તિ. સૂપસમ્પાકાદીસુ પન માગધકમ્પિ વટ્ટતિ. તઞ્હિ પચ્ચમાનેસુ મુગ્ગસૂપાદીસુ વા મચ્છમંસવિકતિયા વા તેલે વા બદરસાળવાદીસુ વા અમ્બિલસાકાદીસુ વા ઉત્તરિભઙ્ગેસુ વા યત્થ કત્થચિ અન્તમસો યાગુભત્તેપિ પક્ખિત્તં વટ્ટતિ. બદરસાળવં (સારત્થ. ટી. પાચિત્તિય ૩.૭૯૩-૭૯૭) નામ બદરફલાનિ સુક્ખાપેત્વા ચુણ્ણેત્વા કત્તબ્બા ખાદનીયવિકતિ.

લસુણસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૨. સમ્બાધલોમસિક્ખાપદવણ્ણના

‘‘પટિચ્છન્નોકાસે’’તિ એતસ્સ વિભાગદસ્સનત્થં ‘‘ઉપકચ્છકેસુ ચ મુત્તકરણે ચાતિ અત્થો’’તિ વુત્તં.

આબાધપચ્ચયાતિ કણ્ડુકચ્છુઆદિઆબાધપચ્ચયા સંહરાપેન્તિયા અનાપત્તિ. ‘‘ભિક્ખુસ્સ એત્થ ચ લસુણે ચ દુક્કટ’’ન્તિ (વજિર. ટી. પાચિત્તિય ૮૦૦) પોરાણા.

સમ્બાધલોમસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૩. તલઘાતકસિક્ખાપદવણ્ણના

તલઘાતકેતિ મત્થકે પહારદાને, તઞ્ચ ખો તલં ‘‘મુત્તકરણે પહારં દેતી’’તિ (પાચિ. ૮૦૪) પદભાજનિયંવુત્તત્તા ‘‘મુત્તકરણસ્સા’’તિ વિઞ્ઞાયતીતિ આહ ‘‘મુત્તકરણસ્સ તલઘાતને’’તિ. પુરિમનયેનેવ સાણત્તિકન્તિ અત્તનો અત્થાય અઞ્ઞં આણાપેન્તિયા સાણત્તિકં.

તલઘાતકસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૪. જતુમટ્ઠકસિક્ખાપદવણ્ણના

વત્થુવસેનેતં વુત્તન્તિ ‘‘જતુમટ્ઠકે’’તિ એતં નિદાનવસેન ઉપ્પન્નસ્સ વત્થુનો વસેનેવ વુત્તં. યં કિઞ્ચિ પન દણ્ડકં પવેસેન્તિયા આપત્તિયેવ. તેનાહ ‘‘કામરાગેન પના’’તિઆદિ.

જતુમટ્ઠકસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૫. ઉદકસુદ્ધિકસિક્ખાપદવણ્ણના

આદાતબ્બન્તિ પવેસેતબ્બં. અગ્ગપબ્બન્તિ કેસગ્ગમત્તમ્પિ અગ્ગપબ્બં. તતિયં પબ્બં પવેસેતીતિ કેસગ્ગમત્તમ્પિ તતિયં પબ્બં પવેસેતિ. વુત્તઞ્હેતં સમન્તપાસાદિકાયં (પાચિ. અટ્ઠ. ૮૧૨) ‘‘ગમ્ભીરતો દ્વિન્નં પબ્બાનં ઉપરિ કેસગ્ગમત્તમ્પિ પવેસેન્તિયા પાચિત્તિય’’ન્તિ.

અતિગમ્ભીરં ઉદકસુદ્ધિકં આદિયનવત્થુસ્મિન્તિ અતિઅન્તો પવેસેત્વા ઉદકધોવનકરણવત્થુસ્મિં. ઉદકસુદ્ધિપચ્ચયેન (સારત્થ. ટી. પાચિત્તિય ૩.૮૧૨) પન સતિપિ ફસ્સસ્સાદિયને યથાવુત્તપરિચ્છેદે અનાપત્તિ.

ઉદકસુદ્ધિકસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૬. ઉપતિટ્ઠનસિક્ખાપદવણ્ણના

તક્કાદીસુ વા અઞ્ઞતરેનાતિ તક્કદધિમત્થુરસખીરાદીસુ અઞ્ઞતરેન. યાય કાયચિ બીજનિયાતિ અન્તમસો ચીવરકણ્ણં ઉપાદાય યાય કાયચિ બીજનિયા.

ઇમં પિવથાતિ ઇમં પાનીયં વા સૂપાદિં વા પિવથ. ઇમિના બીજથાતિ ઇમિના તાલવણ્ટેન બીજથ. દાપેન્તિયાતિ અઞ્ઞેન ઉભયમ્પિ દાપેન્તિયા.

ઉપતિટ્ઠનસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૭. આમકધઞ્ઞસિક્ખાપદવણ્ણના

તસ્માતિ યસ્મા વિઞ્ઞત્તિ ચેવ ભોજનઞ્ચ પમાણં, તસ્મા. ન કેવલઞ્ચેત્થ પટિગ્ગહણેયેવ દુક્કટં હોતિ, પટિગ્ગણ્હિત્વા પન અરઞ્ઞતો આહરણેપિ સુક્ખાપનેપિ વદ્દલિદિવસે ભજ્જનત્થાય ઉદ્ધનસજ્જનેપિ કપલ્લસજ્જનેપિ દબ્બિસજ્જનેપિ દારૂનિ આદાય અગ્ગિકરણેપિ કપલ્લમ્હિ ધઞ્ઞપક્ખિપનેપિ દબ્બિયા સઙ્ઘટ્ટનેસુપિ કોટ્ટનત્થં ઉદુક્ખલમુસલાદિસજ્જનેસુપિ કોટ્ટનપપ્ફોટનધોવનાદીસુપિ યાવ મુખે ઠપેત્વા અજ્ઝોહરણત્થં દન્તેહિ સઙ્ખાદતિ, તાવ સબ્બપ્પયોગેસુ દુક્કટાનીતિ આહ ‘‘પટિગ્ગહણતો પટ્ઠાય યાવ દન્તેહિ સંખાદનં, તાવ પુબ્બપ્પયોગેસુ દુક્કટાની’’તિ.

આમકધઞ્ઞસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૮. પઠમઉચ્ચારછડ્ડનસિક્ખાપદવણ્ણના

તિરોકુટ્ટેતિ ઘરકુટ્ટસ્સ પરભાગે. તિરોપાકારેતિ પરિક્ખેપપાકારસ્સ તિરોભાગે, તે ચ ખો કુટ્ટપાકારા ઇટ્ઠકસિલદારૂનં વસેન તિપ્પકારાતિ આહ ‘‘યસ્સ કસ્સચિ કુટ્ટસ્સ વા પાકારસ્સ વા પરતો’’તિ. સબ્બાનિપેતાનિ એકતો છડ્ડેન્તિયાતિ એતાનિ ચત્તારિપિ વત્થૂનિ એકતો છડ્ડેન્તિયા. પાટેક્કં પન છડ્ડેન્તિયા વત્થુગણનાય આપત્તિયો. આણત્તિયમ્પિ એસેવ નયો.

ભિક્ખુસ્સ દુક્કટન્તિ ભિક્ખુસ્સ સબ્બત્થ દુક્કટં.

પઠમઉચ્ચારછડ્ડનસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૯. દુતિયઉચ્ચારછડ્ડનસિક્ખાપદવણ્ણના

ભિક્ખુનિયાપીતિ પિ-સદ્દેન ભિક્ખું સમુચ્ચિનોતિ. અનિક્ખિત્તબીજેસુ (પાચિ. અટ્ઠ. ૮૩૦) પન ખેત્તેસુ કોણાદીસુ વા અસઞ્જાતરોપિમેસુ ખેત્તમરિયાદાદીસુ વા છડ્ડેતું વટ્ટતિ. મનુસ્સાનં કચવરછડ્ડનટ્ઠાનેપિ વટ્ટતિયેવ. છડ્ડિતખેત્તેતિ મનુસ્સેસુ સસ્સં ઉદ્ધરિત્વા ગતેસુ છડ્ડિતખેત્તં નામ હોતિ, તત્થ વટ્ટતિ. યત્થ પન ‘‘લાયિતમ્પિ પુબ્બણ્ણાદિ પુન ઉટ્ઠહિસ્સતી’’તિ રક્ખન્તિ, તત્થ યથાવત્થુકમેવ. સામિકે અપલોકેત્વાતિ એત્થ ખેત્તપાલકા, આરામાદિગોપકા ચ સામિકાવ. ઇમિના ચ સઙ્ઘસન્તકે ભિક્ખુસ્સ છડ્ડેતું વટ્ટતિ સઙ્ઘપરિયાપન્નત્તા, ન ભિક્ખુનીનં. ભિક્ખુનીનં પન અત્તનો સન્તકે ભિક્ખુસન્તકે વુત્તનયેનેવ વટ્ટતીતિ દસ્સેતિ, એવં સન્તેપિ સારુપ્પવસેન કાતબ્બં.

દુતિયઉચ્ચારછડ્ડનસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૧૦. નચ્ચગીતસિક્ખાપદવણ્ણના

નચ્ચન્તિ નટાદયો વા નચ્ચન્તુ, સોણ્ડા વા અન્તમસો મોરસુવમક્કટાદયોપિ, સબ્બમેતં નચ્ચમેવ. તેનાહ ‘‘નચ્ચન્તિ અન્તમસો મોરનચ્ચમ્પી’’તિ. ગીતન્તિ નટાદીનં વા ગીતં હોતુ, અરિયાનં પરિનિબ્બાનકાલે રતનત્તયગુણૂપસંહિતં સાધુકીળિતગીતં વા, અન્તમસો ‘‘દન્તગીતમ્પિ ગાયિસ્સામા’’તિ પુબ્બભાગે ઓકૂજન્તા કરોન્તિ, સબ્બમેતં ગીતમેવ. તેનાહ ‘‘ગીતન્તિ અન્તમસો ધમ્મભાણકગીતમ્પી’’તિ. તત્થ ધમ્મભાણકગીતં નામ અસઞ્ઞતભિક્ખૂનં તં તં વત્તં ભિન્દિત્વા અતિદીઘં કત્વા ગીતસ્સરેન ધમ્મભણનં, તમ્પિ નેવ ભિક્ખુનો, ન ભિક્ખુનીનં વટ્ટતિ. તથા હિ વુત્તં પરમત્થજોતિકાય ખુદ્દકટ્ઠકથાય (ખુ. પા. અટ્ઠ. ૨.પચ્છિમપઞ્ચસિક્ખાપદવણ્ણના) ‘‘ધમ્મૂપસંહિતં ગીતં વટ્ટતિ, ગીતૂપસંહિતો પન ધમ્મો ન વટ્ટતી’’તિ. તસ્મા ધમ્મં ભણન્તેન જાતકવત્તાદિં તં તં વત્તં અવિનાસેત્વા ચતુરસ્સેન (ચૂળવ. અટ્ઠ. ૨૪૯) વત્તેન પરિમણ્ડલાનિ પદબ્યઞ્જનાનિ દસ્સેતબ્બાનિ. વાદિતન્તિ તન્તિબદ્ધાદિવાદનીયભણ્ડવાદિતં વા હોતુ, કુટભેરિવાદિતં વા અન્તમસો ઉદકભેરિવાદિતમ્પિ, સબ્બમેવેતં વાદિતમેવ. તેનાહ ‘‘વાદિતન્તિ અન્તમસો ઉદકભેરિવાદિત’’ન્તિ. યં પન નિટ્ઠુભન્તી વા સાસઙ્કે વા ઠિતા અચ્છરિકં વા ફોટેતિ, પાણિં વા પહરતિ, તત્થ અનાપત્તિ. દસ્સનેન ચેત્થ સવનમ્પિ સઙ્ગહિતં વિરૂપેકસેસનયેન. આલોચનસભાવતાય વા પઞ્ચન્નં વિઞ્ઞાણાનં સવનકિરિયાયપિ દસ્સનસઙ્ખેપસબ્ભાવતો ‘‘દસ્સનાય’’ઇચ્ચેવ વુત્તન્તિ આહ ‘‘એતેસુ યં કિઞ્ચિ દસ્સનાય ગચ્છન્તિયા’’તિ. યત્થ ઠિતાતિ એવં ગન્ત્વા યસ્મિં પદેસે ઠિતા.

નનુ ચ સયંનચ્ચનાદીસુ પાચિત્તિયં પાળિયં ન વુત્તં, અથ કથં ગહેતબ્બન્તિ આહ ‘‘સબ્બઅટ્ઠકથાસુ વુત્ત’’ન્તિ, ઇમિના પાળિયં અવુત્તેપિ અટ્ઠકથાપમાણેન ગહેતબ્બન્તિ દસ્સેતિ. સમુટ્ઠાનાદીનિ એળકલોમસદિસાનીતિ પન માતિકાગતપાચિત્તિયસ્સેવ વસેન વુત્તં, સબ્બેસં વસેન પન છસમુટ્ઠાનન્તિ ગહેતબ્બં. ‘‘આરામે ઠત્વા’’તિ ઇદં નિદસ્સનમત્તં સેસઇરિયાપથેહિ યુત્તાય પસ્સન્તિયા અનાપત્તિયા ઇચ્છિતબ્બત્તા. ઇતરથા હિ નિસિન્નાપિ પસ્સિતું ન લભેય્ય. ‘‘પસ્સિસ્સામી’’તિ વિહારતો વિહારં ગચ્છન્તિયા આપત્તિયેવ. આસનસાલાય નિસિન્ના પસ્સતિ, અનાપત્તિ, ‘‘પસ્સિસ્સામી’’તિ ઉટ્ઠહિત્વા ગચ્છન્તિયા આપત્તિ. વીથિયં ઠત્વા ગીવં પરિવત્તેત્વા પસ્સન્તિયાપિ આપત્તિયેવ. ભિક્ખુસ્સાપિ એસેવ નયો, આપત્તિભેદોવ નાનં.

નચ્ચગીતસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

લસુણવગ્ગો પઠમો.

૨. રત્તન્ધકારવગ્ગો

૧. રત્તન્ધકારસિક્ખાપદવણ્ણના

અરહોપેક્ખાયાતિ નરહોઅસ્સાદાપેક્ખાય. અઞ્ઞવિહિતાયાતિ રહોઅસ્સાદતો અઞ્ઞવિહિતાવ હુત્વા ઞાતિં વા પુચ્છન્તિયા, દાને વા પૂજાય વા મન્તેન્તિયા.

રત્તન્ધકારસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૨-૩. પટિચ્છન્નોકાસઅજ્ઝોકાસસલ્લપનસિક્ખાપદવણ્ણના

દુતિયતતિયાનિ ઉત્તાનત્થાનેવ.

પટિચ્છન્નોકાસઅજ્ઝોકાસસલ્લપનસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૪. દુતિયિકઉય્યોજનસિક્ખાપદવણ્ણના

‘‘પુરિમનયેનેવા’’તિ ઇમિના ‘‘સન્તિટ્ઠેય્ય વાતિ હત્થપાસે ઠિતમત્તાય પાચિત્તિયં, સલ્લપેય્ય વાતિ તત્થ ઠત્વા ગેહસિકકથં કથેન્તિયાપિ પાચિત્તિયમેવ, નિકણ્ણિકં વા જપ્પેય્યાતિ કણ્ણમૂલે જપ્પેન્તિયાપિ પાચિત્તિયમેવા’’તિ ઇમં નયં દસ્સેતિ.

દુતિયિકઉય્યોજનસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૫. અનાપુચ્છાપક્કમનસિક્ખાપદવણ્ણના

આસીદન્તિ એત્થાતિ આસનન્તિ આહ ‘‘પલ્લઙ્કસ્સોકાસભૂતે’’તિ, ઊરુબદ્ધાસનસ્સ ઓકાસેતિ અત્થો. અનોવસ્સકન્તિ નિબ્બકોકાસં. અજ્ઝોકાસે ઉપચારન્તિ અજ્ઝોકાસે નિસીદિત્વા દ્વાદસહત્થપ્પમાણં પદેસં. ગિલાનાયાતિ યા તાદિસેન ગેલઞ્ઞેન આપુચ્છિતું ન સક્કોતિ. આપદાસૂતિ ઘરે અગ્ગિ વા ઉટ્ઠિતો હોતિ, ચોરો વા, એવરૂપે ઉપદ્દવે અનાપુચ્છા પક્કમતિ, અનાપત્તિ.

અનાપુચ્છાપક્કમનસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૬. અનાપુચ્છાઅભિનિસીદનસિક્ખાપદવણ્ણના

ધુવપઞ્ઞત્તેતિ ભિક્ખુનીનં અત્થાય નિચ્ચપઞ્ઞત્તે.

અનાપુચ્છાઅભિનિસીદનસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૭. અનાપુચ્છાસન્થરણસિક્ખાપદવણ્ણના

કુલાનીતિ કુલસ્સ ઘરાનિ.

અનાપુચ્છાસન્થરણસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૮. પરઉજ્ઝાપનકસિક્ખાપદવણ્ણના

અટ્ઠમં ઉત્તાનત્થમેવ.

પરઉજ્ઝાપનકસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૯. પરઅભિસપનસિક્ખાપદવણ્ણના

મનુસ્સદોભગ્ગેન વાતિ ‘‘કાણા હોમિ, કુણી હોમિ, ઇતરા વા ઈદિસા હોતૂ’’તિઆદિના મનુસ્સવિરૂપભાવેન. અત્થધમ્મઅનુસાસનિપુરેક્ખારાનન્તિ એત્થ અત્થપુરેક્ખારાયાતિ અટ્ઠકથં કથેન્તિયા. ધમ્મપુરેક્ખારાયાતિ પાળિં વાચેન્તિયા. અનુસાસનિપુરેક્ખારાયાતિ ‘‘ઇદાનિપિ ત્વં એદિસા, સાધુ વિરમસ્સુ, નો ચે વિરમસિ, અદ્ધા પુન એવરૂપાનિ કમ્માનિ કત્વા નિરયે ઉપ્પજ્જિસ્સસિ, તિરચ્છાનયોનિયા ઉપ્પજ્જિસ્સસી’’તિ (પાચિ. અટ્ઠ. ૮૭૮) એવં અનુસાસનિયં ઠત્વા વદન્તિયા.

પરઅભિસપનસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૧૦. રોદનસિક્ખાપદવણ્ણના

દસમં ઉત્તાનત્થમેવ.

રોદનસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

રત્તન્ધકારવગ્ગો દુતિયો.

૩. નગ્ગવગ્ગો

૧-૨. નગ્ગાદિસિક્ખાપદવણ્ણના

ઇદન્તિ ઇદં ઉદકસાટિકચીવરં.

દુતિયં ઉત્તાનત્થમેવ.

નગ્ગાદિસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૩. ચીવરસિબ્બનસિક્ખાપદવણ્ણના

વિસિબ્બેત્વાતિ વિજટેત્વા. ધુરં નિક્ખિત્તમત્તેતિ ધુરે નિક્ખિત્તમત્તે, ધુરં નિક્ખિપિત્વા સચેપિ પચ્છા સિબ્બતિ, આપત્તિયેવાતિ અત્થો.

ચીવરસિબ્બનસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૪. સઙ્ઘાટિચારસિક્ખાપદવણ્ણના

‘‘ઇદં મે ચીવરં મહગ્ઘં ઈદિસે ચોરભયે ન સક્કા ધારેતુન્તિ એવરૂપાસુ આપદાસૂ’’તિ એત્થ પાઠો. સો પન કાકપદસઞ્જનિતમોહેહિ લેખકેહિ ઉપરિસિક્ખાપદે લિખિતો. કિઞ્ચાપિ તત્થ લિખિતો, એત્થેવ પન દટ્ઠબ્બો.

સઙ્ઘાટિચારસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૫. ચીવરસઙ્કમનીયસિક્ખાપદવણ્ણના

આપદાસુ વા ધારેતીતિ સચે અપારુતં વા અનિવત્થં વા ચોરા હરન્તિ, એવરૂપાસૂ આપદાસુ ધારેતિ, અનાપત્તિ.

ચીવરસઙ્કમનીયસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૬. ગણચીવરસિક્ખાપદવણ્ણના

અઞ્ઞસ્મિં પરિક્ખારેતિ યત્થ કત્થચિ થાલકાદીનં વા સપ્પિતેલાદીનં વા અઞ્ઞતરસ્મિં. ‘‘સમગ્ઘકાલે દસ્સથા’’તિ એવં આનિસંસં દસ્સેત્વા નિવારેન્તિયાતિ ‘‘કિત્તકં અગ્ઘનકં દાતુકામત્થા’’તિ પુચ્છિત્વા (પાચિ. અટ્ઠ. ૯૦૯) ‘‘એત્તકં નામા’’તિ વુત્તે ‘‘આગમેથ તાવ, ઇદાનિ વત્થં મહગ્ઘં, કતિપાહેન કપ્પાસે આહટે સમગ્ઘં ભવિસ્સતિ, તસ્મિં કાલે દસ્સથા’’તિ એવં આનિસંસં દસ્સેત્વા નિવારેન્તિયા.

ગણચીવરસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૭-૧૦. પટિબાહનાદિસિક્ખાપદવણ્ણના

આનિસંસં દસ્સેત્વા પટિબાહન્તિયાતિ ‘‘એકિસ્સા એકં સાટકં નપ્પહોતિ, આગમેથ તાવ, કતિપાહેન ઉપ્પજ્જિસ્સતિ, તતો ભાજેસ્સામા’’તિ (પાચિ. અટ્ઠ. ૯૧૫) એવં આનિસંસં દસ્સેત્વા પટિબાહન્તિયા અનાપત્તિ.

અટ્ઠમનવમાનિ ઉત્તાનત્થાનેવ.

સેસન્તિ ‘‘ધમ્મિકે વેમતિકાયા’’તિઆદિકં અવસેસં. તત્થ આનિસંસં દસ્સેત્વા પટિબાહન્તિયાતિ ‘‘ભિક્ખુનિસઙ્ઘો જિણ્ણચીવરો, કથિનાનિસંસમૂલકો મહાલાભો’’તિ (પાચિ. અટ્ઠ. ૯૩૧) એવરૂપં આનિસંસં દસ્સેત્વા પટિબાહન્તિયા અનાપત્તિ.

પટિબાહનાદિસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

નગ્ગવગ્ગો તતિયો.

૪. તુવટ્ટવગ્ગો

૧-૩. એકમઞ્ચતુવટ્ટનાદિસિક્ખાપદવણ્ણના

પઠમં ઉત્તાનત્થમેવ.

વવત્થાનં દસ્સેત્વાતિ (પાચિ. અટ્ઠ. ૯૪૦) મજ્ઝે કાસાયં વા કત્તરયટ્ઠિં વા અન્તમસો કાયબન્ધનમ્પિ ઠપેત્વા નિપજ્જન્તીનં અનાપત્તીતિ અત્થો.

તતિયં ઉત્તાનત્થમેવ.

એકમઞ્ચતુવટ્ટનાદિસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૪-૯. નઉપટ્ઠાપનાદિસિક્ખાપદવણ્ણના

પરિયેસિત્વા અલભન્તિયાતિ અઞ્ઞં ઉપટ્ઠાયિકં અલભન્તિયા. ગિલાનાયાતિ સયં ગિલાનાય. આપદાસૂતિ તથારૂપે ઉપદ્દવે સતિ.

પઞ્ચમછટ્ઠસત્તમ અટ્ઠમનવમાનિ ઉત્તાનત્થાનેવ.

નઉપટ્ઠાપનાદિસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૧૦. ચારિકનપક્કમનસિક્ખાપદવણ્ણના

ધુરે નિક્ખિત્તમત્તેતિ સચે ધુરં નિક્ખિપિત્વા પચ્છા પક્કમતિ, આપત્તિયેવાતિ અત્થો. અન્તરાયે સતીતિ દસવિધેસુ અન્તરાયેસુ અઞ્ઞતરસ્મિં સતિ. ‘‘ગચ્છિસ્સામી’’તિ નિક્ખન્તા, નદી વા પૂરા, વનદાહો વા આગતો, ચોરા વા મગ્ગે હોન્તિ, મેઘો વા ઉટ્ઠહતિ, નિવત્તિતું વટ્ટતિ.

ચારિકનપક્કમનસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

તુવટ્ટવગ્ગો ચતુત્થો.

૫. ચિત્તાગારવગ્ગો

૧. રાજાગારસિક્ખાપદવણ્ણના

કીળનચિત્તસાલન્તિ ન રઞ્ઞોવ કીળનચિત્તસાલં, અથ ખો યેસં કેસઞ્ચિ મનુસ્સાનં કીળનત્થં યત્થ કત્થચિ કતસાલં. એસ નયો ‘‘કીળનઉપવન’’ન્તિઆદીસુપિ. યથાહ ‘‘રાજાગારં નામ યત્થ કત્થચિ રઞ્ઞો કીળિતું રમિતું કતં હોતી’’તિઆદિકો (પાચિ. ૯૭૯) વિત્થારો. તત્થ કીળનઉપવનન્તિ કીળનત્થં અન્તોનગરે કતં આરામં. કીળનુય્યાનન્તિ તથેવ બહિનગરે કતં ઉય્યાનં.

રાજાગારસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૨. આસન્દિપરિભુઞ્જનસિક્ખાપદવણ્ણના

અતિક્કન્તપ્પમાણાતિ અટ્ઠઙ્ગુલતો અતિક્કન્તપ્પમાણપાદકા. વુત્તોતિ પદભાજનિયં વુત્તો. ‘‘અકપ્પિયરૂપાકુલો અકપ્પિયમઞ્ચો પલ્લઙ્કો’’તિ (સારત્થ. ટી. મહાવગ્ગ ૩.૨૫૪) સારસમાસાચરિયો.

આસન્દિપરિભુઞ્જનસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૩. સુત્તકન્તનસિક્ખાપદવણ્ણના

ઉજ્જવુજ્જવેતિ ઉગ્ગિરિત્વા ઉગ્ગિરિત્વા વેઠને. કન્તિતસુત્તં કન્તન્તિયાતિ દસિકસુત્તાદિં સઙ્ઘાટેત્વા કન્તન્તિયા, દુક્કન્તિતં વા પટિકન્તન્તિયા.

સુત્તકન્તનસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૪. ગિહિવેય્યાવચ્ચસિક્ખાપદવણ્ણના

અત્તનો વેય્યાવચ્ચકરસ્સ ચાતિ સચેપિ માતાપિતરો આગચ્છન્તિ, યં કિઞ્ચિ બીજનિં વા સમ્મુઞ્જનિદણ્ડકં વા કારાપેત્વા વેય્યાવચ્ચકરટ્ઠાને ઠપેત્વા યં કિઞ્ચિ વા પચિતું વટ્ટતિ.

ગિહિવેય્યાવચ્ચસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૫-૬. અધિકરણાદિસિક્ખાપદવણ્ણના

અનન્તરાયિકિનીતિ દસવિધેસુ અન્તરાયેસુ એકેનાપિ અનન્તરાયિકિની. ધુરં નિક્ખિપિત્વા પચ્છા વિનિચ્છિનન્તી આપત્તિં આપજ્જિત્વાવ વિનિચ્છિનાતિ.

છટ્ઠં ઉત્તાનત્થમેવ.

અધિકરણાદિસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૭. આવસથચીવરસિક્ખાપદવણ્ણના

આપદાસૂતિ મહગ્ઘચીવરં સરીરતો મોચેત્વા સુપ્પટિસામિતમ્પિ ચોરા હરન્તિ, એવરૂપાસુ આપદાસુ અનિસ્સજ્જિત્વા નિવાસેન્તિયા અનાપત્તિ.

આવસથચીવરસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૮. આવસથવિહારસિક્ખાપદવણ્ણના

કવાટબદ્ધવિહારન્તિ દ્વારબદ્ધવિહારં. ગિલાનાયાતિ વચીભેદં કાતું અસમત્થાય. આપદાસૂતિ રટ્ઠે ભિજ્જન્તે આવાસે છડ્ડેત્વા ગચ્છન્તિ, એવરૂપાસુ આપદાસુ.

આવસથવિહારસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૯. તિરચ્છાનવિજ્જાપરિયાપુણનસિક્ખાપદવણ્ણના

હત્થિઆદીસુપિ (સારત્થ. ટી. પાચિત્તિય ૩.૧૦૧૫) સિપ્પસદ્દો પચ્ચેકં યોજેતબ્બો, તથા આથબ્બણાદીસુ મન્તસદ્દો. તત્થ થરૂતિ ખગ્ગમુટ્ઠિ. આથબ્બણમન્તો નામ આથબ્બણવેદવિહિતો પરૂપઘાતકરો મન્તો. ખિલનમન્તો નામ દારુસારખિલં મન્તેત્વા પથવિયં પવેસેત્વા મારણમન્તો. અગદપ્પયોગો નામ વિસયોજનં.

તિરચ્છાનવિજ્જાપરિયાપુણનસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૧૦. તિરચ્છાનવિજ્જાવાચનસિક્ખાપદવણ્ણના

લેખેતિ લિખસિપ્પે. ધારણાય વાતિ ધારણસત્થે, યસ્મિં વુત્તનયેન પટિપજ્જન્તા બહૂનિપિ ગન્થાનિ ધારેન્તિ. નાગમણ્ડલાદિકેતિ એત્થ નાગમણ્ડલં નામ સપ્પાનં પવેસનિવારણત્થં મણ્ડલબદ્ધમન્તો.

તિરચ્છાનવિજ્જાવાચનસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

ચિત્તાગારવગ્ગો પઞ્ચમો.

૬. આરામવગ્ગો

૧-૨. આરામપવિસનાદિસિક્ખાપદવણ્ણના

સીસાનુલોકિકાયાતિ સીસં અનુલોકેન્તિયા. યત્થ વા ભિક્ખુનિયો સન્નિપતિતાતિ યત્થ ભિક્ખુનિયો પઠમતરં સજ્ઝાયનચેતિયવન્દનાદિઅત્થં સન્નિપતિતા. આપદાસૂતિ કેનચિ ઉપદ્દુતા હોતિ, એવરૂપાસુ આપદાસુ પવિસિતું વટ્ટતિ.

દુતિયં ઉત્તાનત્થમેવ.

આરામપવિસનાદિસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૩-૪. ગણપરિભાસનાદિસિક્ખાપદવણ્ણના

સેસન્તિ ‘‘અત્થધમ્મઅનુસાસનિપુરેક્ખારાયા’’તિઆદિકં અવસેસં. તત્થ અનુસાસનિપુરેક્ખારાયાતિ ‘‘ઇદાનિપિ ત્વં બાલા અબ્યત્તા’’તિઆદિના (પાચિ. અટ્ઠ. ૧૦૩૬) નયેન અનુસાસનિપક્ખે ઠત્વા વદન્તિયા અનાપત્તિ.

ચતુત્થં ઉત્તાનત્થમેવ.

ગણપરિભાસનાદિસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૫. કુલમચ્છરિનીસિક્ખાપદવણ્ણના

કુલે મચ્છરો કુલમચ્છરોતિ પુરિમસ્મિં પક્ખે સકત્થે ઇનીપચ્ચયો, તં કુલં અસ્સદ્ધં અપ્પસન્નન્તિ કુલસ્સ અગુણં, અયસં વા ભાસન્તિયાતિ અત્થો. ભિક્ખુનીનં અવણ્ણં ભાસન્તિયાતિ ‘‘ભિક્ખુનિયો દુસ્સીલા પાપધમ્મા’’તિ (પાચિ. અટ્ઠ. ૧૦૪૩) ભિક્ખુનીનં અગુણં, અયસં વા ભાસન્તિયા.

સન્તંયેવ આદીનવન્તિ કુલસ્સ વા ભિક્ખુનીનં વા સન્તંયેવ અગુણં.

કુલમચ્છરિનીસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૬-૮. અભિક્ખુકાવાસાદિસિક્ખાપદવણ્ણના