પાચિત્તિયકણ્ડં

૧. પઠમવગ્ગવણ્ણના

પઠમે હરિતપત્તવણ્ણો હરિતકો. ચાપલસુણં અમિઞ્જકો. અઙ્કુરમત્તમેવ હિ તસ્સ હોતિ. પલણ્ડુકાદયો સભાવેનેવ વટ્ટન્તિ. સૂપસમ્પાકાદી વિનાપિ અન્તમસો યાગુભત્તેપિ પક્ખિપિતું વટ્ટતીતિ લિખિતં, ‘‘ભિક્ખુનિયાપિ ગિલાનાય પુરેભત્તમેવ લસુણં કપ્પતિ, ન અગિલાનાયા’’તિ અભયગિરીનં ઉગ્ગહોતિ.

દુતિયે આબાધપચ્ચયા ભિક્ખુનિસઙ્ઘં આપુચ્છિત્વા સંહરાપેતું વટ્ટતિ, ભિક્ખુસ્સ એત્થ ચ લસુણે ચ દુક્કટં.

સત્તમે ‘‘સમુટ્ઠાનાદીનિ અદ્ધાનમગ્ગસિક્ખાપદસદિસાની’’તિ પાઠો.

નવમે કુટ્ટો નામ ઘરકુટ્ટો. પાકારો નામ પરિક્ખેપપાકારો.

છડ્ડિતખેત્તેતિ પુરાણખેત્તે. સઙ્ઘસન્તકે ભિક્ખુસ્સ છડ્ડેતું વટ્ટતિ સઙ્ઘપરિયાપન્નત્તા. ભિક્ખુનીનમ્પિ સઙ્ઘસન્તકે ભિક્ખુસઙ્ઘસન્તકે વુત્તનયેનેવ વટ્ટતિ. એવં સન્તેપિ સારુપ્પવસેન કાતબ્બન્તિ લિખિતં.

દસમે ‘‘સયં તાનિ વત્થૂનિ કરોન્તિયા’’તિઆદિ ઇધ સિક્ખાપદે નત્થિ. કસ્મા? એળકલોમસમુટ્ઠાનત્તા. યદિ એવં કસ્મા વુત્તન્તિ ચે? સુત્તાનુલોમમહાપદેસતો. યદિ નચ્ચાદીનિ પસ્સિતું વા સુણિતું વા ન લભતિ, પગેવ અત્તના કાતુન્તિ નયતો લબ્ભમાનત્તા વુત્તં. ઇતરથા મહાપદેસા નિરત્થકા સિયું. ‘‘એવં અઞ્ઞત્થપિ નયો નેતબ્બો. સમુટ્ઠાનમ્પિ ઇધ વુત્તમેવ અગ્ગહેત્વા છસમુટ્ઠાનવસેન ગહેતબ્બ’’ન્તિ આચરિયા. ઇધ વુત્તં સમુટ્ઠાનં નામ મૂલભૂતસ્સ અન્તરા વુત્તાપત્તિયા, તસ્મા એળકલોમસમુટ્ઠાનમેવાતિ અપરે. આરામે ઠત્વાતિ ન કેવલં ઠત્વા, તતો ગન્ત્વા પન સબ્બિરિયાપથેહિપિ લભતિ. આરામે ઠિતાતિ પન આરામપરિયાપન્નાતિ અત્થો. ઇતરથા નિસિન્નાપિ ન લભેય્યાતિ.

પઠમવગ્ગવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૨. દુતિયવગ્ગવણ્ણના

પઞ્ચમે ઉપચારો દ્વાદસહત્થો. ‘‘સમુટ્ઠાનાદીનિ કથિનસદિસાનિ, ઇદં પન કિરિયાકિરિય’’ન્તિ પાઠો.

સત્તમે ધુવપઞ્ઞત્તેતિ ભિક્ખુનીનં અત્થાય. કુલાનીતિ કુલઘરાનિ.

દુતિયવગ્ગવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૩. તતિયવગ્ગવણ્ણના

ચતુત્થે સઙ્ઘાટિઆદિવસેન અધિટ્ઠિતાનં સઙ્ઘાટિચારં.

પઞ્ચમે ‘‘ઇદં પન કિરિયાકિરિય’’ન્તિ પાઠો.

છટ્ઠે અઞ્ઞસ્મિં પરિક્ખારે દુક્કટન્તિ થાલકાદીનં વા સપ્પિતેલાદીનં વા અઞ્ઞતરસ્મિં.

તતિયવગ્ગવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૪. ચતુત્થવગ્ગવણ્ણના

છટ્ઠે સંસટ્ઠવિહારસિક્ખાપદે ‘‘સેસમેત્થ પઠમઅરિટ્ઠસિક્ખાપદે વુત્તવિનિચ્છયસદિસમેવા’’તિ પાઠો.

ચતુત્થવગ્ગવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૫. પઞ્ચમવગ્ગવણ્ણના

‘‘ચિત્તાગારં નામ યત્થ કત્થચિ મનુસ્સાનં કીળિતું રમિતું કતં હોતી’’તિઆદિના (પાચિ. ૯૭૯) પાળિયં વુત્તત્તા ચિત્તાગારાદીનિ સબ્બેસં અત્થાય કતાનિ, ન રઞ્ઞો એવ.

સત્તમે એતેન નિસ્સજ્જિતું કપ્પિયં વુત્તં. ‘‘નિસ્સજ્જિત્વા પરિભુઞ્જતી’’તિ (પાચિ. ૧૦૦૭) પાળિ ચ અત્થિ. ‘‘સમુટ્ઠાનાદીનિ કથિનસદિસાનિ, ઇદં પન કિરિયાકિરિય’’ન્તિ પાઠો. અટ્ઠમેપિ એસોવ પાઠો.

પઞ્ચમવગ્ગવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૬. છટ્ઠવગ્ગવણ્ણના

દસમે ‘‘સમુટ્ઠાનાદીનિ કથિનસદિસાનિ, ઇદં પન કિરિયાકિરિય’’ન્તિ પાઠો.

છટ્ઠવગ્ગવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૮. અટ્ઠમવગ્ગવણ્ણના

પઠમદુતિયતતિયેસુ ‘‘ગિહિગતા’’તિ વા ‘‘કુમારિભૂતા’’તિ વા ન વત્તબ્બા. વદન્તિ ચે, કમ્મં કુપ્પતિ.

એકાદસમે છન્દં અવિસ્સજ્જેત્વાતિ ‘‘યથાસુખ’’ન્તિ અવત્વા. એત્થ પન અયં વિનિચ્છયો – ‘‘પારિવાસિકછન્દદાનેના’’તિ ઇદં ઉદ્ધરિત્વા ‘‘વુટ્ઠિતાય પરિસાયા’’તિ (પાચિ. ૧૧૬૮) પદભાજનં વુત્તં. એતસ્સ પન સમન્તપાસાદિકાયં ‘‘વુટ્ઠિતાય પરિસાયાતિ છન્દં વિસ્સજ્જેત્વા કાયેન વા વાચાય વા છન્દવિસ્સજ્જનમત્તેન વા વુટ્ઠિતાયા’’તિ (પાચિ. અટ્ઠ. ૧૧૬૭) વુત્તં. ઇધ છન્દસ્સ પન અવિસ્સટ્ઠત્તા કમ્મં કાતું વટ્ટતીતિ વુત્તં. તસ્મા છન્દં અવિસ્સજ્જેત્વાવ દ્વાદસહત્થપાસે વિહરિત્વા પુન સન્નિપાતકરણઞ્ચ વટ્ટતીતિ લિખિતં.

અટ્ઠમવગ્ગવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૯. નવમવગ્ગવણ્ણના

તતિયે ‘‘સેસં વુત્તનયેન વેદિતબ્બં, ઇદં પન અકુસલચિત્ત’’ન્તિ પાઠો.

ચતુત્થે વુત્તનયેનાતિ તતિયે વુત્તનયેન.

એકાદસમે ‘‘સમુટ્ઠાનાદીનિ કથિનસદિસાનિ, ઇદં પન કિરિયાકિરિય’’ન્તિ પાઠો.

દ્વાદસમે ‘‘સમુટ્ઠાનાદીનિ પદસોધમ્મસદિસાનિ, ઇદં પન કિરિયાકિરિય’’ન્તિ પાઠો.

તેરસમે ‘‘સંકચ્ચિકં નામ અધક્ખકં ઉબ્ભનાભિ, તસ્સા પટિચ્છાદનત્થાયા’’તિ (પાચિ. ૧૨૨૬) પાળિયં વુત્તત્તા ઇધાપિ ‘‘અધક્ખકઉબ્ભનાભિસઙ્ખાતસ્સ સરીરસ્સ પટિચ્છાદનત્થ’’ન્તિ પાઠો. અપરિક્ખેપે આપત્તિપરિચ્છેદં સમન્તપાસાદિકવસેન અગ્ગહેત્વા ઇધ વુત્તનયેન ગહેતબ્બન્તિ લિખિતં.

નવમવગ્ગવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

સુદ્ધપાચિત્તિયવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

સમુટ્ઠાનવિનિચ્છયવણ્ણના

સમુટ્ઠાનાનં વિનિચ્છયે પન ગિરગ્ગસમજ્જાદીનિ ‘‘અચિત્તકાનિ લોકવજ્જાની’’તિ વુત્તત્તા ‘‘નચ્ચ’’ન્તિ વા ‘‘ગન્ધ’’ન્તિ વા અજાનિત્વાપિ દસ્સનેન, વિલિમ્પનેન વા આપજ્જનતો વત્થુઅજાનનચિત્તેન અચિત્તકાનિ. ‘‘નચ્ચ’’ન્તિ વા ‘‘ગન્ધ’’ન્તિ વા જાનિત્વા પસ્સન્તિયા, વિલિમ્પન્તિયા વા અકુસલત્તા એવ લોકવજ્જાનિ. ચોરિવુટ્ઠાપનાદીનિ ‘‘ચોરી’’તિઆદિના વત્થું જાનિત્વા કરણેયેવ આપજ્જનત્તા સચિત્તકાનિ. ઉપસમ્પદાદીનં એકન્તાકુસલચિત્તેનેવ અકત્તબ્બત્તા પણ્ણત્તિવજ્જાનિ. ‘‘ઇધ સચિત્તકાચિત્તકતા પણ્ણત્તિજાનનાજાનનતાય અગ્ગહેત્વા વત્થુજાનનાજાનનતાય ગહેતબ્બ’’ન્તિ લિખિતં. અધિપ્પેતત્તા સઙ્ખેપતો દસ્સનાભાવા –

અચિત્તકત્તં દ્વિધા મતં, વત્થુપણ્ણત્તિઅઞ્ઞાણા;

વુત્તં ઞાણં દ્વિધા ઇધ, સકનામેન અઞ્ઞાતં.

પરનામઞ્ચ જાનનં, વત્થુસ્સેકં બલક્કારે;

એકધા સમચારિકે, તસ્મિં તપ્પટિબન્ધોતિ.

પરનામેન જાનનં, દ્વિધા મુત્તાદિકે એકં;

એકં લોમાદિકે મતન્તિ, અયં ભેદો વેદિતબ્બો.

સેસમેત્થ ઉત્તાનં, અનુત્તાનત્થે વુત્તવિનિચ્છયત્તા ન ઉદ્ધટન્તિ;

સમુટ્ઠાનવિનિચ્છયવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

ભિક્ખુનીપાતિમોક્ખવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

કઙ્ખાવિતરણીપુરાણટીકા નિટ્ઠિતા.

નમો તસ્સ ભગવતો અરહતો સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સ