૩. ઓવાદવગ્ગો

૧. ઓવાદસિક્ખાપદવણ્ણના

ઓવાદવગ્ગસ્સ પઠમે અસમ્મતોતિ યા અટ્ઠઙ્ગસમન્નાગતસ્સ ભિક્ખુનો ભગવતા ઞત્તિચતુત્થેન કમ્મેન (પાચિ. ૧૪૬) ભિક્ખુનોવાદકસમ્મુતિ અનુઞ્ઞાતા, તાય અસમ્મતો. ઓવદેય્યાતિ ભિક્ખુનિસઙ્ઘં વા સમ્બહુલા વા એકં ભિક્ખુનિં વા ‘‘વસ્સસતૂપસમ્પન્નાય ભિક્ખુનિયા તદહુપસમ્પન્નસ્સ ભિક્ખુનો અભિવાદનં પચ્ચુટ્ઠાનં અઞ્જલિકમ્મં સામીચિકમ્મં કાતબ્બ’’ન્તિ આદિકે (ચૂળવ. ૪૦૩) અટ્ઠ ગરુધમ્મે ઓવાદવસેન ઓસારેન્તો ઓવદેય્ય. પાચિત્તિયન્તિ ઓવાદપરિયોસાને પાચિત્તિયં.

સાવત્થિયં છબ્બગ્ગિયે ભિક્ખૂ આરબ્ભ ઓવદનવત્થુસ્મિં પઞ્ઞત્તં, અસાધારણપઞ્ઞત્તિ, અનાણત્તિકં, અઞ્ઞેન વા ધમ્મેન ભિક્ખુનીસુ ઉપસમ્પન્નમત્તં વા ઓવદતો દુક્કટં. સમ્મતસ્સાપિ તઞ્ચે સમ્મુતિકમ્મં અધમ્મકમ્મં હોતિ, તસ્મિં અધમ્મકમ્મે અધમ્મકમ્મસઞ્ઞિનો વગ્ગે ભિક્ખુનિસઙ્ઘે ઓવદતો તિકપાચિત્તિયં, તથા વેમતિકસ્સ ધમ્મકમ્મસઞ્ઞિનો ચાતિ નવ પાચિત્તિયાનિ, સમગ્ગેપિ ભિક્ખુનિસઙ્ઘેન વાતિ અધમ્મકમ્મવસેન અટ્ઠારસ. સચે પન તં ધમ્મકમ્મં હોતિ, ‘‘ધમ્મકમ્મે ધમ્મકમ્મસઞ્ઞી સમગ્ગં ભિક્ખુનિસઙ્ઘં સમગ્ગસઞ્ઞી ઓવદતી’’તિ (પાચિ. ૧૫૧) ઇદં અવસાનપદં ઠપેત્વા તેનેવ નયેન સત્તરસ દુક્કટાનિ, ‘‘સમગ્ગમ્હાય્યા’’તિ ચ વુત્તે અઞ્ઞં ધમ્મં, ‘‘વગ્ગમ્હાય્યા’’તિ ચ વુત્તે અટ્ઠ ગરુધમ્મે ભણન્તસ્સ, ઓવાદઞ્ચ અનિય્યાતેત્વા અઞ્ઞં ધમ્મં ભણન્તસ્સ દુક્કટમેવ. યો પન ધમ્મકમ્મે ધમ્મકમ્મસઞ્ઞી સમગ્ગં ભિક્ખુનિસઙ્ઘં સમગ્ગસઞ્ઞી ઓવદતિ, ગરુધમ્મપાળિં ઉદ્દેસં દેતિ, પરિપુચ્છં દેતિ, ‘‘ઓસારેહિ અય્યા’’તિ વુચ્ચમાનો ઓસારેતિ, પઞ્હં પુટ્ઠો કથેતિ, ભિક્ખુનીનં સુણમાનાનં અઞ્ઞસ્સત્થાય ભણતિ, સિક્ખમાનાય વા સામણેરિયા વા ભણતિ, તસ્સ, ઉમ્મત્તકાદીનઞ્ચ અનાપત્તિ. અસમ્મતતા, ભિક્ખુનિયા પરિપુણ્ણૂપસમ્પન્નતા, ઓવાદવસેન અટ્ઠગરુધમ્મભણનન્તિ ઇમાનેત્થ તીણિ અઙ્ગાનિ. સમુટ્ઠાનાદીનિ પદસોધમ્મસદિસાનેવાતિ.

ઓવાદસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૨. અત્થઙ્ગતસિક્ખાપદવણ્ણના

દુતિયે ઓવદેય્યાતિ અટ્ઠગરુધમ્મેહિ વા અઞ્ઞેન વા ધમ્મેન ઓવદન્તસ્સ સમ્મતસ્સાપિ પાચિત્તિયમેવ.

સાવત્થિયં આયસ્મન્તં ચૂળપન્થકં આરબ્ભ અત્થઙ્ગતે સૂરિયે ઓવદનવત્થુસ્મિં પઞ્ઞત્તં, અસાધારણપઞ્ઞત્તિ, અનાણત્તિકં, તિકપાચિત્તિયં, સૂરિયે અત્થઙ્ગતે અત્થઙ્ગતસઞ્ઞિનો વેમતિકસ્સ વા, એકતોઉપસમ્પન્નં ઓવદન્તસ્સ ચ દુક્કટં. પુરિમસિક્ખાપદે વિય ઉદ્દેસાદિનયેન અનાપત્તિ. અત્થઙ્ગતસૂરિયતા, પરિપુણ્ણૂપસમ્પન્નતા, ઓવદનન્તિ ઇમાનેત્થ તીણિ અઙ્ગાનિ. સમુટ્ઠાનાદીનિ પદસોધમ્મસદિસાનેવાતિ.

અત્થઙ્ગતસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૩. ભિક્ખુનુપસ્સયસિક્ખાપદવણ્ણના

તતિયે ભિક્ખુનુપસ્સયન્તિ ભિક્ખુનિયા એકરત્તં વસનટ્ઠાનમ્પિ. ઓવદેય્યાતિ ઇધ ગરુધમ્મેહિ ઓવદન્તસ્સેવ પાચિત્તિયં. સચે પન અસમ્મતો હોતિ, દ્વે પાચિત્તિયાનિ. સચે પન સૂરિયેપિ અત્થઙ્ગતે ઓવદતિ, તીણિ હોન્તિ. સમ્મતસ્સ પન રત્તિં ઓવદન્તસ્સપિ દ્વે એવ હોન્તિ. સમ્મતત્તા હિ ભિક્ખુસ્સ ગરુધમ્મોવાદમૂલકં પાચિત્તિયં નત્થિ. ગિલાનાતિ ન સક્કોતિ ઓવાદાય વા સંવાસાય વા ગન્તું.

સક્કેસુ છબ્બગ્ગિયે ભિક્ખૂ આરબ્ભ ભિક્ખુનુપસ્સયં ઉપસઙ્કમિત્વા ઓવદનવત્થુસ્મિં પઞ્ઞત્તં, ‘‘અઞ્ઞત્ર સમયા’’તિ અયમેત્થ અનુપઞ્ઞત્તિ, અસાધારણપઞ્ઞત્તિ, અનાણત્તિકં, તિકપાચિત્તિયં, અનુપસમ્પન્નાય ઉપસમ્પન્નસઞ્ઞિનો વેમતિકસ્સ વા, એકતોઉપસમ્પન્નં યેન કેનચિ, ઇતરં અઞ્ઞેન ધમ્મેન ઓવદન્તસ્સ ચ દુક્કટં. સમયે, અનુપસમ્પન્નાય, પુરિમસિક્ખાપદે વિય ઉદ્દેસાદિનયેન ચ અનાપત્તિ. ઉપસ્સયૂપગમનં, પરિપુણ્ણૂપસમ્પન્નતા, સમયાભાવો, ગરુધમ્મેહિ ઓવદનન્તિ ઇમાનેત્થ ચત્તારિ અઙ્ગાનિ. સમુટ્ઠાનાદીનિ પઠમકથિનસદિસાનિ, ઇદં પન કિરિયં હોતીતિ.

ભિક્ખુનુપસ્સયસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૪. આમિસસિક્ખાપદવણ્ણના

ચતુત્થે આમિસહેતૂતિ ચીવરાદીનં અઞ્ઞતરહેતુ. ભિક્ખૂતિ સમ્મતા ભિક્ખૂ ઇધાધિપ્પેતા. પાચિત્તિયન્તિ એવરૂપે ભિક્ખૂ અવણ્ણકામતાય એવં ભણન્તસ્સ પાચિત્તિયં.

સાવત્થિયં છબ્બગ્ગિયે ભિક્ખૂ આરબ્ભ ‘‘આમિસહેતુ ઓવદન્તી’’તિ ભણનવત્થુસ્મિં પઞ્ઞત્તં, અસાધારણપઞ્ઞત્તિ, અનાણત્તિકં, ધમ્મકમ્મે તિકપાચિત્તિયં, અધમ્મકમ્મે તિકદુક્કટં, અસમ્મતં ઉપસમ્પન્નઞ્ચ, અનુપસમ્પન્નઞ્ચ સમ્મતં વા અસમ્મતં વા એવં ભણન્તસ્સ દુક્કટમેવ. તત્થ યો ભિક્ખુ કાલે સમ્મુતિં લભિત્વા સામણેરભૂમિયં સણ્ઠિતો, અયં સમ્મતો નામ અનુપસમ્પન્નો. પકતિયા ચીવરાદિહેતુ ઓવદન્તં પન એવં ભણન્તસ્સ, ઉમ્મત્તકાદીનઞ્ચ અનાપત્તિ. ઉપસમ્પન્નતા, ધમ્મેન લદ્ધસમ્મુતિતા, અનામિસન્તરતા, અવણ્ણકામતાય એવં ભણનન્તિ ઇમાનેત્થ ચત્તારિ અઙ્ગાનિ. સમુટ્ઠાનાદીનિ અદિન્નાદાનસદિસાનિ, ઇદં પન દુક્ખવેદનમેવાતિ.

આમિસસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૫. ચીવરદાનસિક્ખાપદવણ્ણના

પઞ્ચમે સાવત્થિયં અઞ્ઞતરં ભિક્ખું આરબ્ભ ચીવરદાનવત્થુસ્મિં પઞ્ઞત્તં, સેસકથામગ્ગો પનેત્થ ચીવરપ્પટિગ્ગહણસિક્ખાપદે વુત્તનયેનેવ વેદિતબ્બો. તત્ર હિ ભિક્ખુ પટિગ્ગાહકો, ઇધ ભિક્ખુની, અયં વિસેસો, સેસં તાદિસમેવાતિ.

ચીવરદાનસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૬. ચીવરસિબ્બનસિક્ખાપદવણ્ણના

છટ્ઠે ચીવરન્તિ નિવાસનપારુપનુપગં. સિબ્બેય્ય વા સિબ્બાપેય્યા વાતિ એત્થ સયં સિબ્બન્તસ્સ સૂચિં પવેસેત્વા પવેસેત્વા નીહરણે પાચિત્તિયં, સતક્ખત્તુમ્પિ વિજ્ઝિત્વા સકિં નીહરન્તસ્સ એકમેવ પાચિત્તિયં. ‘સિબ્બા’તિ વુત્તો પન સચેપિ સબ્બં સૂચિકમ્મં નિટ્ઠાપેતિ, આણાપકસ્સ એકમેવ પાચિત્તિયં. અથ ‘‘યં એત્થ ચીવરે કત્તબ્બં, સબ્બં તં તવ ભારો’’તિ વુત્તો નિટ્ઠાપેતિ, તસ્સ આરાપથે આરાપથે પાચિત્તિયં. આણાપકસ્સ એકવાચાય સમ્બહુલાનિપિ, પુનપ્પુનં આણત્તિયં પન વત્તબ્બમેવ નત્થિ.

સાવત્થિયં ઉદાયિત્થેરં આરબ્ભ ચીવરસિબ્બનવત્થુસ્મિં પઞ્ઞત્તં, અસાધારણપઞ્ઞત્તિ, સાણત્તિકં, તિકપાચિત્તિયં, ઞાતિકાય અઞ્ઞાતિકસઞ્ઞિનો વા વેમતિકસ્સ વા, એકતોઉપસમ્પન્નાય સિબ્બન્તસ્સ ચ દુક્કટં. અઞ્ઞં થવિકાદિપરિક્ખારં સિબ્બન્તસ્સ, ઞાતિકાય, સિક્ખમાનસામણેરીનઞ્ચ ચીવરમ્પિ સિબ્બન્તસ્સ, ઉમ્મત્તકાદીનઞ્ચ અનાપત્તિ. અઞ્ઞાતિકાય ભિક્ખુનિયા સન્તકતા, નિવાસનપારુપનુપગતા, વુત્તલક્ખણં સિબ્બનં વા સિબ્બાપનં વાતિ ઇમાનેત્થ તીણિ અઙ્ગાનિ. સમુટ્ઠાનાદીનિ સઞ્ચરિત્તસદિસાનેવાતિ.

ચીવરસિબ્બનસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૭. સંવિધાનસિક્ખાપદવણ્ણના

સત્તમે સંવિધાયાતિ સંવિદહિત્વા, ગમનકાલે સઙ્કેતં કત્વાતિ અત્થો. એકદ્ધાનમગ્ગન્તિ એકં અદ્ધાનસઙ્ખાતં મગ્ગં, એકતો વા અદ્ધાનમગ્ગં. સત્થગમનીયોતિ સત્થેન સદ્ધિં ગન્તબ્બો, સેસં ઉત્તાનપદત્થમેવ. અયં પનેત્થ વિનિચ્છયો – અકપ્પિયભૂમિયં સંવિદહન્તસ્સ સંવિદહનપચ્ચયા તાવ દુક્કટં. તત્થ ઠપેત્વા ભિક્ખુનુપસ્સયં અન્તરારામં આસનસાલં તિત્થિયસેય્યઞ્ચ સેસા અકપ્પિયભૂમિ, તત્થ ઠત્વા સંવિદહન્તસ્સાતિ અત્થો. સંવિદહિત્વા પન ‘‘અજ્જ વા સ્વે વા’’તિ નિયમિતં કાલં વિસઙ્કેતં અકત્વા, દ્વારવિસઙ્કેતં પન મગ્ગવિસઙ્કેતં વા કત્વાપિ ભિક્ખુનિયા સદ્ધિં ગચ્છન્તસ્સ યાવ આસન્નસ્સાપિ અઞ્ઞસ્સ ગામસ્સ ‘‘અયં ઇમસ્સ ઉપચારો’’તિ મનુસ્સેહિ ઠપિતં ઉપચારં ન ઓક્કમતિ, તાવ અનાપત્તિ. તં ઓક્કમન્તસ્સ પન પઠમપાદે દુક્કટં, દુતિયપાદે પાચિત્તિયં, ઇતિ ગામૂપચારોક્કમનગણનાય પાચિત્તિયાનિ. અદ્ધયોજનાતિક્કમે પન ગામે અસતિ અદ્ધયોજનગણનાય પાચિત્તિયં.

સાવત્થિયં છબ્બગ્ગિયે ભિક્ખૂ આરબ્ભ એકદ્ધાનમગ્ગપ્પટિપજ્જનવત્થુસ્મિં પઞ્ઞત્તં, ‘‘અઞ્ઞત્ર સમયા’’તિ અયમેત્થ અનુપઞ્ઞત્તિ, અસાધારણપઞ્ઞત્તિ, અનાણત્તિકં, તિકપાચિત્તિયં, અસંવિદહિતે સંવિદહિતસઞ્ઞિનો વેમતિકસ્સ વા, યો ચ ભિક્ખુનિયા અસંવિદહન્તિયા કેવલં અત્તનાવ સંવિદહતિ, તસ્સ દુક્કટં. સમયે સંવિદહિત્વાપિ ગચ્છન્તસ્સ, અત્તના અસંવિદહન્તસ્સ, વિસઙ્કેતેન વા, આપદાસુ ગચ્છન્તસ્સ, ઉમ્મત્તકાદીનઞ્ચ અનાપત્તિ. દ્વિન્નમ્પિ સંવિદહિત્વા મગ્ગપ્પટિપત્તિ, અવિસઙ્કેતતા, સમયાભાવો, અનાપદા, ગામન્તરોક્કમનં વા અદ્ધયોજનાતિક્કમો વાતિ ઇમાનેત્થ પઞ્ચ અઙ્ગાનિ. એકતોઉપસમ્પન્નાદીહિ પન સદ્ધિં માતુગામસિક્ખાપદેન આપત્તિ, અદ્ધાનસમુટ્ઠાનં, કિરિયં, નોસઞ્ઞાવિમોક્ખં, અચિત્તકં, પણ્ણત્તિવજ્જં, કાયકમ્મં, વચીકમ્મં, તિચિત્તં, તિવેદનન્તિ.

સંવિધાનસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૮. નાવાભિરુહનસિક્ખાપદવણ્ણના

અટ્ઠમે સંવિધાયાતિ કીળાપુરેક્ખારો સંવિદહિત્વા, અભિરુહનકાલે સઙ્કેતં કત્વાતિ અત્થો. ઉદ્ધંગામિનિન્તિ કીળાવસેન ઉદ્ધં નદિયા પટિસોતં ગચ્છન્તિં. અધોગામિનિન્તિ તથેવ અધો અનુસોતં ગચ્છન્તિં. યં પન તિત્થપ્પટિપાદનત્થં ઉદ્ધં વા અધો વા હરન્તિ, એત્થ અનાપત્તિ. અઞ્ઞત્ર તિરિયં તરણાયાતિ ઉપયોગત્થે નિસ્સક્કવચનં, યા તિરિયં તરણા, તં ઠપેત્વાતિ અત્થો. પાચિત્તિયન્તિ સગામકતીરપસ્સેન ગમનકાલે ગામન્તરગણનાય, અગામકતીરપસ્સેન વા યોજનવિત્થતાય નદિયા મજ્ઝેન વા ગમનકાલે અદ્ધયોજનગણનાય પાચિત્તિયં, સમુદ્દે પન યથાસુખં ગન્તું વટ્ટતિ.

સાવત્થિયં છબ્બગ્ગિયે ભિક્ખૂ આરબ્ભ નાવાભિરુહનવત્થુસ્મિં પઞ્ઞત્તં, ‘‘અઞ્ઞત્ર તિરિયં તરણાયા’’તિ અયમેત્થ અનુપઞ્ઞત્તિ, સેસં અનન્તરસિક્ખાપદે વુત્તનયેનેવ વેદિતબ્બન્તિ.

નાવાભિરુહનસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૯. પરિપાચિતસિક્ખાપદવણ્ણના

નવમે ભિક્ખુનિપરિપાચિતન્તિ ભિક્ખુનિયા પરિપાચિતં, નેવ તસ્સ નાત્તનો ઞાતકપ્પવારિતાનં ગિહીનં સન્તિકે ભિક્ખુસ્સ ગુણં પકાસેત્વા ‘‘દેથ અય્યસ્સ, કરોથ અય્યસ્સા’’તિ એવં નિપ્ફાદિતં લદ્ધબ્બં કતન્તિ અત્થો. પુબ્બે ગિહિસમારમ્ભાતિ એત્થ સમારમ્ભોતિ સમારદ્ધં, પટિયાદિતસ્સેતં નામં. ગિહીનં સમારમ્ભો ગિહિસમારમ્ભો, ભિક્ખુનિયા પરિપાચનતો પુબ્બે પઠમતરંયેવ યં ભિક્ખૂનં અત્થાય ગિહીનં પટિયાદિતભત્તં, ઞાતકપ્પવારિતાનં વા સન્તકં, તં ઠપેત્વા અઞ્ઞં જાનં ભુઞ્જન્તસ્સ પાચિત્તિયન્તિ અત્થો. તઞ્ચ ખો અજ્ઝોહરણગણનાય, પટિગ્ગહણે પનસ્સ દુક્કટં.

રાજગહે દેવદત્તં આરબ્ભ ભિક્ખુનિપરિપાચિતપિણ્ડપાતભુઞ્જનવત્થુસ્મિં પઞ્ઞત્તં, ‘‘અઞ્ઞત્ર પુબ્બે ગિહિસમારમ્ભા’’તિ અયમેત્થ અનુપઞ્ઞત્તિ, અસાધારણપઞ્ઞત્તિ, અનાણત્તિકં, એકતોઉપસમ્પન્નાય પરિપાચિતં ભુઞ્જન્તસ્સ, અપરિપાચિતે પરિપાચિતસઞ્ઞિનો, ઉભયત્થ વેમતિકસ્સ ચ દુક્કટં. ઉભયત્થ અપરિપાચિતસઞ્ઞિનો, ગિહિસમારમ્ભે, સિક્ખમાનસામણેરાદીહિ પરિપાચિતે, પઞ્ચ ભોજનાનિ ઠપેત્વા અવસેસે, ઉમ્મત્તકાદીનઞ્ચ અનાપત્તિ. ભિક્ખુનિયા પરિપાચિતતા, પરિપાચિતભાવજાનનં, ગિહિસમારમ્ભાભાવો, ઓદનાદીનં અઞ્ઞતરતા, તસ્સ અજ્ઝોહરણન્તિ ઇમાનેત્થ પઞ્ચ અઙ્ગાનિ. સમુટ્ઠાનાદીનિ પઠમપારાજિકસઅસાનિ, ઇદં પન પણ્ણત્તિવજ્જં, તિચિત્તં, તિવેદનન્તિ.

પરિપાચિતસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૧૦. રહોનિસજ્જસિક્ખાપદવણ્ણના

દસમે સબ્બોપિ કથામગ્ગો દુતિયઅનિયતે વુત્તનયેનેવ વેદિતબ્બો. ઇદઞ્હિ સિક્ખાપદં દુતિયઅનિયતેન ચ ઉપરિ ઉપનન્દસ્સ ચતુત્થસિક્ખાપદેન ચ એકપરિચ્છેદં, અટ્ઠુપ્પત્તિવસેન પન વિસું પઞ્ઞત્તન્તિ.

રહોનિસજ્જસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

ઓવાદવગ્ગો તતિયો.