૧. ભૂતગામસિક્ખાપદવણ્ણના

ભૂતગામવગ્ગસ્સ પઠમે ભૂતગામપાતબ્યતાયાતિ એત્થ ભવન્તિ અહેસુઞ્ચાતિ ભૂતા, જાયન્તિ વડ્ઢન્તિ જાતા વડ્ઢિતા ચાતિ અત્થો. ગામોતિ રાસિ, ભૂતાનં ગામો, ભૂતા એવ વા ગામોતિ ભૂતગામો, પતિટ્ઠિતહરિતતિણરુક્ખાદીનમેતં અધિવચનં. પાતબ્યસ્સ ભાવો પાતબ્યતા, છેદનભેદનાદીહિ યથારુચિ પરિભુઞ્જિતબ્બતાતિ અત્થો, તસ્સં ભૂતગામપાતબ્યતાય, નિમિત્તત્થે ચેતં ભુમ્મવચનં, ભૂતગામપાતબ્યતાહેતુ ભૂતગામસ્સ છેદનાદિપચ્ચયા પાચિત્તિયન્તિ અત્થો. તસ્મા યો ભિક્ખુ પથવિઉદકપાકારાદીસુ યત્થકત્થચિ જાતં અસુક્ખં અન્તમસો અતિસુખુમતિણમ્પિ સાસપબીજકસેવાલમ્પિ ઉદ્ધરણચ્છેદનવિજ્ઝનાદીહિ વિકોપેતિ વા પથવિખણને વુત્તનયેન વિકોપાપેતિ વા પાચિત્તિયં આપજ્જતિ.

આળવિયં આળવકે ભિક્ખૂ આરબ્ભ રુક્ખછિન્દનવત્થુસ્મિં પઞ્ઞત્તં, સાધારણપઞ્ઞત્તિ, સાણત્તિકં, ભૂતગામતો વિયોજિતમૂલબીજખન્ધબીજફલુબીજઅગ્ગબીજબીજબીજાનં અઞ્ઞતરં ભાજનગતં વા રાસિકતં વા ભૂમિયં રોપિતમ્પિ નિક્ખન્તમૂલમત્તં વા નિક્ખન્તઅઙ્કુરમત્તં વા સચેપિસ્સ વિદત્થિમત્તા પત્તવટ્ટિ નિગ્ગચ્છતિ, અનિક્ખન્તે વા મૂલે નિક્ખન્તે વા મૂલે યાવ અઙ્કુરો હરિતો ન હોતિ, તાવ તં વિકોપેન્તસ્સ દુક્કટં, તથા ભૂતગામબીજગામે વેમતિકસ્સ, અભૂતગામબીજગામે ભૂતગામબીજગામસઞ્ઞિનો ચેવ વેમતિકસ્સ ચ. ઉભયત્થ પન અતથાસઞ્ઞિસ્સ, ઉમ્મત્તકાદીનઞ્ચ અનાપત્તિ, અસઞ્ચિચ્ચ અસતિયા અજાનિત્વા વા વિકોપેન્તસ્સ, ‘ઇમં રુક્ખ’ન્તિ એવં અનિયમેત્વા ‘‘રુક્ખં છિન્દ, વલ્લિં છિન્દા’’તિઆદીનિ ભણન્તસ્સ, ‘‘ઇમં પુપ્ફં વા ફલં વા જાન, ઇમં દેહિ, ઇમં આહર, ઇમિના મે અત્થો, ઇમં કપ્પિયં કરોહી’’તિ ભણન્તસ્સ ચ અનાપત્તિ. એવં કપ્પિયવચનેન ભૂતગામતો વિયોજિતં પન બીજજાતં પુન પિ ‘‘કપ્પિયં કરોહી’’તિ કારેત્વાવ પરિભુઞ્જિતબ્બં. એવઞ્હિસ્સ બીજગામપરિમોચનમ્પિ કતં હોતિ.

કપ્પિયં કરોન્તેન પન અગ્ગિના વા નખેન વા સત્થેન વા કત્તબ્બં, અગ્ગિના કરોન્તેન ચ યેન કેનચિ અગ્ગિના એકદેસે ફુસન્તેન ‘કપ્પિય’ન્તિ વત્વાવ કાતબ્બં. સત્થેન કરોન્તેન યસ્સ કસ્સચિ તિખિણસત્થસ્સ અન્તમસો સૂચિનખચ્છેદનાદીનમ્પિ તુણ્ડેન વા ધારાય વા વેધં વા છેદં વા દસ્સેન્તેન તથેવ કાતબ્બં. નખેન કરોન્તેન ઠપેત્વા ગોમહિંસાદીનં ખુરે યેન કેનચિ અપૂતિના મનુસ્સાનં વા તિરચ્છાનાનં વા નખેન અન્તમસો છિન્દિત્વા આહટેનાપિ સત્થે વુત્તનયેનેવ કાતબ્બં. તત્થ સચેપિ બીજાનં પબ્બતમત્તો રાસિ, રુક્ખસહસ્સં વા છિન્દિત્વા એકાબદ્ધં, ઉચ્છૂનં વા મહાભારો બન્ધિત્વા ઠપિતો હોતિ, એકસ્મિં બીજે વા રુક્ખસાખાય વા ઉચ્છુમ્હિ વા કપ્પિયે કતે સબ્બં કતં હોતિ. ઉચ્છું ‘‘કપ્પિયં કરિસ્સામી’’તિ તેહિ સદ્ધિં બદ્ધં દારુકં વિજ્ઝતિ, વટ્ટતિયેવ. સચે પન યાય વલ્લિયા ભારો બદ્ધો, તં વિજ્ઝતિ, ન વટ્ટતિ. મરિચપક્કાદીહિ મિસ્સેત્વા ભત્તં આહરન્તિ, ‘‘કપ્પિયં કરોહી’’તિ વુત્તે સચેપિ ભત્તસિત્થે વિજ્ઝતિ, વટ્ટતિયેવ, તિલતણ્ડુલેસુપિ એસેવ નયો. યાગુયા પક્ખિત્તાનિ પન એકાબદ્ધાનિ હુત્વા ન સન્તિટ્ઠન્તિ, તત્થ એકેકં વિજ્ઝિત્વાવ કાતબ્બં. કપિટ્ઠફલાદીનં અન્તો મિઞ્જં કટાહં મુઞ્ચિત્વા સઞ્ચરતિ, ભિન્દાપેત્વા કપ્પિયં કારેતબ્બં. એકાબદ્ધા ચે, કટાહેપિ કાતું વટ્ટતિ. યં પન ફલં તરુણં હોતિ અબીજં યઞ્ચ નિબ્બત્તબીજં બીજં અપનેત્વા પરિભુઞ્જિતબ્બં, તત્થ કપ્પિયકરણકિચ્ચં નત્થિ. ભૂતગામો, ભૂતગામસઞ્ઞિતા, વિકોપનં વા વિકોપાપનં વાતિ ઇમાનેત્થ તીણિ અઙ્ગાનિ. સમુટ્ઠાનાદીનિ પથવિખણનસદિસાનેવાતિ.

ભૂતગામસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.