૧. મુસાવાદવગ્ગો

૧. મુસાવાદસિક્ખાપદવણ્ણના

પાચિત્તિયેસુ મુસાવાદવગ્ગસ્સ પઠમે સમ્પજાનમુસાવાદેતિ પુબ્બેપિ જાનિત્વા વચનક્ખણેપિ જાનન્તસ્સેવ મુસાવાદભણને. ભણનઞ્ચ નામ ઇધ અભૂતસ્સ વા ભૂતતં, ભૂતસ્સ વા અભૂતતં કત્વા કાયેન વા વાચાય વા વિઞ્ઞાપનપ્પયોગો, નિમિત્તત્થે ચેતં ભુમ્મવચનં. તસ્મા યો સમ્પજાનમુસાવાદં વદતિ, તસ્સ તંનિમિત્તં તંહેતુ તપ્પચ્ચયા પાચિત્તિયં હોતીતિ એવમેત્થ અઞ્ઞેસુ ચ ઈદિસેસુ અત્થો વેદિતબ્બો.

સાવત્થિયં હત્થકં સક્યપુત્તં આરબ્ભ અવજાનિત્વા પટિજાનનાદિવત્થુસ્મિં પઞ્ઞત્તં, સાધારણપઞ્ઞત્તિ, અનાણત્તિકં, ઉત્તરિમનુસ્સધમ્મારોચનત્થં મુસા ભણન્તસ્સ પારાજિકં, અમૂલકેન પારાજિકેન અનુદ્ધંસનત્થં સઙ્ઘાદિસેસો, સઙ્ઘાદિસેસેન અનુદ્ધંસનત્થં પાચિત્તિયં, આચારવિપત્તિયા અનુદ્ધંસનત્થં દુક્કટં, ‘‘યો તે વિહારે વસી’’તિઆદિના (પારા. ૨૨૦) પરિયાયેન ઉત્તરિમનુસ્સધમ્મારોચનત્થં પટિવિજાનન્તસ્સ મુસા ભણિતે થુલ્લચ્ચયં, અપ્પટિવિજાનન્તસ્સ દુક્કટં, કેવલં મુસા ભણન્તસ્સ ઇધ પાચિત્તિયં. અનુપધારેત્વા સહસા ભણન્તસ્સ, ‘‘અઞ્ઞં ભણિસ્સામી’’તિ અઞ્ઞં ભણન્તસ્સ, ઉમ્મત્તકાદીનઞ્ચ અનાપત્તિ. વિસંવાદનપુરેક્ખારતા, વિસંવાદનચિત્તેન યમત્થં વત્તુકામો, તસ્સ પુગ્ગલસ્સ વિઞ્ઞાપનપયોગો ચાતિ ઇમાનેત્થ દ્વે અઙ્ગાનિ. સમુટ્ઠાનાદીનિ અદિન્નાદાનસદિસાનીતિ.

મુસાવાદસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૨. ઓમસવાદસિક્ખાપદવણ્ણના

દુતિયે ઓમસવાદેતિ ઓવિજ્ઝનવચને, જાતિનામગોત્તકમ્મસિપ્પઆબાધલિઙ્ગકિલેસઆપત્તિઅક્કોસેસુ ભૂતેન વા અભૂતેન વા યેન કેનચિ પારાજિકં આપન્નં વા અનાપન્નં વા યંકિઞ્ચિ ભિક્ખું યાય કાયચિ વાચાય વા હત્થમુદ્દાય વા અનઞ્ઞાપદેસેન અક્કોસનવચને પાચિત્તિયન્તિ અત્થો.

સાવત્થિયં છબ્બગ્ગિયે ભિક્ખૂ આરબ્ભ ઓમસનવત્થુસ્મિં પઞ્ઞત્તં, સાધારણપઞ્ઞત્તિ, અનાણત્તિકં, તેહિયેવ દસહિ અક્કોસવત્થૂહિ ‘‘સન્તિ ઇધેકચ્ચે ચણ્ડાલા’’તિઆદિના (પાચિ. ૨૬) નયેન અઞ્ઞાપદેસં કત્વા અક્કોસન્તસ્સ, ‘‘ચોરોસિ ગણ્ઠિભેદકોસી’’તિઆદીહિ પાળિમુત્તકપદેહિ અક્કોસન્તસ્સ, યથા તથા વા અનુપસમ્પન્નં અક્કોસન્તસ્સ ચ દુક્કટં. ઇધ ભિક્ખુનીપિ અનુપસમ્પન્નસઙ્ખ્યં ગચ્છતિ. અનક્કોસિતુકામસ્સ કેવલં દવકમ્યતાય વદતો સબ્બત્થ દુબ્ભાસિતં. અત્થધમ્મઅનુસાસનિપુરેક્ખારાનં, ઉમ્મત્તકાદીનઞ્ચ અનાપત્તિ. યં અક્કોસતિ, તસ્સ ઉપસમ્પન્નતા, અનઞ્ઞાપદેસેન જાતિઆદીહિ અક્કોસનં, ‘‘મં અક્કોસતી’’તિ જાનના, અત્થપુરેક્ખારતાદીનં અભાવોતિ ઇમાનેત્થ ચત્તારિ અઙ્ગાનિ. સમુટ્ઠાનાદીનિ અદિન્નાદાનસદિસાનિ, વેદના પન ઇધ દુક્ખાતિ.

ઓમસવાદસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૩. પેસુઞ્ઞસિક્ખાપદવણ્ણના

તતિયે ભિક્ખુપેસુઞ્ઞેતિ ભિક્ખુસ્સ પેસુઞ્ઞે, જાતિઆદીહિ અક્કોસવત્થૂહિ ભિક્ખૂ અક્કોસન્તસ્સ ભિક્ખુનો સુત્વા વચનં ભિક્ખુનો પિયકમ્યતાય વા ભેદાધિપ્પાયેન વા યો અક્કુદ્ધો, તસ્સ ભિક્ખુસ્સ કાયેન વા વાચાય વા ઉપસંહટે તસ્મિં પેસુઞ્ઞકરણવચને પાચિત્તિયન્તિ અત્થો.

સાવત્થિયં છબ્બગ્ગિયે ભિક્ખૂ આરબ્ભ પેસુઞ્ઞઉપસંહરણવત્થુસ્મિં પઞ્ઞત્તં, સાધારણપઞ્ઞત્તિ, અનાણત્તિકં, વુત્તનયેનેવ અઞ્ઞાપદેસેન અક્કોસન્તસ્સ વચનૂપસંહારે વા પાળિમુત્તકઅક્કોસૂપસંહારે વા અનુપસમ્પન્નસ્સ ચ ઉપસંહારે દુક્કટં. ઇધાપિ ભિક્ખુની અનુપસમ્પન્નટ્ઠાને ઠિતા. ન પિયકમ્યતાય, ન ભેદાધિપ્પાયેન કેવલં પાપગરહિતાય વદન્તસ્સ, ઉમ્મત્તકાદીનઞ્ચ અનાપત્તિ. જાતિઆદીહિ અનઞ્ઞાપદેસેન અક્કોસન્તસ્સ ભિક્ખુનો સુત્વા વચનં ભિક્ખુસ્સ ઉપસંહરણં, પિયકમ્યતાભેદાધિપ્પાયેસુ અઞ્ઞતરતા, તસ્સ વિજાનનાતિ ઇમાનેત્થ તીણિ અઙ્ગાનિ. સમુટ્ઠાનાદીનિ અદિન્નાદાનસદિસાનેવાતિ.

પેસુઞ્ઞસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૪. પદસોધમ્મસિક્ખાપદવણ્ણના

ચતુત્થે પદસો ધમ્મં વાચેય્યાતિ સઙ્ગીતિત્તયં અનારુળ્હમ્પિ રાજોવાદતિક્ખિન્દ્રિયચતુપરિવત્તનનન્દોપનન્દકુલુમ્પસુત્તમગ્ગકથાદિધમ્મઞ્ચ સઙ્ગીતિત્તયમારુળ્હં તિપિટકધમ્મઞ્ચ પદં પદં વાચેય્ય, પદાનુપદઅન્વક્ખરઅનુબ્યઞ્જનેસુ એકેકં કોટ્ઠાસન્તિ અત્થો. પાચિત્તિયન્તિ એતેસુ પદાદીસુ ભિક્ખુઞ્ચ ભિક્ખુનિઞ્ચ ઠપેત્વા યંકઞ્ચિ કોટ્ઠાસં અવસેસપુગ્ગલેહિ સદ્ધિં એકતો ભણન્તસ્સ પદાદિગણનાય પાચિત્તિયં.

સાવત્થિયં છબ્બગ્ગિયે ભિક્ખૂ આરબ્ભ પદસો ધમ્મવાચનવત્થુસ્મિં પઞ્ઞત્તં, સાધારણપઞ્ઞત્તિ, અનાણત્તિકં, તિકપાચિત્તિયં. ઉપસમ્પન્ને અનુપસમ્પન્નસઞ્ઞિનો વેમતિકસ્સ વા દુક્કટં. અનુપસમ્પન્નેન સદ્ધિં એકતો ઉદ્દેસગ્ગહણે, સજ્ઝાયકરણે, તસ્સ સન્તિકે ઉદ્દેસગ્ગહણે, યેભુય્યેન પગુણગન્થં ભણન્તસ્સ, ઓસારેન્તસ્સ ચ ખલિતટ્ઠાને ‘‘એવં ભણાહી’’તિ વચને ચ એકતો ભણન્તસ્સાપિ, ઉમ્મત્તકાદીનઞ્ચ અનાપત્તિ. અનુપસમ્પન્નતા, વુત્તલક્ખણં ધમ્મં પદસો વાચનતા, એકતો ઓસાપનઞ્ચાતિ ઇમાનેત્થ તીણિ અઙ્ગાનિ. પદસોધમ્મસમુટ્ઠાનં, કિરિયં, નોસઞ્ઞાવિમોક્ખં, અચિત્તકં, પણ્ણત્તિવજ્જં, વચીકમ્મં, તિચિત્તં, તિવેદનન્તિ.

પદસોધમ્મસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૫. પઠમસહસેય્યસિક્ખાપદવણ્ણના

પઞ્ચમે અનુપસમ્પન્નેનાતિ ભિક્ખું ઠપેત્વા અન્તમસો પારાજિકવત્થુભૂતેન તિરચ્છાનગતેનાપિ. ઉત્તરિદિરત્તતિરત્તન્તિ દ્વિન્નં વા તિણ્ણં વા રત્તીનં ઉપરિ. સહસેય્યન્તિ સબ્બચ્છન્નપરિચ્છન્ને યેભુય્યેન છન્નપરિચ્છન્ને વા સેનાસને પુબ્બાપરિયેન વા એકક્ખણેન વા એકતો નિપજ્જનં. કપ્પેય્યાતિ વિદહેય્ય સમ્પાદેય્ય. તત્થ છદનં અનાહચ્ચ દિયડ્ઢહત્થુબ્બેધેન પાકારાદિના પરિચ્છિન્નમ્પિ સબ્બપરિચ્છન્નમિચ્ચેવ વેદિતબ્બં, તસ્મા ઇમિના લક્ખણેન સમન્નાગતો સચેપિ સત્તભૂમિકો પાસાદો એકૂપચારો હોતિ, સતગબ્ભં વા ચતુસાલં, યો તત્થ વા અઞ્ઞત્થ વા તાદિસે તેન વા અઞ્ઞેન વા અનુપસમ્પન્નેન સહ તિસ્સો રત્તિયો સયિત્વા ચતુત્થદિવસે અત્થઙ્ગતે સૂરિયે અનુપસમ્પન્ને નિપન્ને ગબ્ભદ્વારં પિધાય વા અપિધાય વા નિપજ્જતિ, પઠમનિપન્નો વા તસ્મિં નિપજ્જન્તે ન વુટ્ઠાતિ, તસ્સ ઉભિન્નં ઉટ્ઠહિત્વા નિપજ્જનપ્પયોગગણનાય અનુપસમ્પન્નગણનાય ચ પાચિત્તિયં. અયમેત્થ સઙ્ખેપો, વિત્થારો પન સમન્તપાસાદિકાયં (પાચિ. અટ્ઠ. ૫૧) સબ્બપ્પકારતો વુત્તો.

આળવિયં સમ્બહુલે ભિક્ખૂ આરબ્ભ અનુપસમ્પન્નેન સહસેય્યવત્થુસ્મિં પઞ્ઞત્તં, ‘‘ઉત્તરિદિરત્તતિરત્ત’’ન્તિ અયમેત્થ અનુપઞ્ઞત્તિ, સાધારણપઞ્ઞત્તિ, અનાણત્તિકં, તિકપાચિત્તિયં, ઉપસમ્પન્ને અનુપસમ્પન્નસઞ્ઞિનો વેમતિકસ્સ વા ઉપદ્ધચ્છન્નપરિચ્છન્નાદીસુ ચ દુક્કટં. ઊનકદિરત્તતિરત્તં વસન્તસ્સ, તતિયાય રત્તિયા પુરારુણા નિક્ખમિત્વા પુન વસન્તસ્સ, સબ્બચ્છન્નસબ્બાપરિચ્છન્નાદીસુ વસન્તસ્સ, ઇતરસ્મિં નિસિન્ને નિપજ્જન્તસ્સ, નિપન્ને વા નિસીદન્તસ્સ, ઉમ્મત્તકાદીનઞ્ચ અનાપત્તિ. પાચિત્તિયવત્થુકસેનાસનં, તત્થ અનુપસમ્પન્નેન સહ નિપજ્જનં, ચતુત્થદિવસે સૂરિયત્થઙ્ગમનન્તિ ઇમાનેત્થ તીણિ અઙ્ગાનિ. સમુટ્ઠાનાદીનિ એળકલોમસદિસાનેવાતિ.

પઠમસહસેય્યસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૬. દુતિયસહસેય્યસિક્ખાપદવણ્ણના

છટ્ઠે માતુગામેનાતિ અન્તમસો તદહુજાતાયપિ મનુસ્સિત્થિયા. દિસ્સમાનરૂપા પન યક્ખિપેતિયો પણ્ડકો મેથુનવત્થુભૂતા ચ તિરચ્છાનિત્થિયો ઇધ દુક્કટવત્થુકા હોન્તિ.

સાવત્થિયં આયસ્મન્તં અનુરુદ્ધત્થેરં આરબ્ભ માતુગામેન સહસેય્યવત્થુસ્મિં પઞ્ઞત્તં, સેસં અનન્તરસિક્ખાપદે વુત્તનયેનેવ વેદિતબ્બં અઞ્ઞત્ર રત્તિપરિચ્છેદા, તત્ર હિ ચતુત્થદિવસે આપત્તિ, ઇધ પન પઠમદિવસેપીતિ.

દુતિયસહસેય્યસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૭. ધમ્મદેસનાસિક્ખાપદવણ્ણના

સત્તમે ઉત્તરિછપ્પઞ્ચવાચાહીતિએત્થ એકો ગાથાપાદો એકા વાચાતિ એવં સબ્બત્થ વાચાપમાણં વેદિતબ્બં. ધમ્મં દેસેય્યાતિ પદસોધમ્મસિક્ખાપદે વુત્તલક્ખણં ધમ્મં વા અટ્ઠકથાધમ્મં વા ભાસેય્ય. અઞ્ઞત્ર વિઞ્ઞુના પુરિસવિગ્ગહેનાતિ વિના વિઞ્ઞુના પુરિસેન. મનુસ્સવિગ્ગહં ગહેત્વા ઠિતેન પન યક્ખેન વા પેતેન વા તિરચ્છાનેન વા સદ્ધિં ઠિતાયપિ ધમ્મં દેસેતું ન વટ્ટતિ. પાચિત્તિયન્તિ દુતિયાનિયતે વુત્તલક્ખણેન મનુસ્સેન વિના વિઞ્ઞુમનુસ્સિત્થિયા છન્નં વાચાનં ઉપરિ પદાદિવસેન ધમ્મં દેસેન્તસ્સ પદાદિગણનાય, બહૂનં દેસયતો માતુગામગણનાય ચ પાચિત્તિયં.

સાવત્થિયં ઉદાયિત્થેરં આરબ્ભ માતુગામસ્સ ધમ્મદેસનાવત્થુસ્મિં પઞ્ઞત્તં, ‘‘અઞ્ઞત્ર વિઞ્ઞુના’’તિ અયમેત્થ અનુપઞ્ઞત્તિ, સાધારણપઞ્ઞત્તિ, અનાણત્તિકં, તિકપાચિત્તિયં, અમાતુગામે માતુગામસઞ્ઞિનો વેમતિકસ્સ વા યક્ખિપેતિપણ્ડકમનુસ્સવિગ્ગહતિરચ્છાનિત્થીનં દેસેન્તસ્સ ચ દુક્કટં. છહિ વાચાહિ, તતો વા ઓરં દેસેન્તસ્સ, વુત્તલક્ખણે વા પુરિસે સતિ, સયં વા ઉટ્ઠાય, પુન નિસીદિત્વા માતુગામસ્સ વા ઉટ્ઠહિત્વા પુન નિસિન્નસ્સ, અઞ્ઞસ્સ વા માતુગામસ્સ દેસયતો, ‘‘દીઘનિકાયો નામ ભન્તે કિમત્થિયો’’તિ એવં પન પુટ્ઠે સબ્બમ્પિ દીઘનિકાયં દેસેન્તસ્સ, અઞ્ઞસ્સત્થાય વુચ્ચમાનં માતુગામે સુણન્તે, ઉમ્મત્તકાદીનઞ્ચ અનાપત્તિ. વુત્તલક્ખણસ્સ ધમ્મસ્સ છન્નં વાચાનં ઉપરિ દેસના, વુત્તલક્ખણો માતુગામો, ઇરિયાપથપરિવત્તાભાવો, કપ્પિયકારકસ્સાભાવો, અપઞ્હાવિસ્સજ્જનાતિ ઇમાનેત્થ પઞ્ચ અઙ્ગાનિ. સમુટ્ઠાનાદીનિ પદસોધમ્મસદિસાનેવ, કેવલં ઇધ કિરિયાકિરિયં હોતીતિ.

ધમ્મદેસનાસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૮. ભૂતારોચનસિક્ખાપદવણ્ણના

અટ્ઠમે ઉત્તરિમનુસ્સધમ્મન્તિ ચતુત્થપારાજિકે વુત્તલક્ખણં ઉત્તરિમનુસ્સાનં ઝાયીનઞ્ચેવ અરિયાનઞ્ચ ધમ્મં. ભૂતસ્મિં પાચિત્તિયન્તિ અત્તનિ ઝાનાદિધમ્મે સતિ તં ભિક્ખુઞ્ચ ભિક્ખુનિઞ્ચ ઠપેત્વા અઞ્ઞસ્સ આરોચયતો પાચિત્તિયં.

વેસાલિયં વગ્ગુમુદાતીરિયે ભિક્ખૂ આરબ્ભ તેસં ભૂતારોચનવત્થુસ્મિં પઞ્ઞત્તં, સાધારણપઞ્ઞત્તિ, અનાણત્તિકં, નિપ્પરિયાયેન અત્તનિ વિજ્જમાનં ઝાનાદિધમ્મં આરોચેન્તસ્સ સચે યસ્સ આરોચેતિ, સો અનન્તરમેવ ‘‘અયં ઝાનલાભી’’તિ વા ‘‘અરિયો’’તિ વા યેન કેનચિ આકારેન તમત્થં જાનાતિ, પાચિત્તિયં. નો ચે જાનાતિ, દુક્કટં. પરિયાયેન આરોચિતં પન જાનાતુ વા, મા વા, દુક્કટમેવ. તથારૂપે કારણે સતિ ઉપસમ્પન્નસ્સ આરોચયતો, આદિકમ્મિકસ્સ ચ અનાપત્તિ. યસ્મા પન અરિયાનં ઉમ્મત્તકાદિભાવો નત્થિ, ઝાનલાભિનો પન તસ્મિં સતિ ઝાના પરિહાયન્તિ, તસ્મા તે ઇધ ન ગહિતા. ઉત્તરિમનુસ્સધમ્મસ્સ ભૂતતા, અનુપસમ્પન્નસ્સ આરોચનં, તઙ્ખણવિજાનના, અનઞ્ઞાપદેસોતિ ઇમાનેત્થ ચત્તારિ અઙ્ગાનિ. ભૂતારોચનસમુટ્ઠાનં, કિરિયં, નોસઞ્ઞાવિમોક્ખં, અચિત્તકં, પણ્ણત્તિવજ્જં, કાયકમ્મં, વચીકમ્મં, કુસલાબ્યાકતચિત્તેહિ દ્વિચિત્તં, સુખમજ્ઝત્તવેદનાહિ દ્વિવેદનન્તિ.

ભૂતારોચનસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૯. દુટ્ઠુલ્લારોચનસિક્ખાપદવણ્ણના

નવમે ભિક્ખુસ્સાતિ પારાજિકં અનજ્ઝાપન્નસ્સ. દુટ્ઠુલ્લન્તિ કિઞ્ચાપિ દ્વિન્નં આપત્તિક્ખન્ધાનમેતં અધિવચનં, ઇધ પન સઙ્ઘાદિસેસમેવ અધિપ્પેતં. અઞ્ઞત્ર ભિક્ખુસમ્મુતિયાતિ યં સઙ્ઘો અભિણ્હાપત્તિકસ્સ ભિક્ખુનો આયતિં સંવરત્થાય આપત્તીનઞ્ચ કુલાનઞ્ચ પરિયન્તં કત્વા વા અકત્વા વા તિક્ખત્તું અપલોકેત્વા કતિકં કરોતિ, તં ઠપેત્વા, અયથાકતિકાય ‘‘અયં અસુચિં મોચેત્વા સઙ્ઘાદિસેસં આપન્નો’’તિઆદિના નયેન વત્થુના સદ્ધિં આપત્તિં ઘટેત્વા આરોચેન્તસ્સ પાચિત્તિયં.

સાવત્થિયં છબ્બગ્ગિયે ભિક્ખૂ આરબ્ભ દુટ્ઠુલ્લાપત્તિઆરોચનવત્થુસ્મિં પઞ્ઞત્તં, સાધારણપઞ્ઞત્તિ, અનાણત્તિકં, તિકપાચિત્તિયં, અદુટ્ઠુલ્લાય દુટ્ઠુલ્લસઞ્ઞિનો વેમતિકસ્સ વા દુક્કટં, અવસેસે છ આપત્તિક્ખન્ધે, અનુપસમ્પન્નસ્સ પુરિમપઞ્ચસિક્ખાપદવીતિક્કમસઙ્ખાતં દુટ્ઠુલ્લં વા ઇતરં અદુટ્ઠુલ્લં વા અજ્ઝાચારં આરોચેન્તસ્સાપિ દુક્કટમેવ. વત્થુમત્તં વા આપત્તિમત્તં વા આરોચેન્તસ્સ, ભિક્ખુસમ્મુતિપરિચ્છેદં અનતિક્કમિત્વા આરોચેન્તસ્સ, ઉમ્મત્તકાદીનઞ્ચ અનાપત્તિ. વુત્તલક્ખણસ્સ ભિક્ખુનો સવત્થુકો સઙ્ઘાદિસેસો, અનુપસમ્પન્નસ્સ આરોચનં, ભિક્ખુસમ્મુતિયા અભાવોતિ ઇમાનેત્થ તીણિ અઙ્ગાનિ. સમુટ્ઠાનાદીનિ અદિન્નાદાનસદિસાનિ, વેદના પન ઇધ દુક્ખાયેવાતિ.

દુટ્ઠુલ્લારોચનસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૧૦. પથવીખણનસિક્ખાપદવણ્ણના

દસમે પથવિન્તિ દુવિધા પથવી જાતપથવી અજાતપથવીતિ. તત્થ જાતપથવી સુદ્ધમિસ્સપુઞ્જવસેન તિવિધા, તત્થ સુદ્ધપથવી નામ પકતિયા સુદ્ધપંસુ વા સુદ્ધમત્તિકા વા. મિસ્સપથવી નામ યત્થ પંસુતો વા મત્તિકાતો વા પાસાણસક્ખરકથલમરુમ્બવાલુકાસુ અઞ્ઞતરસ્સ તતિયભાગો હોતિ. પુઞ્જપથવી નામ ‘‘અતિરેકચાતુમાસં ઓવટ્ઠો પંસુપુઞ્જો વા મત્તિકાપુઞ્જો વા’’તિ (પાચિ. ૮૬) વુત્તં, વુત્તલક્ખણેન પન મિસ્સકપુઞ્જોપિ પિટ્ઠિપાસાણે ઠિતસુખુમરજમ્પિ ચ દેવે ફુસાયન્તે સકિં તિન્તં ચતુમાસચ્ચયેન તિન્તોકાસો પુઞ્જપથવિસઙ્ખમેવ ગચ્છતિ. તિવિધાપિ ચેસા પથવી ઉદ્ધનપત્તપચનાદિવસેન વા યથા તથા વા અદડ્ઢા ‘જાતપથવી’તિ વુચ્ચતિ, દડ્ઢા પન વુત્તપ્પમાણતો અધિકતરપાસાણાદિમિસ્સા વા અજાતપથવી નામ હોતિ, કો પન વાદો સુદ્ધપાસાણાદિભેદાય. તત્થ યા ‘જાતપથવી’તિ વુત્તા, અયં અકપ્પિયપથવી. યો ભિક્ખુ તં એવરૂપં પથવિં સયં ખણતિ, ખણનભેદનવિલેખનપચનાદીહિ વિકોપેતિ, તસ્સ પયોગગણનાય પાચિત્તિયં. યો પન ખણાપેતિ, વુત્તનયેનેવ વિકોપાપેતિ, તસ્સ ‘‘ઇમં પદેસ’’ન્તિ વા ‘‘ઇમં પથવિ’’ન્તિ વા એવં નિયમેત્વા ‘‘ખણ, ભિન્દા’’તિઆદિના નયેન આણાપેન્તસ્સ આણત્તિયા દુક્કટં, સકિં આણત્તે દિવસમ્પિ ખણન્તે આણાપકસ્સ એકમેવ પાચિત્તિયં, સચે ઇતરો પુનપ્પુનં આણાપેતિ, વાચાય વાચાય પાચિત્તિયં.

આળવિયં આળવકે ભિક્ખૂ આરબ્ભ પથવિખણનવત્થુસ્મિં પઞ્ઞત્તં, સાધારણપઞ્ઞત્તિ, સાણત્તિકં, પથવિયા વેમતિકસ્સ, અપથવિયા પથવિસઞ્ઞિનો ચેવ વેમતિકસ્સ ચ દુક્કટં. ઓકાસં અનિયમેત્વા ‘‘પોક્ખરણિં ખણ, આવાટં ખણ, કન્દં ખણા’’તિઆદીનિ ભણન્તસ્સ, આતપેન સુસ્સિત્વા ફલિતકદ્દમં વા ગોકણ્ટકં વા હેટ્ઠા પથવિયા અસમ્બદ્ધં ભિજ્જિત્વા પતિતનદિતટં વા મહન્તમ્પિ નઙ્ગલચ્છિન્નમત્તિકાપિણ્ડન્તિએવમાદીનિ સબ્બઞ્ચ અજાતપથવિં વિકોપેન્તસ્સ, ‘‘ઇમસ્સ થમ્ભસ્સ આવાટં જાન, મત્તિકં દેહિ, મત્તિકં આહર, પંસુના મે અત્થો, મત્તિકં કપ્પિયં કરોહી’’તિ ભણન્તસ્સ, અસઞ્ચિચ્ચ રુક્ખાદિપવટ્ટનેન ભિન્દન્તસ્સ, અસતિયા પાદઙ્ગુટ્ઠકાદીહિ વિલેખન્તસ્સ, જાતપથવિભાવં વા, ‘‘ખણામિ વા અહ’’ન્તિ અજાનન્તસ્સ, ઉમ્મત્તકાદીનઞ્ચ અનાપત્તિ. જાતપથવી, પથવિસઞ્ઞિતા, ખણનખણાપનાનં અઞ્ઞતરન્તિ ઇમાનેત્થ તીણિ અઙ્ગાનિ. સમુટ્ઠાનાદીનિ અદિન્નાદાનસદિસાનિ, ઇદં પન પણ્ણત્તિવજ્જં, તિચિત્તં, તિવેદનન્તિ.

પથવીખણનસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

મુસાવાદવગ્ગો પઠમો.