૧. લસુણવગ્ગો

૧. લસુણસિક્ખાપદવણ્ણના

પાચિત્તિયેસુ લસુણવગ્ગસ્સ તાવ પઠમે લસુણન્તિ મગધરટ્ઠે જાતં આમકં ભણ્ડિકલસુણમેવ, ન એકદ્વિતિમિઞ્જકં. તઞ્હિ ‘‘ખાદિસ્સામી’’તિ પટિગ્ગણ્હન્તિયા દુક્કટં, અજ્ઝોહારે અજ્ઝોહારે પાચિત્તિયં.

સાવત્થિયં થુલ્લનન્દં આરબ્ભ લસુણં હરાપનવત્થુસ્મિં પઞ્ઞત્તં, તિકપાચિત્તિયં, અલસુણે દ્વિકદુક્કટં. તસ્મિં પન અલસુણસઞ્ઞાય, પલણ્ડુકે, ભઞ્જનકે, હરિતકે, ચાપલસુણે, સૂપસમ્પાકે, મંસસમ્પાકે, તેલસમ્પાકે, સાળવે, ઉત્તરિભઙ્ગે, ઉમ્મત્તિકાદીનઞ્ચ અનાપત્તિ. આમકલસુણઞ્ચેવ, અજ્ઝોહરણઞ્ચાતિ ઇમાનેત્થ દ્વે અઙ્ગાનિ. સમુટ્ઠાનાદીનિ એળકલોમસદિસાનીતિ.

લસુણસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૨. સમ્બાધલોમસિક્ખાપદવણ્ણના

દુતિયે સમ્બાધેતિ પટિચ્છન્નોકાસે, ઉપકચ્છકેસુ ચ મુત્તકરણે ચાતિ અત્થો. સંહરાપેય્યાતિ એત્થ ખુરસણ્ડાસકત્તરિઆદીસુ યેન કેનચિ સંહરાપેન્તિયા પયોગગણનાય પાચિત્તિયં, ન લોમગણનાય.

સાવત્થિયં છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખુનિયો આરબ્ભ સમ્બાધે લોમં સંહરાપનવત્થુસ્મિં પઞ્ઞત્તં, અત્તનો અત્થાય અઞ્ઞં આણાપેન્તિયા સાણત્તિકં, આપત્તિભેદોનત્થિ. આબાધપચ્ચયા, ઉમ્મત્તિકાદીનઞ્ચ અનાપત્તિ. આબાધાભાવો, સમ્બાધે લોમસંહરણન્તિ ઇમાનેત્થ દ્વે અઙ્ગાનિ. સમુટ્ઠાનાદીનિ ભિક્ખુનિયા સદ્ધિં એકદ્ધાનમગ્ગગમનસિક્ખાપદસદિસાનીતિ.

સમ્બાધલોમસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૩. તલઘાતકસિક્ખાપદવણ્ણના

તતિયે તલઘાતકેતિ અન્તમસો ઉપ્પલકેસરેનાપિ મુત્તકરણસ્સ તલઘાતને મુત્તકરણમ્હિ પહારદાને પાચિત્તિયન્તિ અત્થો.

સાવત્થિયં દ્વે ભિક્ખુનિયો આરબ્ભ તલઘાતકરણવત્થુસ્મિં પઞ્ઞત્તં, પુરિમનયેનેવ સાણત્તિકં, આપત્તિભેદો નત્થિ. ઇતો પરં પન યત્થ નત્થિ, તત્થ અવત્વાવ ગમિસ્સામ. આબાધપચ્ચયા ગણ્ડં વા વણં વા પહરન્તિયા, ઉમ્મત્તિકાદીનઞ્ચ અનાપત્તિ. આબાધાભાવો, મુત્તકરણે પહારદાનં, ફસ્સસાદિયનન્તિ ઇમાનેત્થ તીણિ અઙ્ગાનિ. સમુટ્ઠાનાદીનિ પઠમપારાજિકસદિસાનીતિ.

તલઘાતકસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૪. જતુમટ્ઠકસિક્ખાપદવણ્ણના

ચતુત્થે જતુમટ્ઠકેતિ જતુના કતે મટ્ઠદણ્ડકે. વત્થુવસેનેતં વુત્તં, કામરાગેન પન ઉપ્પલકેસરમ્પિ પવેસેન્તિયા આપત્તિ.

સાવત્થિયં અઞ્ઞતરં ભિક્ખુનિં આરબ્ભ જતુમટ્ઠકસાદિયનવત્થુસ્મિં પઞ્ઞત્તં, સેસં તતિયસદિસમેવાતિ.

જતુમટ્ઠકસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૫. ઉદકસુદ્ધિકસિક્ખાપદવણ્ણના

પઞ્ચમે ઉદકસુદ્ધિકન્તિ મુત્તકરણસ્સ ધોવનં. આદિયમાનાયાતિ કરોન્તિયા. દ્વઙ્ગુલપબ્બપરમં આદાતબ્બન્તિ દ્વીસુ અઙ્ગુલીસુ એકેકં કત્વા દ્વઙ્ગુલપબ્બપરમં આદાતબ્બં. તં અતિક્કામેન્તિયાતિ સચે ધોવનકાલે રાગવસેન વિત્થારતો તતિયાય અઙ્ગુલિયા અગ્ગપબ્બં, ગમ્ભીરતો એકિસ્સાવ અઙ્ગુલિયા તતિયપબ્બં પવેસેતિ પાચિત્તિયં.

સક્કેસુ અઞ્ઞતરં ભિક્ખુનિં આરબ્ભ અતિગમ્ભીરં ઉદકસુદ્ધિકં આદિયનવત્થુસ્મિં પઞ્ઞત્તં, તિકપાચિત્તિયં, ઊનકદ્વઙ્ગુલપબ્બે દ્વિકદુક્કટં. તસ્મિં પન ઊનકસઞ્ઞાય, દ્વઙ્ગુલપબ્બપરમં આદિયન્તિયા, આબાધપચ્ચયા અતિરેકમ્પિ, ઉમ્મત્તિકાદીનઞ્ચ અનાપત્તિ, સેસં તતિયસદિસમેવાતિ.

ઉદકસુદ્ધિકસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૬. ઉપતિટ્ઠનસિક્ખાપદવણ્ણના

છટ્ઠે ભુઞ્જન્તસ્સાતિ પઞ્ચન્નં ભોજનાનં અઞ્ઞતરં ભુઞ્જતો. પાનીયેનાતિ સુદ્ધેન વા ઉદકેન, તક્કાદીસુ વા અઞ્ઞતરેન. વિધૂપનેનાતિ યાય કાયચિ બીજનિયા. ઉપતિટ્ઠેય્યાતિ યા એતેસુ દ્વીસુ અઞ્ઞતરં ગહેત્વા હત્થપાસે તિટ્ઠતિ, તસ્સા પાચિત્તિયં.

સાવત્થિયં અઞ્ઞતરં ભિક્ખુનિં આરબ્ભ ભુઞ્જન્તસ્સ એવં તિટ્ઠનવત્થુસ્મિં પઞ્ઞત્તં, તિકપાચિત્તિયં, હત્થપાસં વિજહિત્વા ખાદનીયં ખાદન્તસ્સ ઉપતિટ્ઠન્તિયા દુક્કટં, અનુપસમ્પન્ને તિકદુક્કટં. ‘‘ઇમં પિવથ, ઇમિના બીજથા’’તિ એવં દેન્તિયા વા, દાપેન્તિયા વા, અનુપસમ્પન્નં વા ઉપતિટ્ઠાપનત્થં આણાપેન્તિયા, ઉમ્મત્તિકાદીનઞ્ચ અનાપત્તિ. ભુઞ્જન્તસ્સ ભિક્ખુનો હત્થપાસે ઠાનં, પાનીયસ્સ વા વિધૂપનસ્સ વા ગહણન્તિ ઇમાનેત્થ દ્વે અઙ્ગાનિ. સમુટ્ઠાનાદીનિ એળકલોમસદિસાનીતિ.

ઉપતિટ્ઠનસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૭. આમકધઞ્ઞસિક્ખાપદવણ્ણના

સત્તમે વિઞ્ઞત્વાતિ અન્તમસો માતરમ્પિ યાચિત્વા. ભુઞ્જેય્યાતિ અજ્ઝોહરેય્ય. એત્થ ચ વિઞ્ઞત્તિ ચેવ ભોજનઞ્ચ પમાણં, તસ્મા સયં વિઞ્ઞત્વા અઞ્ઞાય ભજ્જનાદીનિ કારાપેત્વા વા, અઞ્ઞાય વિઞ્ઞાપેત્વા સયં ભજ્જનાદીનિ કત્વા વા પટિગ્ગહણતો પટ્ઠાય યાવ દન્તેહિ સંખાદનં, તાવ પુબ્બપ્પયોગેસુ દુક્કટાનિ, અજ્ઝોહારે અજ્ઝોહારે પાચિત્તિયં.

સાવત્થિયં સમ્બહુલા ભિક્ખુનિયો આરબ્ભ આમકધઞ્ઞં વિઞ્ઞાપનવત્થુસ્મિં પઞ્ઞત્તં, સયં વા અઞ્ઞાય વા અવિઞ્ઞત્તિયા લદ્ધં ભજ્જનાદીનિ કત્વા વા કારેત્વા વા ભુઞ્જન્તિયા દુક્કટં, અઞ્ઞાય વિઞ્ઞત્તિયા લદ્ધં પન સયં ભજ્જનાદીનિ કત્વાપિ કારેત્વાપિ ભુઞ્જન્તિયા દુક્કટમેવ. આબાધે સતિ સેદકમ્માદીનં અત્થાય વિઞ્ઞાપેન્તિયા, અવિઞ્ઞત્તિયા લબ્ભમાનં નવકમ્મત્થાય સમ્પટિચ્છન્તિયા, ઞાતકપ્પવારિતટ્ઠાને મુગ્ગમાસાદિઅપરણ્ણં વિઞ્ઞાપેન્તિયા, ઉમ્મત્તિકાદીનઞ્ચ અનાપત્તિ. સત્તન્નં ધઞ્ઞાનં અઞ્ઞતરસ્સ વિઞ્ઞાપનં વા વિઞ્ઞાપાપનં વા, પટિલાભો, ભજ્જનાદીનિ કત્વા વા કારેત્વા વા અજ્ઝોહરણન્તિ ઇમાનેત્થ તીણિ અઙ્ગાનિ. સમુટ્ઠાનાદીનિ અદ્ધાનમગ્ગસિક્ખાપદસદિસાનીતિ.

આમકધઞ્ઞસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૮. પઠમઉચ્ચારછડ્ડનસિક્ખાપદવણ્ણના

અટ્ઠમે સઙ્કારન્તિ કચવરં. વિઘાસન્તિ યંકિઞ્ચિ પરિભુત્તાવસેસં ઉચ્છિટ્ઠોદકમ્પિ દન્તકટ્ઠમ્પિ, અટ્ઠિકચલકેસુ પન વત્તબ્બમેવ નત્થિ. તિરોકુટ્ટે વા તિરોપાકારે વાતિ યસ્સકસ્સચિ કુટ્ટસ્સ વા પાકારસ્સ વા પરતો. છડ્ડેય્ય વા છડ્ડાપેય્ય વાતિ સબ્બાનિપેતાનિ એકતો છડ્ડેન્તિયા એકપ્પયોગે એકાપત્તિ, સકિં આણત્તિયા બહુકેપિ છડ્ડિતે એકાવ.

સાવત્થિયં અઞ્ઞતરં ભિક્ખુનિં આરબ્ભ ઉચ્ચારં તિરોકુટ્ટે છડ્ડનવત્થુસ્મિં પઞ્ઞત્તં, સાણત્તિકં, ભિક્ખુસ્સ દુક્કટં, ઓલોકેત્વા વા અવલઞ્જે વા છડ્ડેન્તિયા, ઉમ્મત્તિકાદીનઞ્ચ અનાપત્તિ. ઉચ્ચારાદિભાવો, અનોલોકનં, વલઞ્જનટ્ઠાનં, તિરોકુટ્ટતિરોપાકારતા, છડ્ડનં વા છડ્ડાપનં વાતિ ઇમાનેત્થ પઞ્ચ અઙ્ગાનિ. સમુટ્ઠાનાદીનિ સઞ્ચરિત્તસદિસાનિ, ઇદં પન કિરિયાકિરિયન્તિ.

પઠમઉચ્ચારછડ્ડનસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૯. દુતિયઉચ્ચારછડ્ડનસિક્ખાપદવણ્ણના

નવમે હરિતેતિ ખેત્તે વા નાળિકેરાદિઆરામે વા યત્થકત્થચિ રોપિમહરિતટ્ઠાને. તાનિ વત્થૂનિ છડ્ડેન્તિયા વા છડ્ડાપેન્તિયા વા પુરિમનયેનેવ આપત્તિ, તાદિસે ઠાને નિસીદિત્વા અન્તમસો ઉદકં પિવિત્વા મત્થકચ્છિન્નં નાળિકેરમ્પિ છડ્ડેન્તિયા આપત્તિયેવ.

સાવત્થિયં સમ્બહુલા ભિક્ખુનિયો આરબ્ભ ઉચ્ચારાદીનિ હરિતે છડ્ડનવત્થુસ્મિં પઞ્ઞત્તં, સાણત્તિકં, તિકપાચિત્તિયં, ભિક્ખુનો દુક્કટં, ભિક્ખુનિયાપિ નિક્ખિત્તબીજે ખેત્તે યાવ અઙ્કુરો ન ઉટ્ઠહતિ, તાવ દુક્કટં, અહરિતે દ્વિકદુક્કટં. તસ્મિં પન અહરિતસઞ્ઞાય છડ્ડિતખેત્તે વા, સામિકે અપલોકેત્વા વા છડ્ડેન્તિયા, ઉમ્મત્તિકાદીનઞ્ચ અનાપત્તિ. સેસં અટ્ઠમસદિસમેવાતિ.

દુતિયઉચ્ચારછડ્ડનસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૧૦. નચ્ચગીતસિક્ખાપદવણ્ણના

દસમે નચ્ચન્તિ અન્તમસો મોરનચ્ચમ્પિ. ગીતન્તિ અન્તમસો ધમ્મભાણકગીતમ્પિ. વાદિતન્તિ અન્તમસો ઉદકભેરિવાદિતમ્પિ. દસ્સનાયાતિ એતેસુ યંકિઞ્ચિ દસ્સનાય ગચ્છન્તિયા પદે પદે દુક્કટં, યત્થ ઠિતા પસ્સતિ વા સુણાતિ વા, એકપ્પયોગે એકાપત્તિ, તં તં દિસં ઓલોકેન્તિયા પયોગે પયોગે આપત્તિ.

રાજગહે છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખુનિયો આરબ્ભ નચ્ચાદીનિ દસ્સનાય ગમનવત્થુસ્મિં પઞ્ઞત્તં, સયં તાનિ વત્થૂનિ કરોન્તિયા, અઞ્ઞં વા આણાપેન્તિયા, ‘‘ચેતિયસ્સ ઉપહારં દેથા’’તિ ઈદિસેન પરિયાયેન વા ભણન્તિયા, ‘‘ચેતિયસ્સ ઉપહારં કરોમા’’તિ વા વુત્તે ‘‘સાધૂ’’તિ સમ્પટિચ્છન્તિયા ચ પાચિત્તિયમેવાતિ સબ્બઅટ્ઠકથાસુ (પાચિ. અટ્ઠ. ૮૩૫-૮૩૭) વુત્તં, ભિક્ખુનો સબ્બત્થ દુક્કટં. ‘‘તુમ્હાકં ચેતિયસ્સ ઉપટ્ઠાનં કરોમા’’તિ વુત્તે પન ‘‘ઉપટ્ઠાનકરણં નામ સુન્દર’’ન્તિ ઈદિસં પરિયાયં ભણન્તિયા, આરામે ઠત્વા પસ્સન્તિયા વા સુણન્તિયા વા, તથા અત્તનો ઠિતોકાસં આગન્ત્વા પયોજિતં પટિપથં ગચ્છન્તિયા સમ્મુખીભૂતં સલાકભત્તાદિકે સતિ કરણીયે ગન્ત્વા, આપદાસુ વા સમજ્જટ્ઠાનં પવિસિત્વાપિ પસ્સન્તિયા વા સુણન્તિયા વા, ઉમ્મત્તિકાદીનઞ્ચ અનાપત્તિ. નચ્ચાદીનં અઞ્ઞતરતા, અઞ્ઞત્ર અનુઞ્ઞાતકારણા ગમનં, દસ્સનં વા સવનં વાતિ ઇમાનેત્થ તીણિ અઙ્ગાનિ. સમુટ્ઠાનાદીનિ એળકલોમસદિસાનિ, ઇદં પન લોકવજ્જં, અકુસલચિત્તં, તિવેદનન્તિ.

નચ્ચગીતસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

લસુણવગ્ગો પઠમો.