૬. પાસાદિકસુત્તવણ્ણના

નિગણ્ઠનાટપુત્તકાલઙ્કિરિયવણ્ણના

૧૬૪. લક્ખસ્સ સરવેધં અવિરજ્ઝિત્વાન વિજ્ઝનવિધિં જાનન્તીતિ વેધઞ્ઞા. તેનાહ ‘‘ધનુમ્હિ કતસિક્ખા’’તિ. સિપ્પં ઉગ્ગહણત્થાયાતિ ધનુસિપ્પાદિસિપ્પસ્સ ઉગ્ગહણત્થાય. મજ્ઝિમેન પમાણેન સરપાતયોગ્યતાવસેન કતત્તા દીઘપાસાદો.

સમ્પતિ કાલં કતોતિ અચિરકાલં કતો. દ્વેધિકજાતાતિ જાતદ્વેધિકા સઞ્જાતભેદા. દ્વેજ્ઝજાતાતિ દુવિધભાવપ્પત્તા. ભણ્ડન્તિ પરિભાસન્તિ એતેનાતિ ભણ્ડનં, વિરુદ્ધચિત્તં. તન્તિ ભણ્ડનં. ‘‘ઇદં નહાનાદિ ન કત્તબ્બ’’ન્તિ પઞ્ઞત્તવત્તં પણ્ણત્તિ. ધમ્મવિનયન્તિ પાવચનં સિદ્ધન્તં. વિજ્ઝન્તા મુખસત્તીહિ. સહિતં મેતિ મય્હં વચનં સહિતં સિલિટ્ઠં પુબ્બાપરસમ્બન્ધં અત્થયુત્તં કારણયુત્તં. તેનાહ ‘‘અત્થસંહિત’’ન્તિ. અધિચિણ્ણન્તિ આચિણ્ણં. વિપરાવત્તન્તિ વિરોધદસ્સનવસેન પરાવત્તિતં, પરાવત્તં દૂસિતન્તિ અત્થો. તેનાહ ‘‘ચિરકાલવસેન પગુણં, તં મમ વાદં આગમ્મ નિવત્ત’’ન્તિ. પરિયેસમાનો વિચર તત્થ ગન્ત્વા સિક્ખાતિ અત્થો. સચે સક્કોસિ, ઇદાનિયેવ મયા વેઠિતં દોસં નિબ્બેઠેહિ. મરણમેવાતિ અઞ્ઞમઞ્ઞઘાતનવસેન મરણમેવ. નાટપુત્તસ્સ ઇમેતિ નાટપુત્તિયા, તે પન તસ્સ સિસ્સાતિ આહ ‘‘અન્તેવાસિકેસૂ’’તિ. પુરિમપટિપત્તિતો પટિનિવત્તનં પટિવાનં, તં રૂપં સભાવો એતેસન્તિ પટિવાનરૂપા. તેનાહ ‘‘નિવત્તનસભાવા’’તિ. કથનં અત્થસ્સ આચિક્ખનં. પવેદનં હેતુદાહરણાનિ આહરિત્વા બોધનં. તેનાહ ‘‘દુપ્પવેદિતેતિ દુવિઞ્ઞાપિતે’’તિ. ન ઉપસમાય સંવત્તતીતિ અનુપસમસંવત્તનં, તદેવ અનુપસમસંવત્તનિકં, તસ્મિં. સમુસ્સિતં હુત્વા પતિટ્ઠાહેતુભાવતો થૂપં, પતિટ્ઠાતિ આહ ‘‘ભિન્નથૂપેતિ ભિન્નપતિટ્ઠે’’તિ, થૂપોતિ વા ધમ્મસ્સ નિય્યાનભાવો વેદિતબ્બો અઞ્ઞે ધમ્મે અભિભુય્ય સમુસ્સિતટ્ઠેન, સો નિગણ્ઠસ્સ સમયે. કેહિચિ અભિન્નસમ્મતોપિ ભિન્નો વિનટ્ઠો એવ સબ્બેન સબ્બં અભાવતોતિ સો ભિન્નથૂપો, સો એવ નિય્યાનભાવો વટ્ટદુક્ખતો મુચ્ચિતુકામાનં પટિસરણં, તમેત્થ નત્થીતિ અપ્પટિસરણો, તસ્મિં ભિન્નથૂપે અપ્પટિસરણેતિ એવમેત્થ અત્થો વેદિતબ્બો.

આચરિયપ્પમાણન્તિ આચરિયમુટ્ઠિ હુત્વા પમાણભૂતં. નાનાનીહારેનાતિ નાનાકારેન.

૧૬૫. તથેવ સમુદાચરિંસુ ભૂતપુબ્બગતિયા. સામાકાનન્તિ સામાકધઞ્ઞાનં.

‘‘યેનસ્સ ઉપજ્ઝાયો’’તિ વત્વા યથાસ્સ આયસ્મતો ચુન્દસ્સ ધમ્મભણ્ડાગારિકો ઉપજ્ઝાયો અહોસિ, તં વિત્થારેન દસ્સેતું ‘‘બુદ્ધકાલે કિરા’’તિઆદિ વુત્તં. તત્થ બુદ્ધકાલેતિ ભૂતકથનમેતં, ન વિસેસનં. સત્થુ પરિનિબ્બાનતો પુરેતરમેવ હિ ધમ્મસેનાપતિ પરિનિબ્બુતો.

ધમ્મરતનપૂજાવણ્ણના

સદ્ધિવિહારિકં અદાસીતિ સદ્ધિવિહારિકં કત્વા અદાસિ.

કથાય મૂલન્તિ ભગવતો સન્તિકા લભિતબ્બધમ્મકથાય કારણં. સમુટ્ઠાપેતીતિ ઉટ્ઠાપેતિ, દાલિદ્દિયપઙ્કતો ઉદ્ધરતીતિ અધિપ્પાયો. સન્ધમન્તિ સમ્મદેવ ધમન્તો. એકેકસ્મિં પહારેયેવ તયો તયો વારે કત્વા દિવા નવવારે રત્તિં નવવારે.ઉપટ્ઠાનમેવ ગચ્છતિ બુદ્ધુપટ્ઠાનવસેન, પઞ્હાપુચ્છનાદિવસેન પન અન્તરન્તરાપિ ગચ્છતેવ, ગચ્છન્તો ચ દિવસસ્સ…પે… ગચ્છતિ. ઞાતું ઇચ્છિતસ્સ અત્થસ્સ ઉદ્ધરણભાવતો પઞ્હોવ પઞ્હુદ્ધારો, તં ગહેત્વાવ ગચ્છતિ અત્તનો મહાપઞ્ઞતાય, સત્થુ ચ ધમ્મદેસનાયં અકિલાસુભાવતો.

અસમ્માસમ્બુદ્ધપ્પવેદિતધમ્મવિનયવણ્ણના

૧૬૬. આરોચિતેપિ તસ્મિં અત્થે. સામિકો હોતિ, તસ્સ સામિકભાવં દસ્સેતું ‘‘સોવ તસ્સા આદિમજ્ઝપરિયોસાનં જાનાતી’’તિ આહ. એવન્તિ વચનસમ્પટિચ્છનં. ચુન્દત્થેરેન હિ આનીતં કથાપાભતં ભગવા સમ્પટિચ્છન્તો ‘‘એવ’’ન્તિ આહ. ‘‘એવ’’ન્તિ દુરક્ખાતે ધમ્મવિનયે સાવકાનં દ્વેધિકાદિભાવેન વિહરણકિરિયાપરામસનઞ્હેતં.

યસ્મા …પે… પાકટં હોતિ બ્યતિરેકમુખેન ચ નેય્યસ્સ અત્થસ્સ વિભૂતભાવાપત્તિતો. અથ વા યસ્મા…પે… પાકટં હોતિ દોસેસુ આદીનવદસ્સનેન તપ્પટિપક્ખેસુ ગુણેસુ આનિસંસસ્સ વિભૂતભાવાપત્તિતો. વોક્કમ્માતિ અપસક્કેત્વા. આમેડિતલોપેન ચાયં નિદ્દેસો, વોક્કમ્મ વોક્કમ્માતિ વુત્તં હોતિ, તેન તસ્સ વોક્કમનસ્સ અન્તરન્તરાતિ અયમત્થો લબ્ભતીતિ આહ ‘‘ન નિરન્તર’’ન્તિઆદિ. ધમ્માનુધમ્મપટિપત્તિઆદયોતિ તેન સત્થારા વુત્તમુત્તિધમ્મસ્સ અનુધમ્મં અપ્પટિપજ્જનાદયો. આદિ-સદ્દેન પાળિયં આગતા અસામીચિપટિપદાદયો ચ સઙ્ગય્હન્તિ. મનુસ્સત્તમ્પીતિ પિ-સદ્દેન ‘‘વિચારણપઞ્ઞાય અસમ્ભવો, દોસેસુ અનભિનિવેસિતા, અસન્દિટ્ઠિપરામાસિતા’’તિ એવમાદીનં સઙ્ગહો દટ્ઠબ્બો. ‘‘તથા એવ’’ન્તિ પદેહિ યથાક્કમં પકારસ્સ કામં તિરોક્ખતા, પચ્ચક્ખતા વુચ્ચતિ, તથાપિ યથા ‘‘તથા પટિપજ્જતૂ’’તિ પદેન પટિપજ્જનાકારો નિયમેત્વા વિહિતો, તથા ‘‘એવં પટિપજ્જતૂ’’તિ ઇમિનાપીતિ ઇદં તસ્સ અત્થદસ્સનભાવેન વુત્તં. સમાદપિતત્તા મિચ્છાપટિપદાય અપુઞ્ઞં પસવતિ.

૧૬૭. ઞાયતિ મુત્તિધમ્મો એતેનાતિ ઞાયો, તેન સત્થારા વુત્તો ધમ્માનુધમ્મો, તં પટિપન્નોતિ ઞાયપ્પટિપન્નો, સો પન યસ્મા તસ્સ મુત્તિધમ્મસ્સ અધિગમે કારણસમ્મતો, તસ્મા વુત્તં ‘‘કારણપ્પટિપન્નો’’તિ. નિપ્ફાદેસ્સતીતિ સાધેસ્સતિ, સિદ્ધિં ગમિસ્સતીતિ વુત્તં હોતિ. દુક્ખનિબ્બત્તકન્તિ સમ્પતિ, આયતિઞ્ચ દુક્ખસ્સ નિબ્બત્તકં. વીરિયં કરોતિ મિચ્છાપટિપન્નત્તા.

સમ્માસમ્બુદ્ધપ્પવેદિતધમ્મવિનયાદિવણ્ણના

૧૬૮. નિય્યાતીતિ વત્તતિ, સંવત્તતીતિ વા અત્થો.

૧૭૦. ઇધ સાવકસ્સ સમ્માપટિપત્તિયા એકન્તિકઅપસ્સયદસ્સનત્થં સત્થુ સમ્માસમ્બુદ્ધતા, ધમ્મસ્સ ચ સ્વાક્ખાતતા કિત્તિતાતિ ‘‘સમ્માપટિપન્નસ્સ કુલપુત્તસ્સ પસંસં દસ્સેત્વા’’તિ વુત્તં. એવઞ્હિ ઇમિસ્સા દેસનાય સંકિલેસભાગિયભાવેન ઉટ્ઠિતાય વોદાનભાગિયભાવેન યથાનુસન્ધિના પવત્તિ દીપિતા હોતિ. અબોધિતત્થાતિ અપ્પવેદિતત્થા, પરમત્થં ચતુત્થસચ્ચપટિવેધં અપાપિતાતિ અત્થો. પાળિયં ‘‘અસ્સા’’તિ પદં ‘‘સાવકા સદ્ધમ્મે’’તિ દ્વીહિ પદેહિ યોજેતબ્બં ‘‘અસ્સ સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સ સાવકા, અસ્સ સદ્ધમ્મે’’તિ. સબ્બસઙ્ગહપદેહિ કતન્તિ સબ્બસ્સ સાસનત્થસ્સ સઙ્ગણ્હનપદેહિ એકજ્ઝં કતં. તેનાહ ‘‘સબ્બસઙ્ગાહિકં કતં ન હોતીતિ અત્થો’’તિ. પુબ્બેનાપરં સમ્બન્ધત્થભાવેન સઙ્ગહેતબ્બતાય વા સઙ્ગહાનિ પદાનિ કતાનિ એતસ્સાતિ સઙ્ગહપદકતં, બ્રહ્મચરિયં. તપ્પટિક્ખેપેન ન ચ સઙ્ગહપદકતન્તિ યોજના. રાગાદિપટિપક્ખહરણં, યથાનુસિટ્ઠં વા પટિપજ્જમાનાનં વટ્ટદુક્ખતો પટિહરણં નિબ્બાનપાપનં પટિહારો, સો એવ આ-કારસ્સ ઇ-કારં કત્વા પટિહિરો, પટિહિરો એવ પાટિહિરો, સહ પાટિહિરેનાતિ સપ્પાટિહિરં, તથા સુપ્પવેદિતતાય સપ્પાટિહિરં કતન્તિ સપ્પાટિહિરકતં. તાદિસં પન વટ્ટતો નિય્યાને નિયુત્તં, નિય્યાનપ્પયોજનઞ્ચ હોતીતિ આહ ‘‘નિય્યાનિક’’ન્તિ. દેવલોકતોતિ દેવલોકતો પટ્ઠાય રૂપીદેવનિકાયતો પભુતિ. સુપ્પકાસિતન્તિ સુટ્ઠુ પકાસિતં. યાવ દેવમનુસ્સેહીતિ વા યાવ દેવમનુસ્સેહિ યત્તકા દેવા મનુસ્સા ચ, તાવ તે સબ્બે અભિબ્યાપેત્વા સુપ્પકાસિતં. અનુતાપાય હોતીતિ અનુતપ્પો, સો પન અનુતાપં કરોન્તો વિય હોતીતિ વુત્તં ‘‘અનુતાપકરો હોતી’’તિ.

૧૭૨. થિરોતિ ઠિતધમ્મો કેનચિ અસંહારિયો, અસેક્ખા સીલક્ખન્ધાદયો થેરકારકા ધમ્મા.

૧૭૩. યોગેહિ ખેમત્તાતિ યોગેહિ અનુપદ્દુતત્તા. સદ્ધમ્મસ્સાતિ અસ્સ સદ્ધમ્મસ્સ. અસ્સાતિ ચ અસ્સ સત્થુનો.

૧૭૪. ઉપાસકા બ્રહ્મચારિનો નામ વિસેસતો અનાગામિનો. સોતાપન્નસકદાગામિનોપિ તાદિસા તથા વુચ્ચન્તીતિ ‘‘બ્રહ્મચરિયવાસં વસમાના અરિયસાવકા’’ ઇચ્ચેવ વુત્તં.

૧૭૬. સબ્બકારણસમ્પન્નન્તિ યત્તકેહિ કારણેહિ સમ્પન્નં નામ હોતિ, તેહિ સબ્બેહિ કારણેહિ સમ્પન્નં સમ્પત્તં ઉપગતં પરિપુણ્ણં, સમન્નાગતં વા. ઇમમેવ ધમ્મન્તિ ઇમમેવ સાસનધમ્મં.

ઉદકેન પદેસઞ્ઞુના અત્તનો પઞ્ઞાવેય્યત્તિયતં દસ્સેતું અનિય્યાનિકે અત્થે પયુત્તં પહેળિકસદિસં વચનં, ભગવતા અત્તનો સબ્બઞ્ઞુતાય નિય્યાનિકે અત્થે યોજેત્વા દસ્સેતું ‘‘ઉદકો સુદ’’ન્તિઆદિ વુત્તન્તિ તં દસ્સેતું ‘‘સો કિરા’’તિઆદિમાહ.

સઙ્ગાયિતબ્બધમ્માદિવણ્ણના

૧૭૭. સઙ્ગમ્મ સમાગમ્માતિ તસ્મિંયેવ ઠાને લબ્ભમાનાનં ગતિવસેન સઙ્ગમ્મ ઠાનન્તરતો પક્કોસનેન સમાગતાનં વસેન સમાગમ્મ. તેનાહ ‘‘સઙ્ગન્ત્વા સમાગન્ત્વા’’તિ. અત્થેન અત્થન્તિ પદન્તરે આગતઅત્થેન સહ તત્થ તત્થ આગતમત્થં. બ્યઞ્જનેન બ્યઞ્જનન્તિ એત્થાપિ એસેવ નયો. સમાનેન્તેહીતિ સમાનં કરોન્તેહિ, ઓપમ્મં વા આનેન્તેહિ. સઙ્ગાયિતબ્બન્તિ સમ્મદેવ ગાયિતબ્બં કથેતબ્બં, તં પન સઙ્ગાયનં વાચનામગ્ગોતિ આહ ‘‘વાચેતબ્બ’’ન્તિ.

૧૭૮. તસ્સ વા ભાસિતેતિ તસ્સ ભિક્ખુનો ભાસિતે અત્થે ચેવ બ્યઞ્જને ચ. અત્થમિચ્છાગહણરોપનાનિ યથા હોન્તિ, તં દસ્સેતું ‘‘ચત્તારો સતિપટ્ઠાના’’તિઆદિ વુત્તં. આરમ્મણં ‘‘સતિપટ્ઠાન’’ન્તિ ગણ્હાતિ, ન સતિયેવ ‘‘સતિપટ્ઠાન’’ન્તિ. ‘‘સતિપટ્ઠાનાની’’તિ બ્યઞ્જનં રોપેતિ તસ્મિં અત્થે, ન ‘‘સતિપટ્ઠાના’’તિ. ઉપપન્નતરાનીતિ યુત્તતરાનિ. અલ્લીનતરાનીતિ સિલિટ્ઠતરાનિ. યા ચેવાતિ લિઙ્ગવિપલ્લાસેન વુત્તં, વિભત્તિલોપેન વા. પુન યા ચેવાતિ લિઙ્ગવિપલ્લાસેનેવ નિદ્દેસો. નેવ ઉસ્સાદેતબ્બોતિ ન ઉક્કંસેતબ્બો વિરજ્ઝિત્વા વુત્તત્તા. ન અપસાદેતબ્બોતિ ન સન્તજ્જેતબ્બો વિવાદપરિહરણત્થં. ધારણત્થન્તિ ઉપધારણત્થં સલ્લક્ખણત્થં.

૧૮૧. અત્થેન ઉપેતન્તિ અવિપરીતેન અત્થેન ઉપેતં તં ‘‘અયમેત્થ અત્થો’’તિ ઉપેચ્ચ પટિજાનિત્વા ઠિતં. તથારૂપો ચ તસ્સ બુજ્ઝિતા નામ હોતીતિ આહ ‘‘અત્થસ્સ વિઞ્ઞાતાર’’ન્તિ. એવમેતં ભિક્ખું પસંસથાતિ વુત્તનયેન ધમ્મભાણકં અમું ભિક્ખું ‘‘એવં લાભા નો આવુસો’’તિઆદિઆકારેન પસંસથ. ઇદાનિસ્સ પસંસભાવં દસ્સેતું ‘‘એસો હી’’તિઆદિ વુત્તં. એસાતિ પરિયત્તિધમ્મસ્સ સત્થુકિચ્ચકરણતો, તત્થ ચસ્સ સમ્મદેવ અવટ્ઠિતભાવતો ‘‘બુદ્ધો નામ એસા’’તિ વુત્તો. ‘‘લાભા નો’’તિઆદિના ચસ્સ ભિક્ખૂનં પિયગરુભાવં વિભાવેન્તો સત્થા તં અત્તનો ઠાને ઠપેસીતિ વુત્તો.

પચ્ચયાનુઞ્ઞાતકારણાદિવણ્ણના

૧૮૨. તતોપિ ઉત્તરિતરન્તિ યા પુબ્બે સમ્માપટિપન્નસ્સ ભિક્ખુનો પસંસનવસેન ‘‘ઇધ પન ચુન્દ સત્થા ચ હોતિ સમ્માસમ્બુદ્ધો’’તિઆદિના (દી. નિ. ૩.૧૬૭, ૧૬૯) પવત્તિતદેસનાય ઉપરિ ‘‘ઇધ ચુન્દ સત્થા ચ લોકે ઉદપાદી’’તિઆદિના (દી. નિ. ૩.૧૭૦, ૧૭૧) દેસના વડ્ઢિતા. તતોપિ ઉત્તરિતરં સવિસેસં દેસનં વડ્ઢેન્તો ‘‘પચ્ચયહેતૂ’’તિઆદિમાહ. તત્થ પચ્ચયહેતૂતિ પચ્ચયસંવત્તનહેતુ. ઉપ્પજ્જનકા આસવાતિ પચ્ચયાનં પરિયેસનહેતુ ચેવ પરિભોગહેતુ ચ ઉપ્પજ્જનકા કામાસવાદયો. તેસં દિટ્ઠધમ્મિકાનં આસવાનં ‘‘ઇધ, ભિક્ખવે, અરિયસાવકો મિચ્છાઆજીવં પહાય સમ્માઆજીવેન જીવિતં કપ્પેતી’’તિ (સં. નિ. ૫.૮) ‘‘ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ પટિસઙ્ખા યોનિસો ચીવરં પટિસેવતી’’તિઆદિના (મ. નિ. ૧.૨૩; અ. નિ. ૬.૫૮) ચ સમ્માપટિપત્તિં ઉપદિસન્તો ભગવા પટિઘાતાય ધમ્મં દેસેતિ નામ. ‘‘યો તુમ્હેસુ પાળિયા અત્થબ્યઞ્જનાનિ મિચ્છા ગણ્હાતિ, સો નેવ ઉસ્સાદેતબ્બો, ન અપસાદેતબ્બો, સાધુકં સઞ્ઞાપેતબ્બો તસ્સેવ અત્થસ્સ નિસન્તિયા’’તિ એવં પરિયત્તિધમ્મે મિચ્છાપટિપન્ને સમ્માપટિપત્તિયં ભિક્ખૂ નિયોજેન્તો ભગવા ભણ્ડનહેતુ ઉપ્પજ્જનકાનં સમ્પરાયિકાનં આસવાનં પટિઘાતાય ધમ્મં દેસેતિ નામ. યથા તે ન પવિસન્તીતિ તે આસવા અત્તનો ચિત્તસન્તાનં યથા ન ઓતરન્તિ. મૂલઘાતેન પટિહનનાયાતિ યથા મૂલઘાતો હોતિ, એવં મૂલઘાતવસેન પજહનાય. તન્તિ ચીવરં. યથા ચીવરં ઇદમત્થિકતમેવ ઉપાદાય અનુઞ્ઞાતં, એવં પિણ્ડપાતાદયોપિ.

સુખલ્લિકાનુયોગાદિવણ્ણના

૧૮૩. સુખિતન્તિ સઞ્જાતસુખં. પીણિતન્તિ ધાતં સુહિતં. તથાભૂતો પન યસ્મા થૂલસરીરો હોતિ, તસ્મા ‘‘થૂલં કરોતી’’તિ વુત્તં.

૧૮૬. નઠિતસભાવાતિ અનવટ્ઠિતસભાવા, એવરૂપાય કથાય અનવટ્ઠાનભાવતો સભાવોપિ તેસં અનવટ્ઠિતોતિ અધિપ્પાયો. તેનાહ ‘‘જિવ્હા નો અત્થી’’તિઆદિ. કામં ‘‘પઞ્ચહિ ચક્ખૂહી’’તિ વુત્તં, અગ્ગહિતગ્ગહણેન પન ચત્તારિ ચક્ખૂનિ વેદિતબ્બાનિ. સબ્બઞ્ઞુતઞ્ઞાણઞ્હિ સમન્તચક્ખૂતિ. તસ્સ વા ઞેય્યધમ્મેસુ જાનનવસેન પવત્તિં ઉપાદાય ‘‘જાનતા’’તિ વુત્તં. હત્થામલકં વિય પચ્ચક્ખતો દસ્સનવસેન પવત્તિં ઉપાદાય ‘‘પસ્સતા’’તિ વુત્તં. નેમં વુચ્ચતિ થમ્ભાદીહિ અનુપવિટ્ઠભૂમિપ્પેદેસોતિ આહ ‘‘ગમ્ભીરભૂમિં અનુપવિટ્ઠો’’તિ. સુટ્ઠુ નિખાતોતિ ભૂમિં નિખનિત્વા સમ્મદેવ ઠપિતો. તસ્મિન્તિ ખીણાસવે. અનજ્ઝાચારો અચલો અસમ્પવેધી, યસ્મા અજ્ઝાચારો સેતુઘાતો ખીણાસવાનં. સોતાપન્નાદયોતિ એત્થ આદિ-સદ્દેન ગહિતેસુ અનાગામિનો તાવ નવસુપિ ઠાનેસુ ખીણાસવા વિય અભબ્બા, સોતાપન્નસકદાગામિનો પન ‘‘તતિયપઞ્ચમટ્ઠાનેસુ અભબ્બા’’તિ ન વત્તબ્બા, ઇતરેસુ સત્તસુ ઠાનેસુ અભબ્બાવ.

પઞ્હબ્યાકરણવણ્ણના

૧૮૭. ગિહિબ્યઞ્જનેનાતિ ગિહિલિઙ્ગેન. ખીણાસવો પન ગિહિબ્યઞ્જનેન અરહત્તં પત્તોપિ ન તિટ્ઠતિ વિવેકટ્ઠાનસ્સ અભાવાતિ અધિપ્પાયો. તસ્સ વસેનાતિ ભુમ્મદેવત્તભાવે ઠત્વા અરહત્તપ્પત્તસ્સ વસેન. અયં પઞ્હોતિ ‘‘અભબ્બો સો નવ ઠાનાનિ અજ્ઝાચરિતુ’’ન્તિ અયં પઞ્હો આગતો ઇતરસ્સ પબ્બજ્જાય, પરિનિબ્બાનેન વા અભબ્બતાય અવુત્તસિદ્ધત્તા. યદિ એવં કથં ભિક્ખુગહણન્તિ આહ ‘‘ભિન્નદોસત્તા’’તિઆદિ. અપરિચ્છેદન્તિ અપરિયન્તં, તયિદં સુવિપુલન્તિ આહ ‘‘મહન્ત’’ન્તિ. ઞેય્યસ્સ હિ વિપુલતાય ઞાણસ્સ વિપુલતા વેદિતબ્બા, એતેન ‘‘અપરિચ્છેદ’’ન્તિ વુચ્ચમાનમ્પિ ઞેય્યં સત્થુ ઞાણસ્સ વસેન પરિચ્છેદમેવાતિ દસ્સિતં હોતિ. વુત્તઞ્હેતં ‘‘ઞાણપરિયન્તિકં નેય્ય’’ન્તિ (મહાનિ. ૬૯, ૧૫૬; ચૂળનિ. ૮૫; પટિ. મ. ૩.૫) અનાગતે અપઞ્ઞાપનન્તિ અનાગતે વિસયે ઞાણસ્સ અપઞ્ઞાપનં. ‘‘પચ્ચક્ખં વિય કત્વા’’તિ કસ્મા વિય-સદ્દગ્ગહણં કતં, નનુ બુદ્ધાનં સબ્બમ્પિ ઞાણં અત્તનો વિસયં પચ્ચક્ખમેવ કત્વા પવત્તતિ એકપ્પમાણભાવતોતિ? સચ્ચમેતં, ‘‘અક્ખ’’ન્તિ પન ચક્ખાદિઇન્દ્રિયં વુચ્ચતિ, તં અક્ખં પતિ વત્તતીતિ ચક્ખાદિનિસ્સિતં વિઞ્ઞાણં, તસ્સ ચ આરમ્મણં ‘‘પચ્ચક્ખ’’ન્તિ લોકે નિરુળ્હમેતન્તિ તં નિદસ્સનં કત્વા દસ્સેન્તો ‘‘પચ્ચક્ખં વિય કત્વા’’તિ અવોચ, ન પન ભગવતો ઞાણસ્સ અપ્પચ્ચક્ખાકારેન પવત્તનતો. તથા હિ વદન્તિ –

‘‘આવિભૂતં પકાસનં, અનુપદ્દુતચેતસં;

અતીતાનાગતે ઞાણં, પચ્ચક્ખાનં વસિસ્સતી’’તિ.

અઞ્ઞત્થ વિહિતકેનાતિ અઞ્ઞસ્મિં વિસયે પવત્તિતેન. સઙ્ગાહેતબ્બન્તિ સમં કત્વા કથયિતબ્બં, કથનં પન પઞ્ઞાપનં નામ હોતીતિ પઞ્ઞાપેતબ્બન્તિ અત્થો વુત્તો. તાદિસન્તિ સતતં સમિતં પવત્તકં. ઞાણં નામ નત્થીતિ આવજ્જનેન વિના ઞાણુપ્પત્તિયા અસમ્ભવતો. એકાકારેન ચ ઞાણે પવત્તમાને નાનાકારસ્સ વિસયસ્સ અવબોધો ન સિયા. અથાપિ સિયા, અનિરુપિતરૂપેનેવ અવબોધો સિયા, તેન ચ ઞાણં ઞેય્યં અઞ્ઞાતસદિસમેવ સિયા. ન હિ ‘‘ઇદં ત’’ન્તિ વિવેકેન અનવબુદ્ધો અત્થો ઞાતો નામ હોતિ, તસ્મા ‘‘ચરતો ચ તિટ્ઠતો ચા’’તિઆદિ બાલલાપનમત્તં. તેનાહ ‘‘યથરિવ બાલા અબ્યત્તા, એવં મઞ્ઞન્તી’’તિ.

સતિં અનુસ્સરતીતિ સતાનુસારિ, સતિયાનુવત્તનવસેન પવત્તઞાણં. તેનાહ ‘‘પુબ્બેનિવાસાનુસ્સતિસમ્પયુત્તક’’ન્તિ. ઞાણં પેસેસીતિ ઞાણં પવત્તેસિ. સબ્બત્થકમેવ ઞેય્યાવરણસ્સ સુપ્પહીનત્તા અપ્પટિહતં અનિવારિતં ઞાણં ગચ્છતિ પવત્તતિચ્ચેવ અત્થો. ‘‘બોધિ વુચ્ચતિ ચતૂસુ મગ્ગેસુ ઞાણ’’ન્તિ (ચૂળનિ. ૨૧૧) વચનતો ચતુમગ્ગઞાણં બોધિ, તતો તસ્સ અધિગતત્તા ઉપ્પજ્જનકં પચ્ચવેક્ખણઞાણં ‘‘બોધિજં ઞાણં ઉપ્પજ્જતી’’તિ વુત્તં. બોધિજં બોધિમૂલે જાતં ચતુમગ્ગઞાણં, તઞ્ચ ખો અનાગતં આરબ્ભ ઉદ્દિસ્સ તસ્સ અપ્પવત્તિઅત્થં તથાગતસ્સ ઉપ્પજ્જતિ તસ્સ ઉપ્પન્નત્તા આયતિં પુનબ્ભવાભાવતો. કથં તથાગતો અનાગતમદ્ધાનં આરબ્ભ અતીરકં ઞાણદસ્સનં પઞ્ઞાપેતીતિ? અતીતસ્સ પન અદ્ધુનો મહન્તતાય અતીરકં ઞાણદસ્સનં તત્થ પઞ્ઞાપેતીતિ કો એત્થ વિરોધો. તિત્થિયા પન ઇમમત્થં યાથાવતો અજાનન્તા – ‘‘તયિદં કિં સુ, તયિદં કથંસૂ’’તિ અત્તનો અઞ્ઞાણમેવ પાકટં કરોન્તિ. તસ્મા ભગવતા સસન્તતિપરિયાપન્નધમ્મપ્પવત્તિં સન્ધાય ‘‘અઞ્ઞવિહિતકં ઞાણદસ્સન’’ન્તિઆદિ વુત્તં. ઇતરં પન સન્ધાય વુચ્ચમાને સતિ તથારૂપે પયોજને અનાગતમ્પિ અદ્ધાનં આરબ્ભ અતીરકમેવ ઞાણદસ્સનં પઞ્ઞાપેય્ય ભગવાતિ અનત્થસંહિતન્તિ અયમેત્થ અત્થોતિ આહ ‘‘ન ઇધલોકત્થં વા પરલોકત્થં વા નિસ્સિત’’ન્તિ. યં પન સત્તાનં અનત્થાવહત્તા અનત્થસંહિતં, તત્થ સેતુઘાતો તથાગતસ્સ. ‘‘ભારતયુદ્ધસીતાહરણસદિસ’’ન્તિ ઇમિના તસ્સા કથાય યેભુય્યેન અભૂતત્થતં દીપેતિ. સહેતુકન્તિ ઞાપકેન હેતુના સહેતુકં. સો પન હેતુ યેન નિદસ્સનેન સાધીયતિ, તં તસ્સ કારણન્તિ તેન સકારણં કત્વા. યથા હિ પટિઞ્ઞાતત્થસાધનતો હેતુ, એવં સાધકં નિદસ્સનન્તિ. યુત્તપત્તકાલેયેવાતિ યુત્તાનં પત્તકાલે એવ. યે હિ વેનેય્યા તસ્સા કથાય યુત્તા અનુચ્છવિકા, તેસંયેવ યોજને સન્ધાય વા કથાય પત્તો ઉપકારાવહો કાલો, તદા એવ કથેતીતિ અત્થો.

૧૮૮. ‘‘તથા તથેવ ગદનતો’’તિ ઇમિના ‘‘તથાગતો’’તિ આમેડિતલોપેનાયં નિદ્દેસોતિ દસ્સેતિ. તથા તથેવાતિ ચ ધમ્મઅત્થસભાવાનુરૂપં, વેનેય્યજ્ઝાસયાનુરૂપઞ્ચાતિ અધિપ્પાયો. દિટ્ઠન્તિ રૂપાયતનં દટ્ઠબ્બતો, તેન યં દિટ્ઠં, યં દિસ્સતિ, યં દક્ખતિ, યં સતિ સમવાયે પસ્સેય્યં, તં સબ્બં ‘‘દિટ્ઠં’’ ત્વેવ ગહિતં કાલવિસેસસ્સ અનામટ્ઠભાવતો. ‘‘સુત’’ન્તિઆદીસુપિ એસેવ નયો. સુતન્તિ સદ્દાયતનં સોતબ્બતો. મુતન્તિ સનિસ્સયેન ઘાનાદિઇન્દ્રિયેન સયં પત્વા પાપુણિત્વા ગહેતબ્બં. તેનાહ ‘‘પત્વા ગહેતબ્બતો’’તિ. વિઞ્ઞાતન્તિ વિજાનિતબ્બં, તં પન દિટ્ઠાદિવિનિમુત્તં વિઞ્ઞેય્યન્તિ આહ ‘‘સુખદુક્ખાદિધમ્માયતન’’ન્તિ. પત્તન્તિ યથા તથા પત્તં, હત્થગતં અધિગતન્તિ અત્થો. તેનાહ ‘‘પરિયેસિત્વા વા અપરિયેસિત્વા વા’’તિ. પરિયેસિતન્તિ પત્તિયામત્થં પરિયિટ્ઠં, તં પન પત્તં વા સિયા અપ્પત્તં વા ઉભયથાપિ પરિયેસિતમેવાતિ આહ ‘‘પત્તં વા અપ્પત્તં વા’’તિ. પદદ્વયેનાપિ દ્વિપ્પકારમ્પિ પત્તં, દ્વિપ્પકારમ્પિ પરિયેસિતં, તેન તેન પકારેન તથાગતેન અભિસમ્બુદ્ધન્તિ દસ્સેતિ. ચિત્તેન અનુસઞ્ચરિતન્તિ ચોપનં અપાપેત્વા ચિત્તેનેવ અનુસંચરિતં, પરિવિતક્કિતન્તિ અત્થો. પીતકન્તિ આદીતિ આદિ-સદ્દેન લોહિતકઓદાતાદિ સબ્બં રૂપારમ્મણવિભાગં સઙ્ગણ્હાતિ. સુમનોતિ રાગવસેન, લોભવસેન, સદ્ધાદિવસેન વા સુમનો. દુમ્મનોતિ બ્યાપાદવિતક્કવસેન, વિહિંસાવિતક્કવસેન વા દુમ્મનો. મજ્ઝત્તોતિ અઞ્ઞાણવસેન વા ઞાણવસેન વા મજ્ઝત્તો. એસેવ નયો સબ્બત્થ. તત્થ તત્થ આદિ-સદ્દેન સઙ્ખસદ્દો પણવસદ્દો, પત્તગન્ધો પુપ્ફગન્ધો, પત્તરસો ફલરસો, ઉપાદિન્નં અનુપાદિન્નં, મજ્ઝત્તવેદના કુસલકમ્મં અકુસલકમ્મન્તિ એવં આદીનં સઙ્ગહો દટ્ઠબ્બો.

અપ્પત્તન્તિ ઞાણેન અસમ્પત્તં, અવિદિતન્તિ અત્થો. તેનાહ ‘‘ઞાણેન અસચ્છિકત’’ન્તિ. તથેવ ગતત્તાતિ તથેવ ઞાતત્તા અભિસમ્બુદ્ધત્તા. ગત-સદ્દેન એકત્થં બુદ્ધિઅત્થન્તિ અત્થો. ‘‘ગતિઅત્થા હિ ધાતવો બુદ્ધિઅત્થા ભવન્તી’’તિ અક્ખરચિન્તકા.

અબ્યાકતટ્ઠાનાદિવણ્ણના

૧૮૯. ‘‘અસમતં કથેત્વા’’તિ વત્વા સમોપિ નામ કોચિ નત્થિ, કુતો ઉત્તરિતરોતિ દસ્સેતું ‘‘અનુત્તરત’’ન્તિ વુત્તં. સા પનાયં અસમતા, અનુત્તરતા ચ સબ્બઞ્ઞુતં પૂરેત્વા ઠિતાતિ દસ્સેતું ‘‘સબ્બઞ્ઞુત’’ન્તિ વુત્તં. સા સબ્બઞ્ઞુતા સદ્ધમ્મવરચક્કવત્તિભાવેન લોકે પાકટા જાતાતિ દસ્સેતું ‘‘ધમ્મરાજભાવં કથેત્વા’’તિ વુત્તં. તથા સબ્બઞ્ઞુભાવેન ચ સત્થા ઇમેસુ દિટ્ઠિગતવિપલ્લાસેસુ એવં પટિપજ્જતીતિ દસ્સેન્તો ‘‘ઇદાની’’તિઆદિમાહ. તત્થ સીહનાદન્તિ અભીતનાદં સેટ્ઠનાદં. સેટ્ઠનાદો હેસ, યદિદં ઠપનીયસ્સ પઞ્હસ્સ ઠપનીયભાવદસ્સનં. ઠપનીયતા ચસ્સ પાળિઆરુળ્હા એવ ‘‘ન હેત’’ન્તિઆદિના. યથા ઉપચિતકમ્મકિલેસેન ઇત્થત્તં આગન્તબ્બં, તથા નં આગતોતિ તથાગતો, સત્તો. તથા હિ સો રૂપાદીસુ સત્તો વિસત્તોતિ કત્વા ‘‘સત્તો’’તિ ચ વુચ્ચતિ. ઇત્થત્તન્તિ ચ પટિલદ્ધત્તા તથા પચ્ચક્ખભૂતો અત્તભાવોતિ વેદિતબ્બો.

‘‘અત્થસંહિતં ન હોતી’’તિ ઇમિના ઉભયત્થ વિધુરતાદસ્સનેન નિરત્થકવિપ્પલાપતં તસ્સ વાદસ્સ વિભાવેતિ, ઉભયલોકત્થવિધુરમ્પિ સમાનં ‘‘કિં નુ ખો વિવટ્ટનિસ્સિત’’ન્તિ કોચિ આસઙ્કેય્યાતિ તદાસઙ્કાનિવત્તનત્થં ‘‘ન ચ ધમ્મસંહિત’’ન્તિ વુત્તં. તેનાહ ‘‘નવલોકુત્તરધમ્મનિસ્સિતં ન હોતી’’તિ. યદિપિ તં ન વિવટ્ટોગતં હોતિ, વિવટ્ટસ્સ પન અધિટ્ઠાનભૂતં નુ ખોતિ કોચિ આસઙ્કેય્યાતિ તદાસઙ્કાનિવત્તનત્થં ‘‘ન આદિબ્રહ્મચરિયક’’ન્તિઆદિ વુત્તં.

૧૯૦. કામં તણ્હાપિ દુક્ખસભાવત્તા ‘‘દુક્ખ’’ન્તિ બ્યાકાતબ્બા, પભવભાવેન પન સા તતો વિસું કાતબ્બાતિ ‘‘તણ્હં ઠપેત્વા’’તિ વુત્તં. તેનાહ ‘‘તસ્સેવ દુક્ખસ્સ પભાવિકા’’તિઆદિ. નનુ ચ અવિજ્જાદયોપિ દુક્ખસ્સ સમુદયોતિ? સચ્ચં સમુદયો, તસ્સા પન કમ્મસ્સ વિચિત્તભાવહેતુતો, દુક્ખુપ્પાદને વિસેસપચ્ચયભાવતો ચ સાતિસયો સમુદયટ્ઠોતિ સા એવ સુત્તેસુ તથા વુત્તા. તેનાહ ‘‘તણ્હા દુક્ખસમુદયોતિ બ્યાકત’’ન્તિ. ઉભિન્નં અપ્પવત્તીતિ દુક્ખસમુદયાનં અપ્પવત્તિનિમિત્તં. ‘‘દુક્ખપરિજાનનો’’તિઆદિ મગ્ગકિચ્ચદસ્સનં, તેન મગ્ગસ્સ ભાવનત્થોપિ અત્થતો દસ્સિતોવાતિ દટ્ઠબ્બં. ન હિ ભાવનાભિસમયેન વિના પરિઞ્ઞાભિસમયાદયો સમ્ભવન્તીતિ. સચ્ચવવત્થાપનં અપ્પમાદપટિપત્તિભાવતો અસમ્મોહકલ્યાણકિત્તિસદ્દાદિનિમિત્તતાય યથા સાતિસયં ઇધલોકત્થાવહં, એવં યાવ ઞાણસ્સ તિક્ખવિસદભાવપ્પત્તિયા અભાવેન નવલોકુત્તરધમ્મસમ્પાપકં ન હોતિ, તાવ તત્થ તત્થ સમ્પત્તિભવે અબ્ભુદયસમ્પત્તિ અનુગતમેવ સિયાતિ વુત્તં ‘‘એતં ઇધલોકપરલોકત્થનિસ્સિત’’ન્તિ. નવલોકુત્તરધમ્મનિસ્સિતન્તિ નવવિધમ્પિ લોકુત્તરધમ્મં નિસ્સાય પવત્તં તદધિગમૂપાયભાવતો. યસ્મા સચ્ચસમ્બોધં ઉદ્દિસ્સ સાસનબ્રહ્મચરિયં વુસ્સતિ, ન અઞ્ઞદત્થં, તસ્મા એતં સચ્ચવવત્થાપનં ‘‘આદિપધાન’’ન્તિ વુત્તં પઠમતરં ચિત્તે આદાતબ્બતો.

પુબ્બન્તસહગતદિટ્ઠિનિસ્સયવણ્ણના

૧૯૧. તં મયા બ્યાકતમેવાતિ તં મયા તથા બ્યાકતમેવ, બ્યાકાતબ્બં નામ મયા અબ્યાકતં નત્થીતિ બ્યાકરણાવેકલ્લેન અત્તનો ધમ્મસુધમ્મતાય બુદ્ધસુબુદ્ધતં વિભાવેતિ. તેનાહ ‘‘સીહનાદં નદન્તો’’તિ. પુરિમુપ્પન્ના દિટ્ઠિયો અપરાપરુપ્પન્નાનં દિટ્ઠીનં અવસ્સયા હોન્તીતિ ‘‘દિટ્ઠિયોવ દિટ્ઠિનિસ્સયા’’તિ વુત્તં. દિટ્ઠિગતિકાતિ દિટ્ઠિગતિયો, દિટ્ઠિપ્પવત્તિયોતિ અત્થો. ઇદમેવ દસ્સનં સચ્ચન્તિ ‘‘સસ્સતો અત્તા ચ લોકો ચા’’તિ ઇદમેવ દસ્સનં સચ્ચં અમોઘં અવિપરીતં. અઞ્ઞેસં વચનં મોઘન્તિ ‘‘અસસ્સતો અત્તા ચ લોકો ચા’’તિ એવમાદિકં અઞ્ઞેસં સમણબ્રાહ્મણાનં વચનં મોઘં તુચ્છં, મિચ્છાતિ અત્થો. ન સયં કાતબ્બોતિ અસયંકારોતિ આહ ‘‘અસયંકતો’’તિ, યાદિચ્છિકત્તાતિ અધિપ્પાયો.

૧૯૨. અત્થિ ખોતિ એત્થ ખો-સદ્દો પુચ્છાયં, અત્થિ નૂતિ અયમેત્થ અત્થોતિ આહ ‘‘અત્થિ ખો ઇદં આવુસો વુચ્ચતી’’તિઆદિ. આવુસો યં તુમ્હેહિ ‘‘સસ્સતો અત્તા ચ લોકો ચા’’તિ વુચ્ચતિ, ઇદમત્થિ ખો ઇદં વાચામત્તં, નો નત્થિ, તસ્મા વાચાવત્થુમત્તતો તસ્સ યં ખો તે એવમાહંસુ ‘‘ઇદમેવ સચ્ચં મોઘં અઞ્ઞ’’ન્તિ, તં તેસં નાનુજાનામીતિ એવમેત્થ અત્થો ચ યોજના ચ વેદિતબ્બા. યં પનેત્થ વત્તબ્બં, તં બ્રહ્મજાલટીકાયં (દી. નિ. ટી. ૧.૩૦) વુત્તમેવ. દિટ્ઠિપઞ્ઞત્તિયાતિ દિટ્ઠિયા પઞ્ઞાપને ‘‘એવં એસા દિટ્ઠિ ઉપ્પન્ના’’તિ તસ્સા દિટ્ઠિયા સમુદયતો, અત્થઙ્ગમતો, અસ્સાદતો, આદીનવતો, નિસ્સરણતો ચ યાથાવતો પઞ્ઞાપને. અવિપરીતવુત્તિયા સમેન ઞાણેન સમં કઞ્ચિ નેવ સમનુપસ્સામિ. અધિપઞ્ઞત્તીતિ અભિઞ્ઞેય્યધમ્મપઞ્ઞાપના. યં અજાનન્તા બાહિરકા દિટ્ઠિપઞ્ઞત્તિયેવ અલ્લીનાતિ તઞ્ચ પઞ્ઞત્તિતો અજાનન્તા થામસા પરામાસા અભિનિવિસ્સ વોહરન્તિ. એત્થ ચ યાયં ‘‘દિટ્ઠિપઞ્ઞત્તિ નામા’’તિ વુત્તા દિટ્ઠિયા દિટ્ઠિગતિકેહિ એવં ગહિતતાય વિભાવના, તત્થ ચ ભગવતો ઉત્તરિતરો નામ કોચિ નત્થિ, સ્વાયમત્થો બ્રહ્મજાલે (દી. નિ. અટ્ઠ. ૧.૩૦) વિભાવિતો એવ. ‘‘અધિપઞ્ઞત્તી’’તિ વુત્તા પન વિભાવિયમાના લોકસ્સ નિબ્બિદાહેતુભાવેન બહુલીકારાતિ તસ્સા વસેન ભગવા અનુત્તરભાવં પવેદેન્તો ‘નેવ અત્તના સમસમં સમનુપસ્સામી’તિ સીહનાદં નદી’’તિ કેચિ. અટ્ઠકથાયં (દી. નિ. અટ્ઠ. ૩.૧૯૨) પન ‘‘યઞ્ચ વુત્તં ‘પઞ્ઞત્તિયા’તિ યઞ્ચ ‘અધિપઞ્ઞત્તી’તિ, ઉભયમેતં અત્થતો એક’’ન્તિ ‘‘ઇધ પન પઞ્ઞત્તિયાતિ એત્થાપિ પઞ્ઞત્તિ ચેવ અધિપઞ્ઞત્તિ ચ અધિપ્પેતા, અધિપઞ્ઞત્તીતિ એત્થાપી’’તિ ચ વુત્તા, ઉભયસ્સપિ વસેનેત્થ ભગવા સીહનાદં નદીતિ વિઞ્ઞાયતિ. ઉભયં પેતં અત્થતો એકન્તિ ચ પઞ્ઞત્તિભાવસામઞ્ઞં સન્ધાય વુત્તં, ન ભેદાભાવતો. તેનાહ ‘‘ભેદતો હી’’તિઆદિ. ખન્ધપઞ્ઞત્તીતિ ખન્ધાનં ‘‘ખન્ધા’’તિ પઞ્ઞાપના દસ્સના પકાસના ઠપના નિક્ખિપના. ‘‘આચિક્ખતિ દસ્સેતિ પઞ્ઞાપેતિ પટ્ઠપેતી’’તિ (સં. નિ. ૨.૨૦, ૯૭) આગતટ્ઠાને હિ પઞ્ઞાપના દસ્સના પકાસના પઞ્ઞત્તિ નામ, ‘‘સુપઞ્ઞત્તં મઞ્ચપીઠ’’ન્તિ (પારા. ૨૬૯) આગતટ્ઠાને ઠપના નિક્ખિપના પઞ્ઞત્તિ નામ, ઇધ ઉભયમ્પિ યુજ્જતિ.

દિટ્ઠિનિસ્સયપ્પહાનવણ્ણના

૧૯૬. પજહનત્થન્તિ અચ્ચન્તાય પટિનિસ્સજ્જનત્થં. યસ્મા તેન પજહનેન સબ્બે દિટ્ઠિનિસ્સયા સમ્મદેવ અતિક્કન્તા હોન્તિ વીતિક્કન્તા, તસ્મા ‘‘સમતિક્કમાયાતિ તસ્સેવ વેવચન’’ન્તિ અવોચ. ન કેવલં સતિપટ્ઠાના કથિતમત્તા, અથ ખો વેનેય્યસન્તાને પતિટ્ઠાપિતાતિ દસ્સેતું ‘‘દેસિતા’’તિ વત્વા ‘‘પઞ્ઞત્તા’’તિ વુત્તન્તિ આહ ‘‘દેસિતાતિ કથિતા. પઞ્ઞત્તાતિ ઠપિતા’’તિ. ઇદાનિ સતિપટ્ઠાનદેસનાય દિટ્ઠિનિસ્સયાનં એકન્તિકં પહાનાવહભાવં દસ્સેતું ‘‘સતિપટ્ઠાનભાવનાય હી’’તિઆદિ વુત્તં. તત્થ સતિપટ્ઠાનભાવનાયાતિ ઇમિના તેસં ભાવનાય એવ નેસં પહાનં, દેસના પન તદુપનિસ્સયભાવતો તથા વુત્તાતિ દસ્સેતિ. સેસં સબ્બં સુવિઞ્ઞેય્યમેવાતિ.

પાસાદિકસુત્તવણ્ણનાય લીનત્થપ્પકાસના.