૨. આયુપ્પમાણવણ્ણના

૧૦૨૬. સુપરિમજ્જિતકઞ્ચનાદાસં વિય સોભતિ વિજ્જોતતીતિ સુભો, સરીરોભાસો, તેન સુભેન કિણ્ણા વિકિણ્ણાતિ સુભકિણ્ણા.

૧૦૨૭. તંતંમનસિકારન્તિ પરિત્તપથવીકસિણાદિગતમનસિકારં. અપ્પનાક્ખણેપીતિ પિ-સદ્દેન પુબ્બભાગં સમ્પિણ્ડેતિ. છન્દનં આરમ્મણપરિયેસનં છન્દો, કત્તુકમ્યતાછન્દો. પણિધાનં ચિત્તટ્ઠપના પણિધિ, સઞ્ઞાવિરાગાદીહિ આરમ્મણસ્સ વિસેસનં તથાપવત્તાય ભાવનાય આરમ્મણકરણમેવ.

વિપુલં વુચ્ચતિ મહન્તં, સન્તભાવોપિ મહનીયતાય મહન્તમેવાતિ આહ ‘‘વિપુલા ફલાતિ વિપુલસન્તસુખાયુવણ્ણાદિફલા’’તિ.

૧૦૨૮. યં ચાતુમહારાજિકાનં આયુપ્પમાણં, સઞ્જીવે એસો એકો રત્તિદિવો, તાય રત્તિયા તિંસ રત્તિયો માસો, તેન માસેન દ્વાદસમાસિકો સંવચ્છરો, તેન સંવચ્છરેન પઞ્ચ વસ્સસતાનિ સઞ્જીવે આયુપ્પમાણં. યં તાવતિંસાનં આયુપ્પમાણં, એસો કાળસુત્તે એકો રત્તિદિવો…પે… તેન સંવચ્છરેન વસ્સસહસ્સં કાળસુત્તે આયુપ્પમાણં. યં યામાનં આયુપ્પમાણં, એસો સઙ્ઘાતે એકો રત્તિદિવો…પે… તેન સંવચ્છરેન દ્વે વસ્સસહસ્સાનિ સઙ્ઘાતે આયુપ્પમાણં. યં તુસિતાનં આયુપ્પમાણં, રોરુવે એસો એકો રત્તિદિવો…પે… તેન સંવચ્છરેન ચત્તારિ વસ્સસહસ્સાનિ રોરુવે આયુપ્પમાણં. યં નિમ્માનરતીનં આયુપ્પમાણં, મહારોરુવે એસો એકો રત્તિદિવો…પે… તેન સંવચ્છરેન અટ્ઠ વસ્સસહસ્સાનિ મહારોરુવે આયુપ્પમાણં. યં પરનિમ્મિતવસવત્તીનં દેવાનં આયુપ્પમાણં, તાપને એસો એકો રત્તિદિવો…પે… તેન સંવચ્છરેન સોળસ વસ્સસહસ્સાનિ તાપને આયુપ્પમાણં. મહાતાપને ઉપડ્ઢન્તરકપ્પો. અવીચિયં એકો અન્તરકપ્પો ચ આયુપ્પમાણન્તિ વદન્તિ. દેવાનં અધિમુત્તકાલકિરિયા વિય તાદિસેન પુઞ્ઞબલેન અન્તરાપિ મરણં હોતીતિ ‘‘કમ્મમેવ પમાણ’’ન્તિ વુત્તન્તિ વેદિતબ્બં. એવઞ્ચ કત્વા અબ્બુદાદિઆયુપરિચ્છેદોપિ યુત્તતરો હોતીતિ.

કિં ઝાનન્તિ અટ્ઠસુ ઝાનેસુ કતરં ઝાનં. ભવસીસાનીતિ ભવગ્ગાનિ, પુથુજ્જનભવગ્ગં અરિયભવગ્ગં સબ્બભવગ્ગન્તિ વેહપ્ફલાદીનં સમઞ્ઞા. કસ્સચિ સત્તાતિ પુથુજ્જનસ્સ, કસ્સચિ પઞ્ચાતિ સોતાપન્નસ્સ, સકદાગામિનો ચ, કસ્સચિ તયોતિ અનાગામિનો વસેન વુત્તં. તસ્મા સો બ્રહ્મકાયિકાદીહિ ચુતો અરૂપં ઉપપજ્જન્તો વેદિતબ્બો. ‘‘નવસુ બ્રહ્મલોકેસુ નિબ્બત્તઅરિયસાવકાનં તત્રૂપપત્તિયેવ હોતિ, ન હેટ્ઠૂપપત્તી’’તિ (વિભ. અટ્ઠ. ૧૦૨૮) અયં અટ્ઠકથાપાઠોતિ અધિપ્પાયેન ‘‘યં પના’’તિઆદિ વુત્તં. ‘‘તત્રૂપપત્તિપિ હોતિ ઉપરૂપપત્તિપિ, ન હેટ્ઠૂપપત્તી’’તિ પન પાઠોતિ તેન ‘‘હેટ્ઠૂપપત્તિયેવ નિવારિતા’’તિઆદિવચનેન પયોજનં નત્થિ. અરૂપધાતૂપપત્તિ ચ ન નિવારિતાતિ સમ્બન્ધો. અરૂપધાતૂપપત્તિ ન નિવારિતા ‘‘મત્થકે ઠિતોવ પરિનિબ્બાતી’’તિ નિયમસ્સ અનિચ્છિતત્તા.

અઞ્ઞત્થાતિ કામલોકે. તત્થાતિ રૂપલોકે. અયં અટ્ઠકથાતિ ‘‘પઠમજ્ઝાનભૂમિયં નિબ્બત્તો…પે… પરિનિબ્બાતી’’તિ એવં પવત્તા અટ્ઠકથા. તેનેવાતિ યસ્મા રૂપધાતુયં ઉપપન્નો અધિપ્પેતો, ન ઉપપજ્જનારહો, તેનેવ કારણેન. તસ્સાતિ યથાવુત્તસ્સ રૂપધાતુયં ઉપપન્નસ્સ અરિયસાવકસ્સ. યેન રૂપરાગેન તત્થ રૂપભવે ઉપપન્નો, તસ્મિં અરૂપજ્ઝાનેન વિક્ખમ્ભિતે સમ્મદેવ દિટ્ઠાદીનવેસુ યથા કામરૂપભવેસુ આયતિં ભવાભિલાસો ન ભવિસ્સતિ, એવં અરૂપભવેપીતિ દસ્સેન્તો આહ ‘‘પુન…પે… ભવિસ્સતિયેવા’’તિ. તત્થ નિબ્બત્તોતિ રૂપધાતુયં ઉપપન્નો. અરિયમગ્ગં ભાવેત્વાતિ હેટ્ઠિમં અરિયમગ્ગં સમ્પાદેત્વા. નિબ્બત્તભવાદીનવદસ્સનવસેનાતિ તસ્મિં રૂપભવે નિબ્બત્તોપિ તત્થેવ આદીનવદસ્સનવસેન. અનિવત્તિતભવાભિલાસોતિ ઉપરિ અરૂપભવે અવિસ્સટ્ઠભવપત્થનો, યતો અરૂપધાતુયં ઉપપજ્જનારહો. તસ્સ વસેનાતિ તાદિસસ્સ અરિયસાવકસ્સ વસેન. ‘‘કસ્સચિ પઞ્ચ, કસ્સચિ તયો અનુસયા અનુસેન્તી’’તિ અયં યમકપાળિ (યમ. ૨.અનુસયયમક.૩૧૨) પવત્તા.

આયુપ્પમાણવણ્ણના નિટ્ઠિતા.