૧. એકકનિદ્દેસવણ્ણના

૮૪૩-૪. અત્થિપટિચ્ચં નામાતિ અત્થિતા પટિચ્ચત્થો નામ, અસતિપિ સહજાતપુરેજાતાદિભાવે યસ્મિં સતિ યં હોતિ, સો તસ્સ પચ્ચયોતિ કત્વા યથા તથા અત્થિતામત્તં ઇધ પટિચ્ચત્થોતિ અત્થો. તં પન પટિચ્ચત્થં બ્યતિરેકમુખેન પાકટતરં કાતું ‘‘યથા’’તિઆદિમાહ. તત્થ નિસ્સયાદિપચ્ચયભાવેન પટિચ્ચાતિ વુત્તન્તિ નિસ્સયાદિપચ્ચયભાવતો પચ્ચયભૂતં ચક્ખાદિ ‘‘પટિચ્ચા’’તિ વુત્તં. એકિસ્સા સેણિયાતિ અટ્ઠારસસુ સેણીસુ મયં અમુકાય સેણિયા જાતામ્હ, ન અઞ્ઞે વિય અપ્પઞ્ઞાતાતિ એવમેત્થ અત્થં વદન્તિ.

પુરતો કરણં પમુખભાવકરણં. નિધાનરાસીતિ નિદહિત્વા ઠપિતધનનિચયો. યસોતિ ઇસ્સરિયં. તં પન યેસુ વત્તતિ, તેસુ પટ્ઠાપકઆણાકરણેહિ પાકટો હોતીતિ ‘‘પટ્ઠાપકમદો, આણાકરણમદો’’તિ ચ વુત્તં.

૮૪૫. વત્થુનાતિ જાતિઆદિપવત્તિહેતુના.

૮૪૬. પતિટ્ઠાભાવોતિ કુસલકમ્મેસુ પતિટ્ઠાનાભાવો, સો પન યસ્મા કુસલકિરિયાય ઠાનં ન હોતિ, તસ્મા ‘‘કુસલકરણે અટ્ઠાન’’ન્તિ આહ. પમાદસઙ્ખાતસ્સ અત્થસ્સ એવમાદિકો પરિયાયોતિ યોજના. આદિ-સદ્દેન ‘‘વચીદુચ્ચરિતે, મનોદુચ્ચરિતે ચિત્તસ્સ વોસ્સગ્ગો, મક્ખો, પળાસો’’તિ ચ એવમાદિકસ્સ સઙ્ગહો દટ્ઠબ્બો. ‘‘પમાદો પમજ્જનાદી’’તિઆદિકો તદત્થપ્પકાસકો, ‘‘ચિત્તસ્સ વોસ્સગ્ગો વોસ્સગ્ગાનુપ્પાદન’’ન્તિઆદિકો તપ્પરિયાયપ્પકાસકો બ્યઞ્જનપરિયાયો ચ અપરિયન્તોતિ સમ્બન્ધો. ‘‘ચત્તારો ખન્ધે દસ્સેતી’’તિ ઇમિના સતિવોસ્સગ્ગાકારપ્પવત્તા ચત્તારો અકુસલક્ખન્ધા પમાદોતિ વદતિ.

૮૪૭. અનિવાતવુત્તિતાય હેતુભૂતો ચિત્તસમ્પગ્ગહો માનવિસેસો.

૮૪૮. ઉત્તરભાવો ઉત્તરિયં, કરણેન ઉત્તરિયં કરણુત્તરિયં, સારમ્ભેન પરસ્સ કિરિયતો ઉત્તરિકિરિયા.

૮૪૯. નેરુત્તિકવિધાનેનાતિ ઇ-કારચ્ચ-કારાનઞ્ચ ર-કારતાપાદનેન.

અત્તહિતં અત્તાતિ ઉત્તરપદલોપેન નિદ્દેસમાહ યથા ‘‘રૂપભવો રૂપં, ભીમસેનો ભીમો’’તિ ચ. આદિન્નો, પત્તો વા અત્થો અત્તાતિ નિરુત્તિનયેન પદસિદ્ધિ વેદિતબ્બા.

મુદ્દિતસ્સાતિ અઙ્કિતસ્સ.

૮૫૦. જાનન્તસ્સેવ મહાજનસ્સ. ઉપાદાનાદિપચ્ચયેતિ ઇન્ધનુદકચીવરાદિકે પારિપૂરિહેતુકે.

૮૫૧. ગણ્ઠિકા સયં ગણ્ઠિકરણતો. પતિરૂપવચનતો, અઞ્ઞેસં ગણ્ઠિભેદતો ચ ગણ્ઠિભૂતા.

૮૫૨. અભેજ્જન્તરતાય સમાસેવિતતાય સુટ્ઠુ આસેવિતતાય.

૮૫૩. ચિરકાલપરિભાવિતત્તેન તેમનકરણં અલ્લભાવકરણં, લોભવસેન અવસ્સવનન્તિ અત્થો.

એવં સન્તે કથં ખીયનન્તિ નિદ્દેસોતિ આહ ‘‘ખીયનન્તિ ચા’’તિઆદિ.

૮૫૪. ચીવરમણ્ડનાદીનન્તિ ચીવરમણ્ડના પત્તમણ્ડના સેનાસનમણ્ડનાતિ ઇમેસં. ઇદાનિ તં વિસેસનભાવં યોજેત્વા દસ્સેતું ‘‘ચીવરેન હી’’તિઆદિ વુત્તં.

૮૫૫. સભાગરહિતો, સભાગપટિપક્ખો વા અસભાગો, અનનુકૂલાનં પટિક્કૂલતા વા. તેનાહ ‘‘માનથદ્ધતા, વિરોધો વા’’તિ.

૮૫૬. સઙ્કમ્પના ઉક્કણ્ઠનાવસેન અનવટ્ઠાનં, અનવધાનં વા. તસ્સ તસ્સ આરમ્મણસ્સ તણ્હાયના.

૮૫૭. કાયસ્સાતિ નામકાયસ્સ. તસ્મિઞ્હિ અવિપ્ફારિકે રૂપકાયોપિ અવિપ્ફારિકો હોતિ.

૮૬૦. રાગાદીનન્તિ રાગમોહઅહિરિકાનોત્તપ્પવિચિકિચ્છાદીનં.

૮૬૧. તિવિધમ્પિ કુહનવત્થું દસ્સેતુન્તિ સમ્બન્ધો. તત્થાતિ મહાનિદ્દેસે. ‘‘તત્થ કતમા કુહના લાભસક્કારસિલોકસન્નિસ્સિતસ્સા’’તિઆદિના (વિભ. ૮૬૧) ઇધ ખુદ્દકવિભઙ્ગે આગતં દેસનાનયં નિસ્સાય મહાનિદ્દેસદેસના પવત્તાતિ આહ ‘‘નિસ્સયભૂતાય ઇમાય પાળિયા’’તિ.

અન્તરહિતાનીતિ અન્તવિકલાનિ છિન્દન્તાનિ.

લાભસક્કારસિલોકહેતુ સમ્ભાવનાધિપ્પાયેન સંયતાકારદસ્સનં કોહઞ્ઞન્તિ આહ ‘‘પાપિચ્છતાય નિરત્થકકાયવચીવિપ્ફન્દનિગ્ગહણં કોરજ’’ન્તિ. યો સંવેગબહુલો કુક્કુચ્ચકો પુબ્બેનાપરં અત્તનોપિ કિરિયં પરિસઙ્કન્તો પચ્ચવેક્ખમાનો તિટ્ઠતિ, તાદિસં વિય અત્તાનં દસ્સેન્તો ‘‘અતિપરિસઙ્કિતો’’તિ વુત્તો.

૮૬૪. પસંસામુખેન નિન્દનન્તિ પસંસાવત્થુતો ખિપનં બહિ છડ્ડનં યથા ‘‘અદાયકં અહો દાનપતી’’તિ.

૮૬૫. ગવેસનકમ્મન્તિ અપ્પકેન લાભેન મહન્તસ્સ પરિયેસનકબ્યાપારો.

૮૬૬. પોક્ખરં વુચ્ચતિ સુન્દરં, વણ્ણસ્સ સુન્દરભાવો વણ્ણપારિપૂરી હોતીતિ આહ ‘‘વણ્ણપારિપૂરી વા વણ્ણપોક્ખરતા’’તિ.

૮૭૯. સેય્યમાનાદિનિદ્દેસેસૂતિ ‘‘તત્થ કતમો સેય્યસ્સ ‘સેય્યોહમસ્મી’તિ માનો’’તિઆદિના (વિભ. ૮૬૯) નિદ્દિટ્ઠેસુ નવસુ માનનિદ્દેસેસુ. ‘‘સેય્યાદિપુગ્ગલો’’તિ ઇદં તત્થ પાળિયં સેય્યાદીનં નવન્નં પુગ્ગલાનં આમટ્ઠત્તા વુત્તં. ઇધ પન પુગ્ગલામસને સતિ સેય્યપુગ્ગલો ચ આમસિતબ્બો સિયા. તેનેવાહ ‘‘સેય્યમાનભાવેપી’’તિ. સેય્યમાનભાવેપીતિ પિ-સદ્દો આકડ્ઢકો અસેય્યમાનનિદ્દેસેપિ પુગ્ગલામસનસ્સ કતત્તા. યસ્સ કસ્સચીતિ સેય્યાદીસુ યસ્સ કસ્સચિ પુગ્ગલસ્સ.

૮૮૦. પુરિમમાનસ્સાતિ પુબ્બે પવત્તસ્સ સદિસમાનસ્સ, હીનમાનસ્સ વા, સદિસમાનવસેનેવ પન પાળિ આગતા.

૮૮૧. ‘‘મિગાનં કોત્થુકો અન્તો, પક્ખીનં પન વાયસો’’તિ (જા. ૧.૩.૧૩૫) વચનતો આહ ‘‘પક્ખિજાતીસુ વાયસો અન્તો લામકો’’તિ.

૮૮૨. વિરાગન્તિ અરહત્તં.

૮૮૩. માનસમ્પયુત્તચ્છન્દો તણ્હાછન્દો. માનસભાવં અનુગતો સેય્યાદિતો સમ્પગ્ગણ્હનવસેન પવત્તો માનસમ્પયુત્તકત્તુકમ્યતાછન્દો વા માનચ્છન્દો.

૮૮૪. તત્થાતિ તસ્મિં વિલમ્બને નિપ્ફાદેતબ્બે. યુત્તં અનુચ્છવિકં. મુત્તં વિસ્સટ્ઠં. સિલિટ્ઠં સહિતં, અત્થદ્વયવિભાવકં વા.

૮૮૮. અનુદ્દયસ્સેવાતિ મેત્તાયન્તસ્સ વિય અનુકમ્પન્તસ્સ વિય વિકપ્પનાતિ આહ ‘‘સહનન્દિતાદિકસ્સા’’તિ, મેત્તાદિપતિરૂપેન પવત્તગેહસિતસિનેહસ્સાતિ અત્થો. તેનાહ ‘‘તાદિસો રાગો’’તિ. અત્થો યુજ્જતીતિ એવમ્પિ ‘‘તત્થા’’તિ પાળિપદસ્સ અત્થો યુજ્જતિ. પરાનુદ્દયતાહેતુકો હિ પરાનુદ્દયતાસહિતો સો વિતક્કોતિ.

૮૯૦. કામગુણપારિપૂરિયા યેભુય્યેન લોકો સમ્ભાવેતીતિ આહ ‘‘અનવઞ્ઞત્તત્થમેવ કામગુણે ચ પત્થેતી’’તિ.

એકકનિદ્દેસવણ્ણના નિટ્ઠિતા.