૧૭. ખુદ્દકવત્થુવિભઙ્ગો

૧. એકકનિદ્દેસવણ્ણના

૮૪૩-૪. અત્થિપટિચ્ચં નામાતિ અત્થિતા પટિચ્ચત્થો નામ, અસતિપિ સહજાતપુરેજાતાદિભાવે યસ્મિં સતિ યં હોતિ, સો તસ્સ પચ્ચયોતિ કત્વા યથા તથા અત્થિતામત્તં ઇધ પટિચ્ચત્થોતિ અત્થો. તં પન પટિચ્ચત્થં બ્યતિરેકમુખેન પાકટતરં કાતું ‘‘યથા’’તિઆદિમાહ. તત્થ નિસ્સયાદિપચ્ચયભાવેન પટિચ્ચાતિ વુત્તન્તિ નિસ્સયાદિપચ્ચયભાવતો પચ્ચયભૂતં ચક્ખાદિ ‘‘પટિચ્ચા’’તિ વુત્તં. એકિસ્સા સેણિયાતિ અટ્ઠારસસુ સેણીસુ મયં અમુકાય સેણિયા જાતામ્હ, ન અઞ્ઞે વિય અપ્પઞ્ઞાતાતિ એવમેત્થ અત્થં વદન્તિ.

પુરતો કરણં પમુખભાવકરણં. નિધાનરાસીતિ નિદહિત્વા ઠપિતધનનિચયો. યસોતિ ઇસ્સરિયં. તં પન યેસુ વત્તતિ, તેસુ પટ્ઠાપકઆણાકરણેહિ પાકટો હોતીતિ ‘‘પટ્ઠાપકમદો, આણાકરણમદો’’તિ ચ વુત્તં.

૮૪૫. વત્થુનાતિ જાતિઆદિપવત્તિહેતુના.

૮૪૬. પતિટ્ઠાભાવોતિ કુસલકમ્મેસુ પતિટ્ઠાનાભાવો, સો પન યસ્મા કુસલકિરિયાય ઠાનં ન હોતિ, તસ્મા ‘‘કુસલકરણે અટ્ઠાન’’ન્તિ આહ. પમાદસઙ્ખાતસ્સ અત્થસ્સ એવમાદિકો પરિયાયોતિ યોજના. આદિ-સદ્દેન ‘‘વચીદુચ્ચરિતે, મનોદુચ્ચરિતે ચિત્તસ્સ વોસ્સગ્ગો, મક્ખો, પળાસો’’તિ ચ એવમાદિકસ્સ સઙ્ગહો દટ્ઠબ્બો. ‘‘પમાદો પમજ્જનાદી’’તિઆદિકો તદત્થપ્પકાસકો, ‘‘ચિત્તસ્સ વોસ્સગ્ગો વોસ્સગ્ગાનુપ્પાદન’’ન્તિઆદિકો તપ્પરિયાયપ્પકાસકો બ્યઞ્જનપરિયાયો ચ અપરિયન્તોતિ સમ્બન્ધો. ‘‘ચત્તારો ખન્ધે દસ્સેતી’’તિ ઇમિના સતિવોસ્સગ્ગાકારપ્પવત્તા ચત્તારો અકુસલક્ખન્ધા પમાદોતિ વદતિ.

૮૪૭. અનિવાતવુત્તિતાય હેતુભૂતો ચિત્તસમ્પગ્ગહો માનવિસેસો.

૮૪૮. ઉત્તરભાવો ઉત્તરિયં, કરણેન ઉત્તરિયં કરણુત્તરિયં, સારમ્ભેન પરસ્સ કિરિયતો ઉત્તરિકિરિયા.

૮૪૯. નેરુત્તિકવિધાનેનાતિ ઇ-કારચ્ચ-કારાનઞ્ચ ર-કારતાપાદનેન.

અત્તહિતં અત્તાતિ ઉત્તરપદલોપેન નિદ્દેસમાહ યથા ‘‘રૂપભવો રૂપં, ભીમસેનો ભીમો’’તિ ચ. આદિન્નો, પત્તો વા અત્થો અત્તાતિ નિરુત્તિનયેન પદસિદ્ધિ વેદિતબ્બા.

મુદ્દિતસ્સાતિ અઙ્કિતસ્સ.

૮૫૦. જાનન્તસ્સેવ મહાજનસ્સ. ઉપાદાનાદિપચ્ચયેતિ ઇન્ધનુદકચીવરાદિકે પારિપૂરિહેતુકે.

૮૫૧. ગણ્ઠિકા સયં ગણ્ઠિકરણતો. પતિરૂપવચનતો, અઞ્ઞેસં ગણ્ઠિભેદતો ચ ગણ્ઠિભૂતા.

૮૫૨. અભેજ્જન્તરતાય સમાસેવિતતાય સુટ્ઠુ આસેવિતતાય.

૮૫૩. ચિરકાલપરિભાવિતત્તેન તેમનકરણં અલ્લભાવકરણં, લોભવસેન અવસ્સવનન્તિ અત્થો.

એવં સન્તે કથં ખીયનન્તિ નિદ્દેસોતિ આહ ‘‘ખીયનન્તિ ચા’’તિઆદિ.

૮૫૪. ચીવરમણ્ડનાદીનન્તિ ચીવરમણ્ડના પત્તમણ્ડના સેનાસનમણ્ડનાતિ ઇમેસં. ઇદાનિ તં વિસેસનભાવં યોજેત્વા દસ્સેતું ‘‘ચીવરેન હી’’તિઆદિ વુત્તં.

૮૫૫. સભાગરહિતો, સભાગપટિપક્ખો વા અસભાગો, અનનુકૂલાનં પટિક્કૂલતા વા. તેનાહ ‘‘માનથદ્ધતા, વિરોધો વા’’તિ.

૮૫૬. સઙ્કમ્પના ઉક્કણ્ઠનાવસેન અનવટ્ઠાનં, અનવધાનં વા. તસ્સ તસ્સ આરમ્મણસ્સ તણ્હાયના.

૮૫૭. કાયસ્સાતિ નામકાયસ્સ. તસ્મિઞ્હિ અવિપ્ફારિકે રૂપકાયોપિ અવિપ્ફારિકો હોતિ.

૮૬૦. રાગાદીનન્તિ રાગમોહઅહિરિકાનોત્તપ્પવિચિકિચ્છાદીનં.

૮૬૧. તિવિધમ્પિ કુહનવત્થું દસ્સેતુન્તિ સમ્બન્ધો. તત્થાતિ મહાનિદ્દેસે. ‘‘તત્થ કતમા કુહના લાભસક્કારસિલોકસન્નિસ્સિતસ્સા’’તિઆદિના (વિભ. ૮૬૧) ઇધ ખુદ્દકવિભઙ્ગે આગતં દેસનાનયં નિસ્સાય મહાનિદ્દેસદેસના પવત્તાતિ આહ ‘‘નિસ્સયભૂતાય ઇમાય પાળિયા’’તિ.

અન્તરહિતાનીતિ અન્તવિકલાનિ છિન્દન્તાનિ.

લાભસક્કારસિલોકહેતુ સમ્ભાવનાધિપ્પાયેન સંયતાકારદસ્સનં કોહઞ્ઞન્તિ આહ ‘‘પાપિચ્છતાય નિરત્થકકાયવચીવિપ્ફન્દનિગ્ગહણં કોરજ’’ન્તિ. યો સંવેગબહુલો કુક્કુચ્ચકો પુબ્બેનાપરં અત્તનોપિ કિરિયં પરિસઙ્કન્તો પચ્ચવેક્ખમાનો તિટ્ઠતિ, તાદિસં વિય અત્તાનં દસ્સેન્તો ‘‘અતિપરિસઙ્કિતો’’તિ વુત્તો.

૮૬૪. પસંસામુખેન નિન્દનન્તિ પસંસાવત્થુતો ખિપનં બહિ છડ્ડનં યથા ‘‘અદાયકં અહો દાનપતી’’તિ.

૮૬૫. ગવેસનકમ્મન્તિ અપ્પકેન લાભેન મહન્તસ્સ પરિયેસનકબ્યાપારો.

૮૬૬. પોક્ખરં વુચ્ચતિ સુન્દરં, વણ્ણસ્સ સુન્દરભાવો વણ્ણપારિપૂરી હોતીતિ આહ ‘‘વણ્ણપારિપૂરી વા વણ્ણપોક્ખરતા’’તિ.

૮૭૯. સેય્યમાનાદિનિદ્દેસેસૂતિ ‘‘તત્થ કતમો સેય્યસ્સ ‘સેય્યોહમસ્મી’તિ માનો’’તિઆદિના (વિભ. ૮૬૯) નિદ્દિટ્ઠેસુ નવસુ માનનિદ્દેસેસુ. ‘‘સેય્યાદિપુગ્ગલો’’તિ ઇદં તત્થ પાળિયં સેય્યાદીનં નવન્નં પુગ્ગલાનં આમટ્ઠત્તા વુત્તં. ઇધ પન પુગ્ગલામસને સતિ સેય્યપુગ્ગલો ચ આમસિતબ્બો સિયા. તેનેવાહ ‘‘સેય્યમાનભાવેપી’’તિ. સેય્યમાનભાવેપીતિ પિ-સદ્દો આકડ્ઢકો અસેય્યમાનનિદ્દેસેપિ પુગ્ગલામસનસ્સ કતત્તા. યસ્સ કસ્સચીતિ સેય્યાદીસુ યસ્સ કસ્સચિ પુગ્ગલસ્સ.

૮૮૦. પુરિમમાનસ્સાતિ પુબ્બે પવત્તસ્સ સદિસમાનસ્સ, હીનમાનસ્સ વા, સદિસમાનવસેનેવ પન પાળિ આગતા.

૮૮૧. ‘‘મિગાનં કોત્થુકો અન્તો, પક્ખીનં પન વાયસો’’તિ (જા. ૧.૩.૧૩૫) વચનતો આહ ‘‘પક્ખિજાતીસુ વાયસો અન્તો લામકો’’તિ.

૮૮૨. વિરાગન્તિ અરહત્તં.

૮૮૩. માનસમ્પયુત્તચ્છન્દો તણ્હાછન્દો. માનસભાવં અનુગતો સેય્યાદિતો સમ્પગ્ગણ્હનવસેન પવત્તો માનસમ્પયુત્તકત્તુકમ્યતાછન્દો વા માનચ્છન્દો.

૮૮૪. તત્થાતિ તસ્મિં વિલમ્બને નિપ્ફાદેતબ્બે. યુત્તં અનુચ્છવિકં. મુત્તં વિસ્સટ્ઠં. સિલિટ્ઠં સહિતં, અત્થદ્વયવિભાવકં વા.

૮૮૮. અનુદ્દયસ્સેવાતિ મેત્તાયન્તસ્સ વિય અનુકમ્પન્તસ્સ વિય વિકપ્પનાતિ આહ ‘‘સહનન્દિતાદિકસ્સા’’તિ, મેત્તાદિપતિરૂપેન પવત્તગેહસિતસિનેહસ્સાતિ અત્થો. તેનાહ ‘‘તાદિસો રાગો’’તિ. અત્થો યુજ્જતીતિ એવમ્પિ ‘‘તત્થા’’તિ પાળિપદસ્સ અત્થો યુજ્જતિ. પરાનુદ્દયતાહેતુકો હિ પરાનુદ્દયતાસહિતો સો વિતક્કોતિ.

૮૯૦. કામગુણપારિપૂરિયા યેભુય્યેન લોકો સમ્ભાવેતીતિ આહ ‘‘અનવઞ્ઞત્તત્થમેવ કામગુણે ચ પત્થેતી’’તિ.

એકકનિદ્દેસવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૨. દુકનિદ્દેસવણ્ણના

૮૯૧. બન્ધતીતિ કુજ્ઝનાકારં બન્ધતિ ઘટેતિ. ઉપનાહો હિ આઘાતવત્થુના ચિત્તં બન્ધન્તો વિય હોતિ, યતો અઞ્ઞથા પવત્તિત્વાપિ અવિદિતે ઉપનાહે આઘાતવત્થુસન્નિસ્સિતોવ હોતિ.

૮૯૨. દન્તેહિ છિન્દિત્વાતિ દન્તેહિ છિન્દિત્વા વિય એકદેસં અપનેત્વા એકદેસં ગહેત્વાતિ અધિપ્પાયો.

૮૯૪. અચ્ચયં કત્વાતિ વીતિક્કમં કત્વા. પટિચ્છાદનેતિ અત્તના કતસ્સ અચ્ચયસ્સ પટિચ્છાદને. વોચ્છિન્દનં વીતિક્કમકિરિયાય અપ્પટિજાનવસેન ઉપચ્છિન્દનં, વોચ્છિન્દનેન છાદના વોચ્છિન્દનછાદના.

અસમ્માભાસને સઠ-સદ્દો લોકે નિરુળ્હોતિ આહ ‘‘યો ન સમ્મા ભાસતિ, સો સઠો’’તિ. સઠસ્સ યક્ખસૂકરસદિસતં દસ્સેન્તો ‘‘કુચ્છિ વા પિઠિ વા જાનિતું ન સક્કા’’તિ આહ, ઇન્દજાલસદિસો વા એસો દટ્ઠબ્બો.

યો સબ્બથા વિપન્નજ્ઝાસયોપિ સમાનો કાયવચીભેદમત્તેન અત્તાનં સમ્પન્નં વિય દસ્સેત્વા લોકં વઞ્ચેન્તો અઞ્ઞથા સન્તં અઞ્ઞથા પવેદેતિ. તેનાહ ‘‘તેનેતં સાઠેય્યં માયાતો બલવતરા વઞ્ચનાતિ દટ્ઠબ્બ’’ન્તિ. સન્તદોસપટિચ્છાદનમેવ હિ માયા. તેનેવાતિ બલવતરવઞ્ચનાભાવેનેવ. દળ્હકેરાટિયઞ્હિ ‘‘પરિક્ખતતા’’તિ વુત્તં.

૯૦૮. અભાવેપીતિ પિ-સદ્દેન ‘‘કો પન વાદો ભાવે’’તિ દસ્સેતિ. યદિપિ હિ પુથુજ્જનાનં, એકચ્ચાનઞ્ચ સેક્ખાનં યથારહં અત્તાભિનિવેસાદીહિ કતૂપકારં રૂપરાગાદિસંયોજનકિચ્ચં સાધેતિ, એકચ્ચાનં પન વિના એવ તેહીતિ કસ્સચિપિ કિલેસસ્સ અવિક્ખમ્ભિતત્તા કથઞ્ચિપિ અવિમુત્તો કામભવો અજ્ઝત્તગ્ગહણસ્સ વિસેસપચ્ચયોતિ ‘‘અજ્ઝત્ત’’ન્તિ વુચ્ચતિ, તદભાવતો ‘‘બહિદ્ધા’’તિ લદ્ધવોહારે રૂપારૂપભવે કેવલમ્પિ સંયોજનકિચ્ચં સાધેન્તં પવત્તતીતિ, તતો એવ રૂપારૂપાવચરસત્તાનં બહિદ્ધાસંયોજનભાવહેતજાતન્તિ ચ ‘‘બહિદ્ધાસંયોજન’’ન્તિ વુચ્ચતીતિ ઇમમત્થમાહ ‘‘સક્કાયદિટ્ઠાદીનં…પે… યોજનં નામા’’તિ.

દુકનિદ્દેસવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૩. તિકનિદ્દેસવણ્ણના

૯૦૯. અવિજ્જાભવતણ્હાહિ વિય ઇસ્સામચ્છરિયદોમનસ્સાદિસહાયભૂતેન દોસેનપિ ભવાભિસઙ્ખરણં હોતીતિ ‘‘અકુસલમૂલાનેવ વટ્ટમૂલાની’’તિ. તેનાહ ‘‘તીહિ…પે… કથિતો’’તિ.

૯૧૯. રૂપારૂપાવચરવિપાકાનં સન્તપણીતભાવેન ઉળારતમત્તા તત્થ સાતિસયો ભવરાગો વુત્તો.

૯૨૦. માનેન ઠપનાતિ માનેન સેય્યાદિવસેન અત્તનો ઠપના. ઠપનાતિ ચ દહના, પગ્ગણ્હના વા.

૯૨૧. તંસમ્પયુત્તાતિ દોસસમ્પયુત્તા.

૯૨૨. તેસં વણ્ણભેદન્તિ તેસં જીવાનં વણ્ણવિસેસં, તેસં વા તથા કથેન્તાનં સુત્વા. બ્યાપીતિ સકલલોકબ્યાપી, સકલસરીરબ્યાપી વા. પરિમણ્ડલોતિ પરમાણુપ્પમાણો હુત્વા પરિમણ્ડલો. આદિ-સદ્દેન અઙ્ગુટ્ઠપ્પમાણો વયપ્પમાણોતિઆદિકં સઙ્ગણ્હાતિ.

૯૨૩. ઉતુવિપરિણામજો સીતાદિઉતુવિપરિવત્તજાતો. ઓપક્કમિકો અત્તનો, પરસ્સ વા તાદિસઉપક્કમનિબ્બત્તો. વિસમપરિહારજો ચિરાસનચિરટ્ઠાનાદિના કાયસ્સ વિસમપરિહરણતો જાતો. સન્નિપાતજો સઞ્ચયતો પટ્ઠાય પચ્ચેકં વિસમાકારતો દોસત્તયસમોધાનતો જાતો. કમ્મસમુટ્ઠાનો ઉતુવિપરિણામાદીહિ વિના કમ્મતો સમુટ્ઠિતો. પિત્તસેમ્હવાતસમુટ્ઠાના પન પિત્તાદીનં અધિકભાવેનેવ વુત્તા. સબ્બસ્સાપિ હિ રોગસ્સ દોસત્તયં આસન્નકારણં દોસપ્પકોપેન વિના અભાવતો. કમ્મં પધાનકારણં કતોકાસે એવ તસ્મિં ઉપ્પજ્જનતો, ઇતરં પન તસ્સ સહકારિકારણં દટ્ઠબ્બં. તયિદં પુબ્બેકતહેતુવાદિનો પટિક્ખિપન્તિ. ઉપપજ્જવેદનીયફલમ્પિ પુબ્બેકતહેતુકપક્ખિકમેવ અતીતદ્ધિકત્તા કમ્મસ્સાતિ અરુચિસૂચનત્થં કિર-સદ્દગ્ગહણં કરોતિ ‘‘ઉપપજ્જવેદનીયઞ્ચ કિર પટિક્ખિપન્તી’’તિ.

૯૨૪. દાહકારણતાયાતિ રાગાદિદસવિધગ્ગિદાહસ્સ, નરકગ્ગિદાહસ્સ ચ કારણતાય.

૯૨૬. પુથુનિમિત્તસભાવેસૂતિ પુથુ નાનાકિલેસાદીનં કારણસભાવેસુ.

૯૩૧. અદ્દનં અદ્દા મદ્દવો, અનેકત્થત્તા ધાતૂનં તપ્પટિક્ખેપેન અનદ્દાતિ આહ ‘‘અમુદુતા વા અનદ્દા’’તિ.

૯૩૬. અયોનિસોમનસિકારહેતુકત્તા આવજ્જનાય અકુસલાનુકૂલકિચ્ચતા દટ્ઠબ્બા.

તિકનિદ્દેસવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૪. ચતુક્કનિદ્દેસવણ્ણના

૯૩૯. એવં-સદ્દેનાતિ નિદસ્સનત્થેન એવં-સદ્દેનાતિ અધિપ્પાયો. ભવો એવ અભિવુદ્ધો અભવો યથા ‘‘અસેક્ખા ધમ્મા’’તિ (ધ. સ. તિકમાતિકા ૧૧). દુતિયસ્મિં પક્ખે ભવાભવસદ્દેન સમ્પત્તિવિપત્તિયો, વુદ્ધિહાનિયો વા વુત્તાતિ વેદિતબ્બા.

અગતિયાતિ અયુત્તગતિયા, અપ્પતિરૂપકિરિયાયાતિ અત્થો.

કોધૂપાયાસ…પે… માતુગામા વા ઊમિઆદિભયન્તિ યોજના. પઞ્ચકામગુણમાતુગામગ્ગહણેતિ પઞ્ચકામગુણગ્ગહણે, માતુગામગ્ગહણે ચ.

‘‘સયંકતં સુખદુક્ખ’’ન્તિઆદિકા દિટ્ઠિ યદિપિ અઞ્ઞેસમ્પિ દિટ્ઠિગતિકાનં અત્થેવ, તિમ્બરુકો પન તથાદિટ્ઠિકો ભગવન્તં ઉપસઙ્કમિત્વા પુચ્છીતિ સા દિટ્ઠિ ‘‘તિમ્બરુકદિટ્ઠી’’તિ (સં. નિ. ૨.૧૮) વુત્તા. તેનાહ ‘‘તિમ્બરુકો…પે… આગતત્તા’’તિ.

ચતુક્કનિદ્દેસવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૫. પઞ્ચકનિદ્દેસવણ્ણના

૯૪૦. આગમનસ્સ પટિસન્ધિગ્ગહણવસેનાતિ અધિપ્પાયો.

૯૪૧. ઉપચયનતોતિ વડ્ઢનતો. અઞ્ઞથાતિ લાભતો તક્કનતો ચ અઞ્ઞપ્પકારો ગહિતોતિ તં દસ્સેન્તો ‘‘સદ્ધારુચિઆદીહી’’તિ આહ. અનુસ્સવતો હિ સદ્દહનં, રુચ્ચનં પન જાતિસ્સરઞાણતોપિ હોતિ. આદિ-સદ્દેન ખન્તિઆદીનં સઙ્ગહો.

૯૪૨. અક્ખન્તિ મૂલં એતેસન્તિ અક્ખન્તિમૂલકા. દુક્કટદુબ્ભાસિતતાદિદોસા તાદિસાનિ કાયવચીમનોદુચ્ચરિતાનિ.

૯૪૩. ઉદગ્ગતાસઙ્ખાતો અવૂપસમો ન ઉદ્ધચ્ચસઙ્ખાતોતિ પીતિયા એવ સવિપ્ફારિકતાસઙ્ખાતં અસન્તસભાવં આહ. અવૂપસમહેતુભૂતોતિ વિક્ખેપહેતુભૂતો. પીતિયા આકારોતિ પીતિયા પવત્તિઆકારો.

પઞ્ચકનિદ્દેસવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૬. છક્કનિદ્દેસવણ્ણના

૯૪૪. તેનાતિ કોધાદીનંયેવ વિવાદમૂલત્તા.

૯૪૫. કુસલાનુયોગે સાતચ્ચં કુસલાનુયોગસાતચ્ચં.

ગણેન સત્તસમૂહેન સઙ્ગણિ સન્નિપતનં યેન સદ્ધિં, તેન સઙ્ગતિ ગણસઙ્ગણિકા. કસ્સચિ ઘાસચ્છાદનાદિકસ્સ.

૯૪૬. ઉપવિતક્કેતીતિ આરમ્મણં ઉપેચ્ચ તક્કેતિ.

૯૪૮. અધિચ્ચસમુપ્પન્નિકોતિ ‘‘અધિચ્ચસમુપ્પન્નો અત્તા ચ લોકો ચા’’તિ એવંવાદી.

છક્કનિદ્દેસવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૮. અટ્ઠકનિદ્દેસવણ્ણના

૯૫૨. ઓસીદનાકારેનાતિ કત્તબ્બકમ્મે અનુસ્સહનાકારેન.

૯૫૮. તે અભિનિવેસા અસઞ્ઞીવાદા વદન્તિ એતેહીતિ.

અટ્ઠકનિદ્દેસવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૯. નવકનિદ્દેસવણ્ણના

૯૬૦-૯૬૩. દસમસ્સાતિ અટ્ઠાનઘાતસ્સ.

અજ્ઝત્તન્તિ ગોચરજ્ઝત્તં અધિપ્પેતં. એતસ્સ ગાથાવચનસ્સ. નિટ્ઠપેત્વાતિ અભિનિવિસ્સ.

૯૬૪. અઞ્ઞેસં ફસ્સાદીનં સઙ્ખતભાવે યથાસકંપચ્ચયેહિ. યેનાકારેન માનસ્સ સાતિસયા પવત્તિ, તં દસ્સેતું ‘‘અહન્તિ, અસ્મીતિ ચા’’તિ વુત્તં. અત્તનોતિ દિટ્ઠિગતપરિકપ્પિતસ્સ અત્તનો. યથા માનસ્સ સમ્પગ્ગહવસેન, એવં તણ્હાય મમત્તવસેન, દિટ્ઠિયા નિચ્ચાદિવસેન પવત્તિ વિસેસવતી સમાનેપિ અનાગતકાલામસનેતિ આહ ‘‘ભવિસ્સન્તી…પે… વુત્તો’’તિ. ‘‘અહમસ્મી’’તિ પન પવત્તમાનસ્સેવ ભવતીતિ સબ્બપદસાધારણસ્સ માનસ્સેવ વસેન ઇઞ્જિતાદિતા અટ્ઠકથાયં વુત્તા.

નવકનિદ્દેસવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૧૦. દસકનિદ્દેસવણ્ણના

૯૭૦. સઙ્કપ્પનન્તિ ‘‘કુસલતા’’તિ વુત્તપદસ્સ અત્થવચનં. તસ્સા ઉપાયચિન્તાય. મિચ્છાભાવો સાવજ્જભાવો. તદાકારો મોહોતિ યથાવુત્તાકારેન પવત્તે ચિત્તુપ્પાદે મોહો. તસ્સાપિ યથાવુત્તપચ્ચવેક્ખણાયપિ યથાકતપાપેપિ. અધિમાનસમ્પયુત્તં સઞ્જાનનં પકતિપુરિસન્તરદસ્સનાદિવસેન પવત્તં દિટ્ઠિસમ્પયુત્તચિત્તં ફલં વિય વિમુત્તન્તિ ગહિતં દટ્ઠબ્બં.

દસકનિદ્દેસવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

તણ્હાવિચરિતનિદ્દેસવણ્ણના

૯૭૩. વિસેસં અકત્વાતિ અનુપનિધાનં, સમતો ચ અસમતો ચ ઉપનિધાનન્તિ ઇમં વિભાગં અકત્વા, યો ‘‘ઇત્થં, એવં, અઞ્ઞથા’’તિ પદેહિ પકાસિતો.

વિસેસસ્સાતિ ‘‘ઇત્થં, એવં, અઞ્ઞથા’’તિ યથાવુત્તસ્સેવ વિસેસસ્સ. દિટ્ઠિયાતિ દિટ્ઠિયા ગહિતાય તદવિનાભાવિની તણ્હા દસ્સિતા. સીસસીસમૂલકેહીતિ ચતૂહિ સીસેહિ, દ્વાદસહિ ચ સીસમૂલકેહિ. સયમેવ ચ તણ્હા દસ્સિતાતિ યોજના. યદિ દિટ્ઠિમાનગાહોપિ ઇધાધિપ્પેતો, યતો ‘‘તણ્હામાનદિટ્ઠિવસેન સમૂહગાહતો’’તિ (વિભ. અટ્ઠ. ૯૭૩) અટ્ઠકથાયં વુત્તં, કથં ‘‘તણ્હાવિચરિતાની’’તિ વચનન્તિ આહ ‘‘દિટ્ઠિમાનેસૂ’’તિઆદિ. તંમૂલકત્તાતિ તણ્હામૂલકત્તા.

૯૭૪. ન અવક્કરીયતીતિ અનવકારી, તં અનવકારિં કત્વા, તં પદન્તરેન વિભાવેન્તો ‘‘અનવક્કરિ, તં કત્વા’’તિ આહ. વિક્ખેપનં અવયવતો વિભાગો. અત્તતો અવિનિબ્ભુજિત્વાતિ ય્વાયં દિટ્ઠિગતિકપરિકપ્પિતો અત્તા, તતો અવિસું કત્વા.

૯૭૬. બહિકતાનિ રૂપાદીનિ ઉપગન્ત્વા પવત્તા તણ્હા ઉપાદાયાતિ વુત્તાતિ યોજના.

એકચ્ચસ્સ પુગ્ગલસ્સ એકસ્મિં અત્તભાવે કસ્સચિ તણ્હાવિચરિતસ્સ અસમ્ભવો, કસ્સચિદેવ સમ્ભવોતિ આહ ‘‘કસ્સચિ સમ્ભવદસ્સનત્થં વુત્ત’’ન્તિ.

તણ્હાવિચરિતનિદ્દેસવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

ખુદ્દકવત્થુવિભઙ્ગવણ્ણના નિટ્ઠિતા.