૩. સઞ્ઞાક્ખન્ધનિદ્દેસવણ્ણના

૧૭. તસ્સાપીતિ સઞ્ઞાયપિ. તબ્બત્થુકત્તાતિ ચક્ખુવત્થુકત્તા. પટિઘવિઞ્ઞેય્યોતિ યથાવુત્તપટિઘતો વિજાનિતબ્બો પટિઘવસેન ગહેતબ્બો. ઉત્તરપદલોપં કત્વાતિ પુરિમપદે ઉત્તરપદલોપં કત્વા.

વિઞ્ઞેય્યભાવે, ન ઉપ્પત્તિયન્તિ અધિપ્પાયો. વચનન્તિ સદ્દો, નામન્તિ અત્થો. વચનાધીનાતિ ગહેતબ્બતં પતિ સદ્દાધીના, નામાયત્તગહણાતિ અત્થો. યદેત્થ વત્તબ્બં, તં નામરૂપદુકે (ધ. સ. મૂલટી. ૧૦૧-૧૦૮) વુત્તમેવ. અધિવચનં પઞ્ઞત્તિપકાસકં ઞાપકં એતેસં અત્થીતિ અધિવચના યથા અરિસસોતિ. તતોજોતિ અધિવચનસઙ્ખાતતો અરૂપક્ખન્ધતો જાતો. અરૂપક્ખન્ધપરિયાપન્નત્તા ફસ્સેપિ યથાવુત્તો અત્થો સમ્ભવતીતિ દસ્સેતું ‘‘સમ્ફસ્સોયેવ વા’’તિઆદિમાહ. ન કેવલં મનોદ્વારિકફસ્સે એવ, અથ ખો પઞ્ચદ્વારિકફસ્સેપિ ‘‘વિઞ્ઞેય્યભાવે વચનં અધિકિચ્ચ પવત્તા અધિવચના’’તિઆદિવુત્તપ્પકારો અત્થો સમ્ભવતિ. ઇતીતિ તસ્મા. તેન પરિયાયેનાતિ મનોસમ્ફસ્સજપરિયાયેન. તતોજાપીતિ પઞ્ચદ્વારિકફસ્સજાતાપિ. અઞ્ઞપ્પકારાસમ્ભવતોતિ પટિઘસમ્ફસ્સજપરિયાયસ્સ અસમ્ભવતો. આવેણિકં પટિઘસમ્ફસ્સજતા. પકારન્તરં અધિવચનસમ્ફસ્સજતા.

યદિ એવન્તિ યદિ પઞ્ચદ્વારિકફસ્સેહિ ઉપ્પન્નસઞ્ઞા પરિયાયતો નિપ્પરિયાયતો ચ ‘‘અધિવચનસમ્ફસ્સજા’’તિ વુચ્ચન્તિ, એવં ચત્તારોપિ અરૂપિનો ખન્ધા એવં વત્તું યુત્તા. એવં સન્તે સઞ્ઞાવ કસ્મા ‘‘અધિવચનસમ્ફસ્સજા’’તિ વુત્તાતિ આહ ‘‘તિણ્ણં ખન્ધાન’’ન્તિઆદિ. તત્થ તિણ્ણં ખન્ધાનન્તિ વેદનાસઙ્ખારવિઞ્ઞાણક્ખન્ધાનં. અત્થવસેનાતિ ‘‘વચનં અધિકિચ્ચ પવત્તા અધિવચના’’તિઆદિના વુત્તઅત્થવસેન અન્વત્થતાવસેન. અત્તનો પત્તમ્પિ નામન્તિ ‘‘અધિવચનસમ્ફસ્સજા’’તિ એવં અત્તનો અનુપ્પત્તમ્પિ નામં. ધમ્માભિલાપોતિ સભાવનિરુત્તિ. પુબ્બે ચતુન્નં અરૂપક્ખન્ધાનં સાધારણોપિ અધિવચનસમ્ફસ્સજવોહારો રુળ્હિવસેન સઞ્ઞાય એવ પવત્તોતિ વત્વા ઇદાનિ સો તદઞ્ઞારૂપક્ખન્ધસાધારણો સઞ્ઞાય નિવેસિતોતિ દસ્સેતું ‘‘અથ વા’’તિઆદિમાહ. રજ્જિત્વા ઓલોકનાદીસૂતિ એત્થ આદિ-સદ્દેન કુજ્ઝિત્વા ઓલોકનાદિ વિય રજ્જિત્વા સવનાદિપિ સઙ્ગય્હતીતિ વેદિતબ્બં, તથાસોતાવધાનાદિનોપિ રત્તતાદિવિજાનનનિમિત્તતાસમ્ભવતો. ચક્ખુસમ્ફસ્સજાસઞ્ઞાય પન પાકટભાવં નિદસ્સનવસેન દસ્સેતું ‘‘ઓલોકનં ચક્ખુવિઞ્ઞાણવિસયસમાગમે’’તિઆદિમાહ.

ઓલોકનસ્સ અપાકટભાવે રત્તતાદિવિજાનનં ન હોતિ, પાકટભાવે ચ હોતીતિ આહ ‘‘પસાદવત્થુકા એવા’’તિ. ‘‘અઞ્ઞં ચિન્તેન્ત’’ન્તિ યં પુબ્બે તેન કથિતં, કાયેન વા પકાસિતં, તતો અઞ્ઞં કિઞ્ચિ અત્થં ચિન્તેન્તં. તેનેવાહ ‘‘ઞાત’’ન્તિ.

સઞ્ઞાક્ખન્ધનિદ્દેસવણ્ણના નિટ્ઠિતા.