(૨.) દુકનિદ્દેસવણ્ણના

૮૯૧. ઉપનય્હતીતિ બન્ધતિ. અ-કારો અનન્તરત્થવાચકો, મરિયાદવાચકસ્સ વા આકારસ્સ રસ્સત્તં કત્વા ‘‘અટ્ઠપના’’તિ વુત્તન્તિ ‘‘અનન્તરટ્ઠપના’’તિઆદિમાહ. તત્થ પઠમુપ્પન્નસ્સ પવત્તાકારો મરિયાદા, તં અનતિક્કમિત્વા તસ્સેવ દળ્હીકરણવસેન ઠપના મરિયાદટ્ઠપના. પકતિટ્ઠપનામત્તમેવ, વિસેસનરહિતાતિ અત્થો.

૮૯૨. નિટ્ઠુરિયં ખેળપાતનં, નિટ્ઠુરિયં વિય નિટ્ઠુરિયં. દસ્સેત્વાતિ દન્તેહિ છિન્દિત્વા. તેન પન દસ્સનં પળાસોતિ દસ્સેતિ. પળાસસ્સ આયનાતિ યુગગ્ગાહપ્પવત્તિ. સમભાવદહનં જયો, તસ્સ આહરણતો આહારો. ધુરં ન દેતીતિ પામોક્ખં ન દેતિ.

૮૯૪. કાયેન ચેતિયઙ્ગણાદિવત્તં કરોતિ ‘‘એવં વત્તસમ્પન્નો સદ્ધો કથં કાયદુચ્ચરિતાદીનિ કરિસ્સતી’’તિ પરેસં ઞાપનત્થં. અતિચ્ચાતિ અચ્ચયં કત્વા. આસરન્તીતિ આગચ્છન્તિ, પુન પટિચ્છાદને પવત્તન્તીતિ અત્થો. કોનામેવં કરોતીતિ વોચ્છિન્દનચ્છાદના વા વોચ્છાદના.

ન સમ્મા ભાસિતાતિ યો ન સમ્મા ભાસતિ, સો સઠોતિ દસ્સેતિ. કુચ્છિ વા પિટ્ઠિ વા જાનિતું ન સક્કાતિ અસન્તગુણસમ્ભાવનેનેવ ચિત્તાનુરૂપકિરિયાવિરહતો ‘‘એવંચિત્તો એવંકિરિયો’’તિ જાનિતું ન સક્કાતિ અત્થો.

અજો એવ અજામિગો. નેલકોતિ તરુણવચ્છો. યથા સો યક્ખો તાદિસં રૂપં દસ્સેત્વા ‘‘અજા’’તિ સઞ્ઞાય આગતાગતે ખાદતિ, એવમયમ્પિ તંતંસદિસગુણસમ્ભાવનેન તે તે વઞ્ચેતિ. તેનેતં સાઠેય્યં માયાતો બલવતરા વઞ્ચનાતિ દટ્ઠબ્બં. તેનેવ ‘‘પરિક્ખત્તતા’’તિ વુત્તં.

૯૦૮. સક્કાયદિટ્ઠાદીનં અભાવેપિ યં સંયોજનં હોતિ, તં બહિદ્ધા સંયોજનતો બહિદ્ધાસંયોજનસ્સ પુગ્ગલસ્સ વિસેસનભૂતં બહિદ્ધાસંયોજનં નામ.

દુકનિદ્દેસવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

(૩.) તિકનિદ્દેસવણ્ણના

૯૦૯. અકુસલમૂલાનેવ વટ્ટમૂલાનીતિ તેહિ કથિતેહિ વટ્ટમૂલસમુદાચારો કથિતો હોતીતિ આહ ‘‘તીહિ…પે… કથિતો’’તિ.

૯૧૯. સસ્સતો લોકોતિઆદિદસ્સનમેવ બ્રહ્મચરિયં મોક્ખસમ્પાપકં ઉત્તમચરિયન્તિ દિટ્ઠિગતિકેહિ સમ્મતન્તિ આહ ‘‘દિટ્ઠિગતિકસમ્મતસ્સા’’તિ. રૂપારૂપાવચરવિપાકેસુ સાતિસયો ભવરાગોતિ અધિપ્પાયેન વુત્તં ‘‘મહાબ્રહ્માન’’ન્તિ.

૯૨૦. કથંવિધન્તિ કેનાકારેન સણ્ઠિતન્તિ અત્થોતિ કત્વા આહ ‘‘આકારસણ્ઠાન’’ન્તિ. માનઠપનાતિ સેય્યાદિવસેન માનેન ઠપના, માનસઙ્ખાતા વા ઠપના.

૯૨૧. ચેતસો ઉત્રાસો દોમનસ્સં, દોસો વા, તંસમ્પયુત્તા વા ચેતનાદયો.

૯૨૨. દેસનાસુખતાયાતિ તિણ્ણં અદ્ધાનં વસેન વિચિકિચ્છાય દેસના સુખા ‘‘કઙ્ખતિ વિચિકિચ્છતી’’તિ, ન પન તથા મોહેનાતિ અધિપ્પાયો. વણ્ણાદિભેદં સુત્વાતિ કેચિ કિર વદન્તિ ‘‘ખત્તિયજીવો પણ્ડુવણ્ણો. કસ્મા? સો હિ પુબ્બણ્હે રમતિ, પુબ્બણ્હે ચ છાયા પણ્ડુવણ્ણા. બ્રાહ્મણવેસ્સસુદ્દજીવા ઓદાતપીતકાળવણ્ણા. તે હિ મજ્ઝન્હસાયન્હરત્તીસુ ઓદાતપીતકાળછાયા કાળતમકાલેસુ રમન્તી’’તિ તેસં વણ્ણભેદં, ‘‘બ્યાપી પરિમણ્ડલો’’તિઆદિના કથેન્તાનં સણ્ઠાનભેદઞ્ચ સુત્વા.

૯૨૩. પુરિસપુગ્ગલોતિ પદદ્વયં એકપદં કત્વા જાનન્તાનં વસેનાયં સમ્મુતિકથા પવત્તા, પદન્તરમેવ વા ઇદં પુગ્ગલવાચકન્તિ દસ્સેન્તો ‘‘અયં પના’’તિઆદિમાહ. અથ વા પુરિસોતિ વુત્તો ચ પુગ્ગલો એવ, ન પુરિસિન્દ્રિયયુત્તોવાતિ દસ્સનત્થમ્પિ ‘‘પુરિસપુગ્ગલો’’તિ વુત્તન્તિ વેદિતબ્બં. અટ્ઠસુ આબાધેસૂતિ પિત્તસેમ્હવાતસમુટ્ઠાનઉતુવિપરિણામજઓપક્કમિકવિસમપરિહારજસન્નિપાતજકમ્મસમુટ્ઠાનેસુ. પુબ્બે કતન્તિ પુરાણતરકમ્મં ઇચ્છન્તીતિ ઉપપજ્જવેદનીયઞ્ચ કિર પટિક્ખિપન્તિ. આણત્તિમૂલકેન વાતિ યોપિ આણાપેત્વા વધબન્ધાદિદુક્ખં ઉપ્પાદેતિ, તમ્પિ તંમૂલકં ન હોતિ, ઇસ્સરનિમ્માનમૂલમેવાતિ અધિપ્પાયો.

૯૨૪. મોહસ્સ અનુદહનં દાહકારણતાય વુત્તં, સભાવતોપિ પન અસમ્પટિવેધો સમ્પટિવેધસુખસ્સ પચ્ચનીકભૂતો દુક્ખો એવાતિ અનુદહનતા વેદિતબ્બા. એવઞ્ચ કત્વા ‘‘ઉપેક્ખા વેદના ઞાણસુખા અઞ્ઞાણદુક્ખા’’તિ (મ. નિ. ૧.૪૬૫) વુત્તા.

૯૨૬. પુથુનિમિત્તારમ્મણેસૂતિ સુભનિમિત્તાદિવસેન પુથુનિમિત્તસભાવેસુ આરમ્મણેસુ, પુથુસભાવેસુ વા સુભનિમિત્તાદિઆરમ્મણેસુ. કોસજ્જપમાદનિદ્દેસાનં સમાનત્તેપિ અવિપ્ફારિકતાસઙ્ખાતા લીનવુત્તિતા કોસજ્જં, સતિવોસ્સગ્ગસઙ્ખાતં પમજ્જનં પમાદોતિ અયં વિસેસોતિ.

૯૩૧. સગરુવાસન્તિ સઓત્તપ્પવાસમાહ, સજેટ્ઠકવાસન્તિ સહિરિવાસં. અનાદિયના અનદ્દા ઓવાદઅગ્ગહણં, અચિત્તીકારોતિ અત્થો. સુક્ખકટ્ઠસ્સ વિય અનલ્લતા, અમુદુતા વા અનદ્દા. અસીલ્યન્તિ અસુખસીલતા અમુદુતા એવ.

૯૩૪. ઉપારમ્ભો દોસસમ્પયુત્તચિત્તુપ્પાદો સિયા.

૯૩૬. ‘‘ઇધ પાસાણં કરોતી’’તિઆદિના ઠપનત્થેપિ કરોતિ-સદ્દો યુજ્જતીતિ આહ ‘‘કરોતીતિ ઠપેતી’’તિ. એત્થ ચાયં આવજ્જના અકુસલાનં આસન્નકારણત્તા ખુદ્દકવત્થૂસુ વુત્તાતિ વેદિતબ્બા, તદનુકૂલકિચ્ચત્તા વા.

તિકનિદ્દેસવણ્ણના નિટ્ઠિતા.