(૩.) તિકનિદ્દેસવણ્ણના

૭૬૮. પઞ્ઞાપરિણામિતેસૂતિ પઞ્ઞાય પરિપાચિતેસુ. ‘‘યોગવિહિતેસૂતિ ઇદઞ્ચ વિસયવિસેસનમત્તમેવ, તસ્મા યાનિ પઞ્ઞાય વિહિતાનિ અહેસું હોન્તિ ભવિસ્સન્તિ ચ, સબ્બાનિ તાનિ યોગવિહિતાનીતિ દટ્ઠબ્બાનિ. સિક્ખિત્વા કાતબ્બં સિપ્પં, ઇતરં કમ્મં. અયમેતેસં વિસેસો. વડ્ઢકીકમ્મન્તિ ચ અસિક્ખિત્વાપિ કાતબ્બં થૂલકમ્મં ‘‘કમ્મ’’ન્તિ દટ્ઠબ્બં, પઞ્ઞા એવ વા તત્થ તત્થ ‘‘કમ્મં સિપ્પ’’ન્તિ ચ વેદિતબ્બા. નાગમણ્ડલં નામ મણ્ડલં કત્વા સપ્પે વિજ્જાય પક્કોસિત્વા બલિં દત્વા વિસાપનયનં. પરિત્તં રક્ખા, યેન ‘‘ફૂ’’તિ મુખવાતં દત્વા વિસં અપનયન્તિ, સો ઉણ્ણનાભિઆદિમન્તો ફુધમનકમન્તો. ‘‘અ આ’’તિઆદિકા માતિકા ‘‘ક કા’’તિઆદિકો તપ્પભેદો ચ લેખા.

કુસલં ધમ્મં સકં, ઇતરં નોસકં. ચતુન્નં સચ્ચાનં પટિવિજ્ઝિતબ્બાનં તપ્પટિવેધપચ્ચયભાવેન અનુલોમનં દટ્ઠબ્બં. પુબ્બે ‘‘યોગવિહિતેસુ વા કમ્માયતનેસૂ’’તિઆદિના પઞ્ઞા વુત્તા, પુન તસ્સા વેવચનવસેન ‘‘અનુલોમિકં ખન્તિ’’ન્તિઆદિ વુત્તન્તિ અધિપ્પાયેન ‘‘અનુ…પે… પઞ્ઞાવેવચનાની’’તિ આહ. એત્થ ચ એવરૂપિન્તિ યથાવુત્તકમ્માયતનાદિવિસયં કમ્મસ્સકતસચ્ચાનુલોમિકસભાવં અનિચ્ચાદિપવત્તિઆકારઞ્ચાતિ અત્થો. યથાવુત્તા ચ ભૂમિસભાવપવત્તિઆકારનિદ્દેસા ખન્તિઆદીહિ યોજેતબ્બા. યસ્સા પઞ્ઞાય ધમ્મા નિજ્ઝાનપજાનનકિચ્ચસઙ્ખાતં ઓલોકનં ખમન્તિ અવિપરીતસભાવત્તા, સા પઞ્ઞા ધમ્માનં નિજ્ઝાનક્ખમનં એતિસ્સા અત્થીતિ ધમ્મનિજ્ઝાનક્ખન્તીતિ અત્થો.

૭૬૯. અસંવરં મુઞ્ચતીતિ સમાદાનસમ્પત્તવિરતિસમ્પયુત્તચેતના ‘‘સીલં પૂરેન્તસ્સ મુઞ્ચચેતના’’તિ વુત્તા. પુબ્બાપરપઞ્ઞાય ચ દાનસીલમયતાવચનતો મુઞ્ચઅપરચેતનાવસેન ‘‘આરબ્ભા’’તિ, પુબ્બચેતનાવસેન ‘‘અધિકિચ્ચા’’તિ ચ વત્તું યુત્તન્તિ ‘‘અધિકિચ્ચા’’તિપિ પાઠો યુજ્જતિ.

૭૭૦. પઞ્ચસીલદસસીલાનિ વિઞ્ઞાણસ્સ જાતિયા ચ પચ્ચયભૂતેસુ સઙ્ખારભવેસુ અન્તોગધાનીતિ ‘‘ઉપ્પાદા વા’’તિઆદિકાય ધમ્મટ્ઠિતિપાળિયા સઙ્ગહિતાનિ. ભવનિબ્બત્તકસીલસ્સ પઞ્ઞાપનં સતિપિ સવને ન તથાગતદેસનાયત્તન્તિ ભિક્ખુઆદીનમ્પિ તં વુત્તં.

અધિપઞ્ઞાય પઞ્ઞાતિ અધિપઞ્ઞાય અન્તોગધા પઞ્ઞા. અથ વા અધિપઞ્ઞાનિબ્બત્તેસુ, તદધિટ્ઠાનેસુ વા ધમ્મેસુ અધિપઞ્ઞા-સદ્દો દટ્ઠબ્બો, તત્થ પઞ્ઞા અધિપઞ્ઞાય પઞ્ઞા.

૭૭૧. અપાયુપ્પાદનકુસલતા અપાયકોસલ્લં સિયાતિ મઞ્ઞમાનો પુચ્છતિ ‘‘અપાયકોસલ્લં કથં પઞ્ઞા નામ જાતા’’તિ. તં પન પરસ્સ અધિપ્પાયં નિવત્તેન્તો ‘‘પઞ્ઞવાયેવ હી’’તિઆદિમાહ. તત્રુપાયાતિ તત્ર તત્ર ઉપાયભૂતા. ઠાને ઉપ્પત્તિ એતસ્સાતિ ઠાનુપ્પત્તિયં. કિં તં? કારણજાનનં, ભયાદીનં ઉપ્પત્તિક્ખણે તસ્મિંયેવ ઠાને લહુઉપ્પજ્જનકન્તિ વુત્તં હોતિ.

તિકનિદ્દેસવણ્ણના નિટ્ઠિતા.