(૪.) ચતુક્કનિદ્દેસવણ્ણના

૭૯૩. ન પરિતસ્સતીતિ ‘‘અપિ નામ મે તણ્ડુલાદીનિ સિયુ’’ન્તિ ન પત્થેતિ, તદભાવેન વા ન ઉત્તસતિ.

૭૯૬. અપરપ્પચ્ચયેતિ પરેન નપત્તિયાયિતબ્બે. ધમ્મે ઞાણન્તિ સચ્ચવિસયં ઞાણં. અરિયસચ્ચેસુ હિ ધમ્મ-સદ્દો તેસં અવિપરીતસભાવત્તાતિ. સઙ્ખતપવરો વા અરિયમગ્ગો તસ્સ ચ ફલં ધમ્મો, તત્થ પઞ્ઞા તંસહગતા ધમ્મે ઞાણં. ન અઞ્ઞઞાણુપ્પાદનં નયનયનં, ઞાણસ્સેવ પન પવત્તિવિસેસોતિ અધિપ્પાયેનાહ ‘‘પચ્ચવેક્ખણઞાણસ્સ કિચ્ચ’’ન્તિ. એત્થ ચ ઇમિના ધમ્મેનાતિ મગ્ગઞાણેનાતિ વુત્તં, દુવિધમ્પિ પન મગ્ગફલઞાણં પચ્ચવેક્ખણાય ચ મૂલં, કારણઞ્ચ નયનયનસ્સાતિ દુવિધેનપિ તેન ધમ્મેનાતિ ન ન યુજ્જતિ, તથા ચતુસચ્ચધમ્મસ્સ ઞાતત્તા, મગ્ગફલસઙ્ખાતસ્સ ચ ધમ્મસ્સ સચ્ચપટિવેધસમ્પયોગં ગતત્તા નયનં હોતીતિ તેન ઇમિના ધમ્મેન ઞાણવિસયભાવેન, ઞાણસમ્પયોગેન વા ઞાતેનાતિ ચ અત્થો ન ન યુજ્જતિ.

યદિપિ સબ્બેન સબ્બં અતીતાનાગતપચ્ચુપ્પન્નં દુક્ખં અભિજાનન્તિ, તથાપિ પચ્ચુપ્પન્ને સસન્તતિપરિયાપન્ને સવિસેસે અભિનિવેસો હોતીતિ આહ ‘‘ન તઞ્ઞેવ ઇમ’’ન્તિ. દિટ્ઠેન અદિટ્ઠેન નયતો નયનઞાણં, અદિટ્ઠસ્સ દિટ્ઠતાય કારણભૂતત્તા કારણઞાણં, અનુરૂપત્થવાચકો વા કારણ-સદ્દોતિ ધમ્મે ઞાણસ્સ અનુરૂપઞાણન્તિ અત્થો.

સમ્મુતિમ્હિ ઞાણન્તિ ધમ્મે ઞાણાદીનં વિય સાતિસયસ્સ પટિવેધકિચ્ચસ્સ અભાવા વિસયોભાસનમત્તજાનનસામઞ્ઞેન ઞાણન્તિ સમ્મતેસુ અન્તોગધન્તિ અત્થો. સમ્મુતિવસેન વા પવત્તં સમ્મુતિમ્હિ ઞાણં, અવસેસં પન ઇતરઞાણત્તયવિસભાગં ઞાણં તબ્બિસભાગસામઞ્ઞેન સમ્મુતિઞાણમ્હિ પવિટ્ઠત્તા સમ્મુતિઞાણં નામ હોતીતિ.

૭૯૭. કિલેસમૂલકે ચાતિ નીવરણમૂલકે ચ કામભવધમ્મે.

૭૯૮. સા હિસ્સાતિ એત્થ અસ્સાતિ યો ‘‘કામેસુ વીતરાગો હોતી’’તિ એવં વુત્તો, અસ્સ પઠમજ્ઝાનસમઙ્ગિસ્સાતિ અત્થો. સ્વેવાતિ એતેન કામેસુ વીતરાગભાવનાવત્થસ્સેવ પઠમજ્ઝાનસમઙ્ગિસ્સ ગહણે પવત્તે તસ્સ તતો પરં અવત્થં દસ્સેતું ‘‘કામેસુ વીતરાગો સમાનો’’તિ વુત્તં. ચતુત્થમગ્ગપઞ્ઞા છટ્ઠાભિઞ્ઞાભાવપ્પત્તિયા તં પટિવિજ્ઝતિ નામ, ઇતરા તદુપનિસ્સયત્તા. યથાનુરૂપં વા આસવક્ખયભાવતો, ફલે વા આસવક્ખયે સતિ યથાનુરૂપં તંનિબ્બત્તનતો ચતૂસુપિ મગ્ગેસુ પઞ્ઞા છટ્ઠં અભિઞ્ઞં પટિવિજ્ઝતીતિ દટ્ઠબ્બા.

૭૯૯. કામસહગતાતિ વત્થુકામારમ્મણા. ચોદેન્તીતિ કામાભિમુખં તન્નિન્નં કરોન્તીતિ અત્થો. તદનુધમ્મતાતિ તદનુધમ્મા ઇચ્ચેવ વુત્તં હોતિ. તા-સદ્દસ્સ અપુબ્બત્થાભાવતોતિ અધિપ્પાયેનાહ ‘‘તદનુરૂપસભાવા’’તિ. નિકન્તિં, નિકન્તિસહગતચિત્તુપ્પાદં વા ‘‘મિચ્છાસતી’’તિ વદતિ. ‘‘અહો વત મે અવિતક્કં ઉપ્પજ્જેય્યા’’તિ અવિતક્કારમ્મણા અવિતક્કસહગતા.

૮૦૧. અધિગમભાવેન અભિમુખં જાનન્તસ્સ અભિજાનન્તસ્સ, અભિવિસિટ્ઠેન વા ઞાણેન જાનન્તસ્સ, અનારમ્મણભૂતઞ્ચ તં ઠાનં પાકટં કરોન્તસ્સાતિ અત્થો.

૮૦૨. વસિતાપઞ્ચકરહિતં ઝાનં અપ્પગુણં. એત્થ ચતસ્સો પટિપદા ચત્તારિ આરમ્મણાનીતિ પઞ્ઞાય પટિપદારમ્મણુદ્દેસેન પઞ્ઞા એવ ઉદ્દિટ્ઠાતિ સા એવ વિભત્તાતિ.

ચતુક્કનિદ્દેસવણ્ણના નિટ્ઠિતા.