(૧૦.) દસકનિદ્દેસો

પઠમબલનિદ્દેસવણ્ણના

૮૦૯. અવિજ્જમાનં ઠાનં અટ્ઠાનં, નત્થિ ઠાનન્તિ વા અટ્ઠાનં. એસ ‘‘અનવકાસો’’તિ એત્થાપિ નયો. તદત્થનિગમનમત્તમેવ હિ ‘‘નેતં ઠાનં વિજ્જતી’’તિ વચનન્તિ. અસુખે સુખન્તિ દિટ્ઠિવિપલ્લાસોવ ઇધ સુખતો ઉપગમનસ્સ ઠાનન્તિ અધિપ્પેતન્તિ દસ્સેન્તો ‘‘એકન્ત…પે… અત્તદિટ્ઠિવસેના’’તિ પધાનદિટ્ઠિમાહ. ભેદાનુરૂપસ્સ સાવનં અનુસ્સાવનં, ભેદાનુરૂપેન વા વચનેન વિઞ્ઞાપનં.

લિઙ્ગે પરિવત્તે ચ સો એવ એકકમ્મનિબ્બત્તિતો ભવઙ્ગપ્પબન્ધો જીવિતિન્દ્રિયપ્પબન્ધો ચ, નાઞ્ઞોતિ આહ ‘‘અપિ પરિવત્તલિઙ્ગ’’ન્તિ. અયં પઞ્હોતિ ઞાપનિચ્છાનિબ્બત્તા કથા.

સઙ્ગામચતુક્કં સપત્તવસેન યોજેતબ્બં. સબ્બત્થ ચ પુરિમં અભિસન્ધિચિત્તં અપ્પમાણં, વધકચિત્તં પન તદારમ્મણઞ્ચ જીવિતિન્દ્રિયં આનન્તરિયાનાનન્તરિયભાવે પમાણન્તિ દટ્ઠબ્બં. પુથુજ્જનસ્સેવ તં દિન્નં હોતિ. કસ્મા? યથા વધકચિત્તં પચ્ચુપ્પન્નારમ્મણમ્પિ જીવિતિન્દ્રિયપ્પબન્ધવિચ્છેદનવસેન આરમ્મણં કત્વા પવત્તતિ, ન એવં ચાગચેતના. સા હિ ચજિતબ્બં આરમ્મણં કત્વા ચજનમત્તમેવ હોતિ, અઞ્ઞસકકરણઞ્ચ તસ્સ ચજનં, તસ્મા યસ્સ તં સકં કતં, તસ્સેવ દિન્નં હોતીતિ.

સણ્ઠ…પે… કપ્પવિનાસેયેવ મુચ્ચતીતિ ઇદં કપ્પટ્ઠકથાય ન સમેતિ. તત્થ હિ અટ્ઠકથાયં (કથા. અટ્ઠ. ૬૫૪-૬૫૭) વુત્તં ‘‘આપાયિકોતિ ઇદં સુત્તં યં સો એકં કપ્પં અસીતિભાગે કત્વા તતો એકભાગમત્તં કાલં તિટ્ઠેય્ય, તં આયુકપ્પં સન્ધાય વુત્ત’’ન્તિ. કપ્પવિનાસેયેવાતિ પન આયુકપ્પવિનાસેયેવાતિ અત્થે સતિ નત્થિ વિરોધો. એત્થ ચ સણ્ઠહન્તેતિ ઇદં સ્વે વિનસ્સિસ્સતીતિ વિય અભૂતપરિકપ્પવસેન વુત્તં. એકદિવસમેવ પચ્ચતિ તતો પરં કપ્પાભાવેન આયુકપ્પસ્સપિ અભાવતોતિ અવિરોધતો અત્થયોજના દટ્ઠબ્બા.

પકતત્તોતિ અનુક્ખિત્તો. સમાનસંવાસકોતિ અપારાજિકો.

કિં પન તન્તિ યો સો ‘‘નિયતો’’તિ વુત્તો, તં કિં નિયમેતીતિ અત્થો. તસ્સેવ પન યથાપુચ્છિતસ્સ નિયતસ્સ મિચ્છત્તસમ્મત્તનિયતધમ્માનં વિય સભાવતો વિજ્જમાનતં યથાપુચ્છિતઞ્ચ નિયામકહેતું પટિસેધેત્વા યેન ‘‘નિયતો’’તિ ‘‘સત્તક્ખત્તુપરમાદિકો’’તિ ચ વુચ્ચતિ, તં યથાધિપ્પેતકારણં દસ્સેતું ‘‘સમ્માસમ્બુદ્ધેન હી’’તિઆદિમાહ. જાતસ્સ કુમારસ્સ વિય અરિયાય જાતિયા જાતસ્સ નામમત્તમેતં નિયતસત્તક્ખત્તુપરમાદિકં, નિયતાનિયતભેદં નામન્તિ અત્થો. યદિ પુબ્બહેતુ નિયામકો, સોતાપન્નો ચ નિયતોતિ સોતાપત્તિમગ્ગતો ઉદ્ધં તિણ્ણં મગ્ગાનં ઉપનિસ્સયભાવતો પુબ્બહેતુકિચ્ચં, તતો પુબ્બે પન પુબ્બહેતુકિચ્ચં નત્થીતિ સોતાપત્તિમગ્ગસ્સ ઉપનિસ્સયાભાવો આપજ્જતિ. યદિ હિ તસ્સપિ પુબ્બહેતુ ઉપનિસ્સયો સિયા, સો ચ નિયામકોતિ સોતાપત્તિમગ્ગુપ્પત્તિતો પુબ્બે એવ નિયતો સિયા, તઞ્ચ અનિટ્ઠં, તસ્માસ્સ પુબ્બહેતુના અહેતુકતા આપન્નાતિ ઇમમત્થં સન્ધાયાહ ‘‘ઇચ્ચસ્સ અહેતુ અપ્પચ્ચયા નિબ્બત્તિં પાપુણાતી’’તિ.

પટિલદ્ધમગ્ગો સોતાપત્તિમગ્ગો, તેનેવ સત્તક્ખત્તુપરમાદિનિયમે સતિ સત્તમભવાદિતો ઉદ્ધં પવત્તનકસ્સ દુક્ખસ્સ મૂલભૂતા કિલેસા તેનેવ ખીણાતિ ઉપરિ તયો મગ્ગા અકિચ્ચકા હોન્તીતિ અત્થો. યદિ ઉપરિ તયો મગ્ગા સત્તક્ખત્તુપરમાદિકં નિયમેન્તિ, તતો ચ અઞ્ઞો સોતાપન્નો નત્થીતિ સોતાપત્તિમગ્ગસ્સ અકિચ્ચકતા નિપ્પયોજનતા આપજ્જતીતિ અત્થો. અથ સક્કાયદિટ્ઠાદિપ્પહાનં દસ્સનકિચ્ચં, તેસં પહાનેન સત્તક્ખત્તુપરમાદિતાય ભવિતબ્બં. સા ચુપરિમગ્ગેહિ એવ હોતીતિ સત્તમભવાદિતો ઉદ્ધં પવત્તિતો તેન વિના વુટ્ઠાને સક્કાયદિટ્ઠાદિપ્પહાનેન ચ તેન વિના ભવિતબ્બન્તિ આહ ‘‘પઠમમગ્ગેન ચ અનુપ્પજ્જિત્વાવ કિલેસા ખેપેતબ્બા હોન્તી’’તિ. ન અઞ્ઞો કોચિ નિયમેતીતિ નામકરણનિમિત્તતો વિપસ્સનાતો અઞ્ઞો કોચિ નિયામકો નામ નત્થીતિ અત્થો. વિપસ્સનાવ નિયમેતીતિ ચ નામકરણનિમિત્તતંયેવ સન્ધાય વુત્તં. તેનેવાહ ‘‘ઇતિ સમ્માસમ્બુદ્ધેન ગહિતનામમત્તમેવ ત’’ન્તિ.

ન ઉપ્પજ્જન્તીતિ પન અત્થીતિ ‘‘ન મે આચરિયો અત્થિ, સદિસો મે ન વિજ્જતી’’તિઆદિં (મ. નિ. ૧.૨૮૫; ૨.૩૪૧; મહાવ. ૧૧; કથા. ૪૦૫) ઇમિસ્સા લોકધાતુયા ઠત્વા વદન્તેન ભગવતા ‘‘કિં પનાવુસો સારિપુત્ત, અત્થેતરહિ અઞ્ઞે સમણા વા બ્રાહ્મણા વા ભગવતા સમસમા સમ્બોધિયન્તિ એવં પુટ્ઠાહં, ભન્તે, નોતિ વદેય્ય’’ન્તિ (દી. નિ. ૩.૧૬૧) વત્વા તસ્સ કારણં દસ્સેતું ‘‘અટ્ઠાનમેતં અનવકાસો, યં એકિસ્સા લોકધાતુયા દ્વે અરહન્તો સમ્માસમ્બુદ્ધા’’તિ (મ. નિ. ૩.૧૨૯) ઇમં સુત્તં દસ્સેન્તેન ધમ્મસેનાપતિના ચ બુદ્ધક્ખેત્તભૂતં ઇમં લોકધાતું ઠપેત્વા અઞ્ઞત્થ અનુપ્પત્તિ વુત્તા હોતીતિ અધિપ્પાયો.

‘‘યો પન ભિક્ખૂ’’તિઆદિના વુત્તાનિ સિક્ખાપદાનિ માતિકા, તાય અન્તરહિતાય નિદાનુદ્દેસસઙ્ખાતે પાતિમોક્ખે પબ્બજ્જૂપસમ્પદાકમ્મેસુ ચ સાસનં તિટ્ઠતીતિ અત્થો. પાતિમોક્ખે વા અન્તોગધા પબ્બજ્જા ઉપસમ્પદા ચ તદુભયાભાવે પાતિમોક્ખાભાવતો, તસ્મા પાતિમોક્ખે, તાસુ ચ સાસનં તિટ્ઠતીતિ વુત્તં. ઓસક્કિતં નામાતિ પચ્છિમપટિવેધસીલભેદદ્વયં એકતો કત્વા તતો પરં વિનટ્ઠં નામ હોતીતિ અત્થો.

તાતિ રસ્મિયો. કારુઞ્ઞન્તિ પરિદેવનકારુઞ્ઞં.

અનચ્છરિયત્તાતિ દ્વીસુ ઉપ્પજ્જમાનેસુ અચ્છરિયત્તાભાવદોસતોતિ અત્થો. વિવાદભાવતોતિ વિવાદાભાવત્થં દ્વે ન ઉપ્પજ્જન્તીતિ અત્થો.

એકં બુદ્ધં ધારેતીતિ એકબુદ્ધધારણી. એતેન એવંસભાવા એતે બુદ્ધગુણા, યેન દુતિયબુદ્ધગુણે ધારેતું અસમત્થા અયં લોકધાતૂતિ દસ્સેતિ. પચ્ચયવિસેસનિપ્ફન્નાનઞ્હિ ધમ્માનં સભાવવિસેસો ન સક્કા ધારેતુન્તિ. સમં ઉદ્ધં પજ્જતીતિ સમુપાદિકા, ઉદકસ્સોપરિ સમં ગામિનીતિ અત્થો. દ્વિન્નમ્પીતિ દ્વેપિ, દ્વિન્નમ્પિ વા સરીરભારં. છાદેન્તન્તિ રોચયમાનં. સકિં ભુત્તોવાતિ એકમ્પિ આલોપં અજ્ઝોહરિત્વાવ મરેય્યાતિ અત્થો.

અતિધમ્મભારેનાતિ ધમ્મેન નામ પથવી તિટ્ઠેય્ય, સા કિં તેનેવ ચલતીતિ અધિપ્પાયો. પુન થેરો ‘‘રતનં નામ લોકે કુટુમ્બં સન્ધારેન્તં અભિમતઞ્ચ લોકેન અત્તનો ગરુસભાવતાય સકટભઙ્ગસ્સ કારણં અતિભારભૂતં દિટ્ઠં. એવં ધમ્મો ચ હિતસુખવિસેસેહિ તંસમઙ્ગિનં ધારેન્તો અભિમતો ચ વિઞ્ઞૂહિ ગમ્ભીરાપ્પમેય્યભાવેન ગરુસભાવત્તા અતિભારભૂતો પથવીચલનસ્સ કારણં હોતી’’તિ દસ્સેન્તો ‘‘ઇધ, મહારાજ, દ્વે સકટા’’તિઆદિમાહ. એકસ્સાતિ એકસ્મા, એકસ્સ વા સકટસ્સ રતનં, તસ્મા સકટતો ગહેત્વાતિ અત્થો. ઓસારિતન્તિ પવેસિતં આહટં વુત્તન્તિ અત્થો.

સભાવપકતિકાતિ અકિત્તિમપકતિકાતિ અત્થો. કારણમહન્તત્તાતિ મહન્તેહિ પારમિતાકારણેહિ બુદ્ધગુણાનં નિબ્બત્તિતોતિ વુત્તં હોતિ. પથવીઆદયો મહન્તા અત્તનો અત્તનો વિસયે એકેકાવ, એવં સમ્માસમ્બુદ્ધોપિ મહન્તો અત્તનો વિસયે એકો એવ. કો ચ તસ્સ વિસયો? યાવતકં ઞેય્યં, એવં આકાસો વિય અનન્તવિસયો ભગવા એકો એવ હોતીતિ વદન્તો લોકધાત્વન્તરેસુપિ દુતિયસ્સ અભાવં દસ્સેતિ.

પુબ્બભાગે આયૂહનવસેન આયૂહનસમઙ્ગિતા સન્નિટ્ઠાનચેતનાવસેન ચેતનાસમઙ્ગિતા ચ વેદિતબ્બા, સન્તતિખણવસેન વા. વિપાકારહન્તિ દુતિયભવાદીસુ વિપચ્ચનપકતિતં સન્ધાય વદતિ. ચલતીતિ પરિવત્તતિ. સુનખેહિ વજનસીલો સુનખવાજિકો.

પઠમબલનિદ્દેસવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

દુતિયબલનિદ્દેસવણ્ણના

૮૧૦. ગતિતો અઞ્ઞા ગતિસમ્પત્તિ નામ નત્થીતિ દસ્સેન્તો ‘‘સમ્પન્ના ગતી’’તિ આહ. મહાસુદસ્સનાદિસુરાજકાલો પઠમકપ્પિકાદિસુમનુસ્સકાલો ચ કાલસમ્પત્તિ.

એકન્તં કુસલસ્સેવ ઓકાસોતિ ઇદં યદિપિ કોચિ કાયસુચરિતાદિપયોગસમ્પત્તિયં ઠિતં બાધેય્ય, તં પન બાધનં બાધકસ્સેવ ઇસ્સાદિનિમિત્તેન વિપરીતગ્ગાહેન જાતં. સા પયોગસમ્પત્તિ સભાવતો સુખવિપાકસ્સેવ પચ્ચયો, ન દુક્ખવિપાકસ્સાતિ ઇમમત્થં સન્ધાય વુત્તં. મક્કટો ભત્તપુટં બન્ધટ્ઠાને મુઞ્ચિત્વા ભુઞ્જિતું ન જાનાતિ, યત્થ વા તત્થ વા ભિન્દિત્વા વિનાસેતિ, એવં અનુપાયઞ્ઞૂપિ ભોગે. સુસાને છડ્ડેત્વાતિઆદિના ઘાતેત્વા છડ્ડિતસ્સ વુટ્ઠાનાભાવો વિય અપાયતો વુટ્ઠાનાભાવોતિ દસ્સેતિ.

‘‘પચ્ચરી’’તિપિ ઉળુમ્પસ્સ નામં, તેન એત્થ કતા ‘‘મહાપચ્ચરી’’તિ વુચ્ચતિ. ઉદકે મરણં થલે મરણઞ્ચ એકમેવાતિ કસ્મા વુત્તં, નનુ સક્કેન ‘‘સમુદ્દારક્ખં કરિસ્સામી’’તિ વુત્તન્તિ? સચ્ચં વુત્તં, જીવિતસ્સ લહુપરિવત્તિતં પકાસેન્તેહિ થેરેહિ એવં વુત્તં, લહુપરિવત્તિતાય જીવિતહેતુ ન ગમિસ્સામાતિ અધિપ્પાયો. અથ વા ઉદકેતિ નાગદીપં સન્ધાય વુત્તં, થલેતિ જમ્બુદીપં.

થેરો ન દેતીતિ કથમહં એતેન ઞાતો, કેનચિ કિઞ્ચિ આચિક્ખિતં સિયાતિ સઞ્ઞાય ન અદાસિ. તેનેવ ‘‘મયમ્પિ ન જાનામા’’તિ વુત્તં. અપરસ્સાતિ અપરસ્સ ભિક્ખુનો પત્તં આદાય…પે… થેરસ્સ હત્થે ઠપેસીતિ યોજના. અનાયતનેતિ નિક્કારણે, અયુત્તે વા નસ્સનટ્ઠાને. તુવં અત્તાનં રક્ખેય્યાસિ, મયં પન મહલ્લકત્તા કિં રક્ખિત્વા કરિસ્સામ, મહલ્લકત્તા એવ ચ રક્ખિતું ન સક્ખિસ્સામાતિ અધિપ્પાયો. અનાગામિત્તા વા થેરો અત્તના વત્તબ્બં જાનિત્વા ઓવદતિ.

સમ્માપયોગસ્સ ગતમગ્ગોતિ સમ્માપયોગેન નિપ્ફાદિતત્તા તસ્સ સઞ્જાનનકારણન્તિ અત્થો.

ભૂતમત્થં કત્વા અભૂતોપમં કથયિસ્સતીતિ અધિપ્પાયો. મનુસ્સાતિ ભણ્ડાગારિકાદિનિયુત્તા મનુસ્સા મહન્તત્તા સમ્પટિચ્છિતું નાસક્ખિંસુ.

દુતિયબલનિદ્દેસવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

તતિયબલનિદ્દેસવણ્ણના

૮૧૧. અઞ્ચિતાતિ ગતા. પેચ્ચાતિ પુન, મરિત્વાતિ વા અત્થો. ઉસ્સન્નત્તાતિ વિતક્કબહુલતાય ઉસ્સન્નત્તાતિ વદન્તિ, સૂરતાદીહિ વા ઉસ્સન્નત્તા. દિબ્બન્તીતિ કીળન્તિ.

સઞ્જીવકાળસુત્તસઙ્ઘાતરોરુવમહારોરુવતાપનમહાતાપનઅવીચિયો અટ્ઠ મહાનિરયા. એકેકસ્સ ચત્તારિ દ્વારાનિ, એકેકસ્મિં દ્વારે ચત્તારો ચત્તારો ગૂથનિરયાદયોતિ એવં સોળસ ઉસ્સદનિરયે વણ્ણયન્તિ.

સક્કસુયામાદયો વિય જેટ્ઠકદેવરાજા. પજાપતિવરુણઈસાનાદયો વિય દુતિયાદિટ્ઠાનન્તરકારકો પરિચારકો હુત્વા.

તતિયબલનિદ્દેસવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

ચતુત્થબલનિદ્દેસવણ્ણના

૮૧૨. કપ્પોતિ દ્વેધાભૂતગ્ગો. એત્થ ચ બીજાદિધાતુનાનત્તવસેન ખન્ધાદિધાતુનાનત્તં વેદિતબ્બં.

ચતુત્થબલનિદ્દેસવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

પઞ્ચમબલનિદ્દેસવણ્ણના

૮૧૩. અજ્ઝાસયધાતૂતિ અજ્ઝાસયસભાવો. યથા ગૂથાદીનં ધાતુસભાવો એસો, યં ગૂથાદીહેવ સંસન્દતિ, એવં પુગ્ગલાનં અજ્ઝાસયસ્સેવેસ સભાવો, યં દુસ્સીલાદયો દુસ્સીલાદિકેહેવ સંસન્દન્તીતિ વુત્તં હોતિ. ભિક્ખૂપિ આહંસૂતિ અઞ્ઞમઞ્ઞં આહંસુ. આવુસો ઇમે મનુસ્સા ‘‘યથાસભાગેન પરિભુઞ્જથા’’તિ વદન્તા અમ્હે સભાગાસભાગે વિદિત્વા હીનજ્ઝાસયપણીતજ્ઝાસયતં પરિચ્છિન્દિત્વા ધાતુસંયુત્તકમ્મે ઉપનેન્તિ તસ્સ પયોગં દટ્ઠુકામાતિ અત્થો, એવં સભાગવસેનેવ અજ્ઝાસયધાતુપરિચ્છિન્દનતો અજ્ઝાસયધાતુસભાગવસેન નિયમેતીતિ અધિપ્પાયો.

પઞ્ચમબલનિદ્દેસવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

છટ્ઠબલનિદ્દેસવણ્ણના

ચરિતન્તિ ઇધ દુચ્ચરિતં સુચરિતન્તિ વુત્તં. અપ્પરજં અક્ખં એતેસન્તિ અપ્પરજક્ખાતિ અત્થો વિભાવિતો, અપ્પરજં અક્ખિમ્હિ એતેસન્તિ અપ્પરજક્ખાતિપિ સદ્દત્થો સમ્ભવતિ. એત્થ ચ આસયજાનનાદિના યેહિ ઇન્દ્રિયેહિ પરોપરેહિ સત્તા કલ્યાણપાપાસયાદિકા હોન્તિ, તેસં જાનનં વિભાવેતીતિ વેદિતબ્બં. એવઞ્ચ કત્વા ઇન્દ્રિયપરોપરિયત્તઆસયાનુસયઞાણાનં વિસું અસાધારણતા, ઇન્દ્રિયપરોપરિયત્તનાનાધિમુત્તિકતાઞાણાનં વિસું બલતા ચ સિદ્ધા હોતિ.

૮૧૫. યદરિયાતિ યે અરિયા. આવસિંસૂતિ નિસ્સાય વસિંસુ. કે પન તે? ‘‘ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ પઞ્ચઙ્ગવિપ્પહીનો હોતિ છળઙ્ગસમન્નાગતો એકારક્ખો ચતુરાપસ્સેનો પનુણ્ણપચ્ચેકસચ્ચો સમવયસટ્ઠેસનો અનાવિલસઙ્કપ્પો પસ્સદ્ધકાયસઙ્ખારો સુવિમુત્તચિત્તો સુવિમુત્તપઞ્ઞો’’તિ (દી. નિ. ૩.૩૪૮; અ. નિ. ૧૦.૧૯) એવં વુત્તા. એતેસુ પઞ્ચઙ્ગવિપ્પહીનપચ્ચેકસચ્ચપનોદનએસનાસમવયસજ્જનાનિ ‘‘સઙ્ખાયેકં પટિસેવતિ અધિવાસેતિ પરિવજ્જેતિ વિનોદેતી’’તિ (મ. નિ. ૨.૧૬૮) વુત્તેસુ અપસ્સેનેસુ વિનોદનઞ્ચ મગ્ગકિચ્ચાનેવ, ઇતરે ચ મગ્ગેનેવ સમિજ્ઝન્તિ. તેનાહ ‘‘એતઞ્હિ સુત્તં…પે… દીપેતી’’તિ.

૮૧૬. આરમ્મણસન્તાનાનુસયનેસુ ઇટ્ઠારમ્મણે આરમ્મણાનુસયનેન અનુસેતિ. આચિણ્ણસમાચિણ્ણાતિ એતેન સમન્તતો વેઠેત્વા વિય ઠિતભાવેન અનુસયિતતં દસ્સેતિ. ભવસ્સપિ વત્થુકામત્તા, રાગવસેન વા સમાનત્તા ‘‘ભવરાગાનુસયો…પે… સઙ્ગહિતો’’તિ આહ.

૮૧૮. ‘‘પણીતાધિમુત્તિકા તિક્ખિન્દ્રિયા, ઇતરે મુદિન્દ્રિયા’’તિ એવં ઇન્દ્રિયવિસેસદસ્સનત્થમેવ અધિમુત્તિગ્ગહણન્તિ આહ ‘‘તિક્ખિન્દ્રિયમુદિન્દ્રિયભાવદસ્સનત્થ’’ન્તિ.

૮૧૯. પહાનક્કમવસેનાતિ એત્થ પહાતબ્બપજહનક્કમો પહાનક્કમોતિ દટ્ઠબ્બો, યસ્સ પહાનેન ભવિતબ્બં, તં તેનેવ પહાનેન પઠમં વુચ્ચતિ, તતો અપ્પહાતબ્બન્તિ અયં વા પહાનક્કમો.

૮૨૦. મગ્ગસ્સ ઉપનિસ્સયભૂતાનિ ઇન્દ્રિયાનિ ઉપનિસ્સયઇન્દ્રિયાનિ.

૮૨૬. નિબ્બુતિછન્દરહિતત્તા અચ્છન્દિકટ્ઠાનં પવિટ્ઠા. યસ્મિં ભવઙ્ગે પવત્તમાને તંસન્તતિયં લોકુત્તરં નિબ્બત્તતિ, તં તસ્સ પાદકં.

છટ્ઠબલનિદ્દેસવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

સત્તમબલનિદ્દેસવણ્ણના

૮૨૮. નિદ્દાયિત્વાતિ કમ્મટ્ઠાનં મનસિ કરોન્તો નિદ્દં ઓક્કમિત્વા પટિબુદ્ધો સમાપત્તિં સમાપન્નોમ્હીતિ અત્થો. નીવરણાદીહિ વિસુદ્ધચિત્તસન્તતિ એવ ચિત્તમઞ્જૂસા, સમાધિ વા, કમ્મટ્ઠાનં વા. ચિત્તં ઠપેતુન્તિ સમાપત્તિચિત્તં ઠપેતું. સઞ્ઞાવેદયિતાનં અપગમો એવ અપગમવિમોક્ખો.

સઞ્ઞામનસિકારાનં કામાદિદુતિયજ્ઝાનાદિપક્ખન્દનાનિ ‘‘હાનભાગિયવિસેસભાગિયધમ્મા’’તિ દસ્સિતાનિ, તેહિ પન ઝાનાનં તંસભાવતા ધમ્મ-સદ્દેન વુત્તા. પગુણભાવવોદાનં પગુણવોદાનં. તદેવ પઠમજ્ઝાનાદીહિ વુટ્ઠહિત્વા દુતિયજ્ઝાનાદિઅધિગમસ્સ પચ્ચયત્તા ‘‘વુટ્ઠાનં નામા’’તિ વુત્તં. ‘‘વોદાનમ્પિ વુટ્ઠાનં, તમ્હા તમ્હા સમાધિમ્હા વુટ્ઠાનમ્પિ વુટ્ઠાન’’ન્તિ ઇમાય વુટ્ઠાનપાળિયા અસઙ્ગહિતત્તા નિરોધસમાપત્તિયા વુટ્ઠાનં ‘‘પાળિમુત્તકવુટ્ઠાનં નામા’’તિ વુત્તં. યે પન ‘‘નિરોધતો ફલસમાપત્તિયા વુટ્ઠાન’’ન્તિ પાળિ નત્થીતિ વદેય્યું, તે ‘‘નિરોધા વુટ્ઠહન્તસ્સ નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનં ફલસમાપત્તિયા અનન્તરપચ્ચયેન પચ્ચયો’’તિ (પટ્ઠા. ૧.૧.૪૧૭) ઇમાય પાળિયા પટિસેધેતબ્બા.

સત્તમબલનિદ્દેસવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

દસમબલનિદ્દેસવણ્ણના

૮૩૧. રાગાદીહિ ચેતસો વિમુત્તિભૂતો સમાધિ ચેતોવિમુત્તિ. પઞ્ઞાવ વિમુત્તિ પઞ્ઞાવિમુત્તિ. કમ્મન્તરવિપાકન્તરમેવાતિ કમ્મન્તરસ્સ વિપાકન્તરમેવાતિ અત્થો. ચેતનાચેતનાસમ્પયુત્તકધમ્મે નિરયાદિનિબ્બાનગામિનિપટિપદાભૂતે કમ્મન્તિ ગહેત્વા આહ ‘‘કમ્મપરિચ્છેદમેવા’’તિ. અપ્પેતું ન સક્કોતિ અટ્ઠમનવમબલાનિ વિય, તંસદિસં ઇદ્ધિવિધઞાણં વિય વિકુબ્બિતું. એતેન દસબલસદિસતઞ્ચ વારેતિ, ઝાનાદિઞાણં વિય વા અપ્પેતું વિકુબ્બિતુઞ્ચ. યદિપિ હિ ઝાનાદિપચ્ચવેક્ખણઞાણં સત્તમબલન્તિ તસ્સ સવિતક્કસવિચારતા વુત્તા, તથાપિ ઝાનાદીહિ વિના પચ્ચવેક્ખણા નત્થીતિ ઝાનાદિસહગતં ઞાણં તદન્તોગધં કત્વા એવં વુત્તન્તિ વેદિતબ્બં. અથ વા સબ્બઞ્ઞુતઞ્ઞાણં ઝાનાદિકિચ્ચં વિય ન સબ્બં બલકિચ્ચં કાતું સક્કોતીતિ દસ્સેતું ‘‘તઞ્હિ ઝાનં હુત્વા અપ્પેતું ઇદ્ધિ હુત્વા વિકુબ્બિતુઞ્ચ ન સક્કોતી’’તિ વુત્તં, ન પન કસ્સચિ બલસ્સ ઝાનઇદ્ધિભાવતોતિ દટ્ઠબ્બં.

દસમબલનિદ્દેસવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

ઞાણવિભઙ્ગવણ્ણના નિટ્ઠિતા.