૩. પઞ્હપુચ્છકવણ્ણના

૭૪૭. પચ્ચયસમુપ્પન્નઞ્ચ અત્થં પચ્ચયધમ્મઞ્ચાતિ વચનેહિ હેતાદિપચ્ચયસમુપ્પન્નાનં કુસલાકુસલરૂપાનમ્પિ અત્થપરિયાયં, હેતાદિપચ્ચયભૂતાનં વિપાકકિરિયરૂપાનમ્પિ ધમ્મપરિયાયઞ્ચ દસ્સેતિ. પટિભાનપટિસમ્ભિદાય કામાવચરવિપાકારમ્મણતા મહગ્ગતારમ્મણતા ચ પટિસમ્ભિદાઞાણારમ્મણત્તે ન યુજ્જતિ પટિસમ્ભિદાઞાણાનં કામાવચરલોકુત્તરકુસલેસુ કામાવચરકિરિયાલોકુત્તરવિપાકેસુ ચ ઉપ્પત્તિતો. સબ્બઞાણારમ્મણતાય સતિ યુજ્જેય્ય, ‘‘યેન ઞાણેન તાનિ ઞાણાનિ જાનાતી’’તિ (વિભ. ૭૨૬) વચનતો પન ન સબ્બઞાણારમ્મણતાતિ કથયન્તિ. સુત્તન્તભાજનીયે પન ‘‘ઞાણેસુ ઞાણં પટિભાનપટિસમ્ભિદા’’તિ અવિસેસેન વુત્તત્તા સબ્બઞાણારમ્મણતા સિયા. અભિધમ્મભાજનીયેપિ ચિત્તુપ્પાદવસેન કથનં નિરવસેસકથનન્તિ યથાદસ્સિતવિસયવચનવસેન ‘‘યેન ઞાણેન તાનિ ઞાણાનિ જાનાતી’’તિ યં વુત્તં, તં અઞ્ઞારમ્મણતં ન પટિસેધેતીતિ. યથા ચ અત્થપટિસમ્ભિદાવિસયાનં ન નિરવસેસેન કથનં અભિધમ્મભાજનીયે, એવં પટિભાનપટિસમ્ભિદાવિસયસ્સપીતિ. એવં પટિભાનપટિસમ્ભિદાય સબ્બઞાણવિસયત્તા ‘‘તિસ્સો પટિસમ્ભિદા સિયા પરિત્તારમ્મણા સિયા મહગ્ગતારમ્મણા સિયા અપ્પમાણારમ્મણા’’તિ (વિભ. ૭૪૯) વુત્તા.

યદિપિ ‘‘સિયા અત્થપટિસમ્ભિદા ન મગ્ગારમ્મણા’’તિ (વિભ. ૭૪૯) વચનતો અભિધમ્મભાજનીયે વુત્તપટિસમ્ભિદાસ્વેવ પઞ્હપુચ્છકનયો પવત્તો. ન હિ મગ્ગો પચ્ચયુપ્પન્નો ન હોતિ, અભિધમ્મભાજનીયે ચ પટિસમ્ભિદાઞાણવિસયા એવ પટિભાનપટિસમ્ભિદા વુત્તાતિ ન તસ્સા મહગ્ગતારમ્મણતાતિ. એવમપિ દ્વેપિ એતા પાળિયો વિરુજ્ઝન્તિ, તાસુ બલવતરાય ઠત્વા ઇતરાય અધિપ્પાયો મગ્ગિતબ્બો. કુસલાકુસલાનં પન પચ્ચયુપ્પન્નત્તપટિવેધોપિ કુસલાકુસલભાવપટિવેધવિનિમુત્તો નત્થીતિ નિપ્પરિયાયા તત્થ ધમ્મપટિસમ્ભિદા એકન્તધમ્મવિસયત્તા, તથા વિપાકકિરિયાનં પચ્ચયભાવપટિવેધોપિ વિપાકકિરિયભાવપટિવેધવિનિમુત્તો નત્થીતિ નિપ્પરિયાયા તત્થ અત્થપટિસમ્ભિદા એકન્તિકઅત્થવિસયત્તા. કિઞ્ચિ પન ઞાણં અપ્પટિભાનભૂતં નત્થિ ઞેય્યપ્પકાસનતોતિ સબ્બસ્મિમ્પિ ઞાણે નિપ્પરિયાયા પટિભાનપટિસમ્ભિદા ભવિતું અરહતિ. નિપ્પરિયાયપટિસમ્ભિદાસુ પઞ્હપુચ્છકસ્સ પવત્તિયં દ્વેપિ પાળિયો ન વિરુજ્ઝન્તિ.

સદ્દારમ્મણત્તા બહિદ્ધારમ્મણાતિ એત્થ પરસ્સ અભિલાપસદ્દારમ્મણત્તાતિ ભવિતબ્બં. ન હિ સદ્દારમ્મણતા બહિદ્ધારમ્મણતાય કારણં સદ્દસ્સ અજ્ઝત્તસ્સ ચ સબ્ભાવાતિ. અનુવત્તમાનો ચ સો એવ સદ્દોતિ વિસેસનં ન કતન્તિ દટ્ઠબ્બં.

પઞ્હપુચ્છકવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

પટિસમ્ભિદાવિભઙ્ગવણ્ણના નિટ્ઠિતા.