૩. સઞ્ઞાક્ખન્ધનિદ્દેસવણ્ણના

૧૭. ચક્ખુસમ્ફસ્સજા સઞ્ઞાતિ એત્થ યદિપિ વત્થુતો ફસ્સસ્સ નામં ફસ્સતો ચ સઞ્ઞાય, વત્થુવિસિટ્ઠફસ્સેન પન વિસિટ્ઠસઞ્ઞા વત્થુના ચ વિસિટ્ઠા હોતિ ફસ્સસ્સ વિય તસ્સાપિ તબ્બત્થુકત્તાતિ ‘‘વત્થુતો નામ’’ન્તિ વુત્તં. પટિઘસમ્ફસ્સજા સઞ્ઞાતિ એત્થાપિ યથા ફસ્સો વત્થારમ્મણપટિઘટ્ટનેન ઉપ્પન્નો, તથા તતો જાતસઞ્ઞાપીતિ ‘‘વત્થારમ્મણતો નામ’’ન્તિ વુત્તં. એત્થ ચ પટિઘજો સમ્ફસ્સો, પટિઘવિઞ્ઞેય્યો વા સમ્ફસ્સો પટિઘસમ્ફસ્સોતિ ઉત્તરપદલોપં કત્વા વુત્તન્તિ વેદિતબ્બં.

વિઞ્ઞેય્યભાવે વચનં અધિકિચ્ચ પવત્તા, વચનાધીના વા અરૂપક્ખન્ધા, અધિવચનં વા એતેસં પકાસનં અત્થીતિ ‘‘અધિવચના’’તિ વુચ્ચન્તિ, તતોજો સમ્ફસ્સો અધિવચનસમ્ફસ્સો, સમ્ફસ્સોયેવ વા યથાવુત્તેહિ અત્થેહિ અધિવચનો ચ સમ્ફસ્સો ચાતિ અધિવચનસમ્ફસ્સો, અધિવચનવિઞ્ઞેય્યો વા સમ્ફસ્સો અધિવચનસમ્ફસ્સો, તતો તસ્મિં વા જાતા અધિવચનસમ્ફસ્સજા. પઞ્ચદ્વારિકસમ્ફસ્સેપિ યથાવુત્તો અત્થો સમ્ભવતીતિ તેન પરિયાયેન તતોજાપિ સઞ્ઞા ‘‘અધિવચનસમ્ફસ્સજા’’તિ વુત્તા. યથા પન અઞ્ઞપ્પકારાસમ્ભવતો મનોસમ્ફસ્સજા નિપ્પરિયાયેન ‘‘અધિવચનસમ્ફસ્સજા’’તિ વુચ્ચતિ, ન એવં અયં પટિઘસમ્ફસ્સજા આવેણિકપ્પકારન્તરસમ્ભવતોતિ અધિપ્પાયો.

યદિ એવં ચત્તારો ખન્ધાપિ યથાવુત્તસમ્ફસ્સતો જાતત્તા ‘‘અધિવચનસમ્ફસ્સજા’’તિ વત્તું યુત્તા, સઞ્ઞાવ કસ્મા એવં વુત્તાતિ? તિણ્ણં ખન્ધાનં અત્થવસેન અત્તનો પત્તમ્પિ નામં યત્થ પવત્તમાનો અધિવચનસમ્ફસ્સજ-સદ્દો નિરુળ્હતાય ધમ્માભિલાપો હોતિ, તસ્સા સઞ્ઞાય એવ આરોપેત્વા સયં નિવત્તનં હોતિ. તેનાહ ‘‘તયો હિ અરૂપિનો ખન્ધા’’તિઆદિ. અથ વા સઞ્ઞાય પટિઘસમ્ફસ્સજાતિ અઞ્ઞમ્પિ વિસિટ્ઠં નામં અત્થીતિ અધિવચનસમ્ફસ્સજાનામં તિણ્ણંયેવ ખન્ધાનં ભવિતું અરહતિ. તે પન અત્તનો નામં સઞ્ઞાય દત્વા નિવત્તાતિ ઇમમત્થં સન્ધાયાહ ‘‘તયો હિ અરૂપિનો ખન્ધા’’તિઆદિ. પઞ્ચદ્વારિકસઞ્ઞા ઓલોકેત્વાપિ જાનિતું સક્કાતિ ઇદં તેન તેનાધિપ્પાયેન હત્થવિકારાદિકરણે તદધિપ્પાયવિજાનનનિમિત્તભૂતા વિઞ્ઞત્તિ વિય રજ્જિત્વા ઓલોકનાદીસુ રત્તતાદિવિજાનનનિમિત્તં ઓલોકનં ચક્ખુવિઞ્ઞાણવિસયસમાગમે પાકટં હોતીતિ તંસમ્પયુત્તાય સઞ્ઞાયપિ તથાપાકટભાવં સન્ધાય વુત્તં.

રજ્જિત્વા ઓલોકનાદિવસેન પાકટા જવનપ્પવત્તા ભવિતું અરહતીતિ એતિસ્સા આસઙ્કાય નિવત્તનત્થં ‘‘પસાદવત્થુકા એવા’’તિ આહ. અઞ્ઞં ચિન્તેન્તન્તિ યં પુબ્બે તેન ચિન્તિતં ઞાતં, તતો અઞ્ઞં ચિન્તેન્તન્તિ અત્થો.

સઞ્ઞાક્ખન્ધનિદ્દેસવણ્ણના નિટ્ઠિતા.