૨. કાલસંસન્દનવણ્ણના

૨૮૫. અતીતાનાગતં પહાય પચ્ચુપ્પન્નરૂપમેવ અપ્પિયં અવિભજિતબ્બં કરિત્વાતિ પચ્ચુપ્પન્નસદ્દેન રૂપસદ્દેન ચાતિ ઉભોહિપિ પચ્ચુપ્પન્નરૂપમેવ વત્તબ્બં કત્વાતિ વુત્તં હોતિ. પઞ્ઞત્તિયા અવિગતત્તાતિ એતેન ઇદં વિઞ્ઞાયતિ ‘‘ન રૂપપઞ્ઞત્તિ વિય વત્થપઞ્ઞત્તિ સભાવપરિચ્છિન્ને પવત્તા વિજ્જમાનપઞ્ઞત્તિ, અથ ખો પુબ્બાપરિયવસેન પવત્તમાનં રૂપસમૂહં ઉપાદાય પવત્તા અવિજ્જમાનપઞ્ઞત્તિ, તસ્મા વત્થભાવસ્સ ઓદાતભાવવિગમે વિગમાવત્તબ્બતા યુત્તા, ન પન રૂપભાવસ્સ પચ્ચુપ્પન્નભાવવિગમે’’તિ.

કાલસંસન્દનવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

વચનસોધનવણ્ણના

૨૮૮. અનાગતં વા પચ્ચુપ્પન્નં વા હુત્વા હોતીતિ વુત્તન્તિ એત્થ અનાગતં અનાગતં હુત્વા પુન પચ્ચુપ્પન્નં હોન્તં હુત્વા હોતીતિ, તથા પચ્ચુપ્પન્નં પચ્ચુપ્પન્નં હોન્તં પુબ્બે અનાગતં હુત્વા પચ્ચુપ્પન્નં હોતીતિ હુત્વા હોતીતિ વુત્તન્તિ દટ્ઠબ્બં. કિં તે તમ્પિ હુત્વા હોતીતિ તબ્ભાવાવિગમતો હુત્વાહોતિભાવાનુપરમં અનુપચ્છેદં પુચ્છતીતિ અધિપ્પાયો યુત્તો. હુત્વા ભૂતસ્સ પુન હુત્વા અભાવતોતિ અનાગતં હુત્વા પચ્ચુપ્પન્નભૂતસ્સ પુન અનાગતં હુત્વા પચ્ચુપ્પન્નાભાવતો.

યસ્મા તન્તિ તં હુત્વા ભૂતં પચ્ચુપ્પન્નં યસ્મા અનાગતં હુત્વા પચ્ચુપ્પન્નં હોન્તં ‘‘હુત્વા હોતી’’તિ સઙ્ખ્યં ગતં, તસ્મા દુતિયમ્પિ ‘‘હુત્વા હોતી’’તિ વચનં અરહતીતિ પટિજાનાતીતિ અધિપ્પાયો. એવં પન ધમ્મે હુત્વાહોતિભાવાનુપરમં વદન્તસ્સ અધમ્મે સસવિસાણે નહુત્વાન હોતિભાવાનુપરમો આપજ્જતીતિ અધિપ્પાયેન ‘‘અથ ન’’ન્તિઆદિમાહ.

પટિક્ખિત્તનયેનાતિ કાલનાનત્તેન. પટિઞ્ઞાતનયેનાતિ અત્થાનાનત્તેન. અત્થાનાનત્તં ઇચ્છન્તોપિ પન અનાગતસ્સ પચ્ચુપ્પન્ને વુત્તં હોતિભાવં, પચ્ચુપ્પન્નસ્સ ચ અનાગતે વુત્તં હુત્વાભાવં કથં પટિજાનાતીતિ વિચારેતબ્બં. અત્થાનાનત્તમેવ હિ તેન અનુઞ્ઞાયતિ, ન અનાગતે પચ્ચુપ્પન્નભાવો, પચ્ચુપ્પન્ને વા અનાગતભાવોતિ. પુરિમં પટિક્ખિત્તપઞ્હં પરિવત્તિત્વાતિ અનુઞ્ઞાતપઞ્હસ્સ હુત્વા હોતિ હુત્વા હોતીતિ દોસો વુત્તોતિ અવુત્તદોસં અતિક્કમ્મ પટિક્ખિત્તપઞ્હં પુન ગહેત્વા તેન ચોદેતીતિ અત્થો. એત્થ ચ અત્થાનાનત્તેન હુત્વાહોતીતિ અનુજાનન્તસ્સ દોસો કાલનાનત્તાયેવ અનાગતં પચ્ચુપ્પન્નન્તિ પટિક્ખેપેન કથં હોતીતિ? તસ્સેવ અનુજાનનપટિક્ખેપતોતિ અધિપ્પાયો.

એકેકન્તિ અનાગતમ્પિ ન હુત્વા ન હોતિ પચ્ચુપ્પન્નમ્પીતિ તદુભયં ગહેત્વા ‘‘એકેકં ન હુત્વા ન હોતિ ન હુત્વા ન હોતી’’તિ વુત્તં, ન એકેકમેવ ન હુત્વા ન હોતિ ન હુત્વા ન હોતીતિ. એસ નયો પુરિમસ્મિં ‘‘એકેકં હુત્વા હોતિ હુત્વા હોતી’’તિ વચનેપિ. અનાગતસ્સ હિ ‘‘હુત્વા હોતી’’તિ નામં પચ્ચુપ્પન્નસ્સ ચાતિ દ્વેપિ નામાનિ સઙ્ગહેત્વા ‘‘હુત્વા હોતિ હુત્વા હોતી’’તિ ચોદિતં, તથા ‘‘ન હુત્વા ન હોતિ ન હુત્વા ન હોતી’’તિ ચાતિ અધિપ્પાયો. સબ્બતો અન્ધકારેન પરિયોનદ્ધો વિયાતિ એતેન અપરિયોનદ્ધેન પટિજાનિતબ્બં સિયાતિ દસ્સેતિ. એત્થ ચ પુરિમનયે હુત્વા ભૂતસ્સ પુન હુત્વાહોતિભાવો ચોદિતો, દુતિયનયે અનાગતાદીસુ એકેકસ્સ હુત્વાહોતિનામતાતિ અયં વિસેસો.

વચનસોધનવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

અતીતઞાણાદિકથાવણ્ણના

૨૯૦. પુન પુટ્ઠો…પે… અત્થિતાય પટિજાનાતીતિ એત્થ પચ્ચુપ્પન્નં ઞાણં તેનાતિ એતેન અનુવત્તમાનાપેક્ખનવચનેન કથં વુચ્ચતીતિ વિચારેતબ્બં.

અતીતઞાણાદિકથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

અરહન્તાદિકથાવણ્ણના

૨૯૧. યુત્તિવિરોધો અરહતો સરાગાદિભાવે પુથુજ્જનેન અનાનત્તં બ્રહ્મચરિયવાસસ્સ અફલતાતિ એવમાદિકો દટ્ઠબ્બો.

અરહન્તાદિકથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

પદસોધનકથાવણ્ણના

૨૯૫. તેન કારણેનાતિ અતીતઅત્થિસદ્દાનં એકત્થત્તા અત્થિસદ્દત્થસ્સ ચ ન્વાતીતભાવતો ‘‘અતીતં ન્વાતીતં, ન્વાતીતઞ્ચ અતીતં હોતી’’તિ વુત્તં હોતિ. એત્થ પન અતીતાદીનં અત્થિતં વદન્તસ્સ પરવાદિસ્સેવાયં દોસો યથા આપજ્જતિ, ન પન ‘‘નિબ્બાનં અત્થી’’તિ વદન્તસ્સ સકવાદિસ્સ, તથા પટિપાદેતબ્બં.

પદસોધનકથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

સબ્બમત્થીતિકથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.