૩. તતિયનયો અસઙ્ગહિતેનસઙ્ગહિતપદવણ્ણના

૧૭૯. અસઙ્ગહિતેનસઙ્ગહિતપદનિદ્દેસે રૂપક્ખન્ધેન ખન્ધસઙ્ગહેન અસઙ્ગહિતેસુ વેદનાદીનં તિણ્ણં ખન્ધાનં નિબ્બાનસ્સ ચ સુખુમરૂપેન સહ આયતનધાતુસભાગત્તે સતિપિ ન સુખુમરૂપમેવ રૂપક્ખન્ધોતિ રૂપક્ખન્ધેન આયતનધાતુસભાગત્તં નત્થિ, તસ્મા ન તેન તાનિ આયતનધાતુસઙ્ગહેહિ સઙ્ગહિતાનિ. ન કેવલં સઙ્ગહિતાનેવ, અસઙ્ગહિતાનિપિ તેન તાનિ તેહિ સઙ્ગહેહિ ન હોન્તેવ તદેકદેસેન સુખુમરૂપેન આયતનધાતુસભાગત્તા, સઙ્ગહિતાભાવો એવ પન ઇધાધિપ્પેતો, વિઞ્ઞાણક્ખન્ધચક્ખાયતનાદીહિ પન અસઙ્ગહિતા ન તે તેહિ કથઞ્ચિ સમ્મિસ્સાતિ સબ્બથા તે તેહિ ન સઙ્ગહિતા. દુક્ખસચ્ચાદીહિ ચ પઞ્ચક્ખન્ધસમુદાયભૂતેહિ ખન્ધસઙ્ગહેન અસઙ્ગહિતં નિબ્બાનં રૂપક્ખન્ધેન વિય આયતનધાતુસઙ્ગહેહિ સઙ્ગહિતં તેહિ ન હોતિ, તસ્મા સઙ્ગાહકત્તાભાવતો એવ એવરૂપાનં અસઙ્ગાહકભાવેન અગ્ગહણં વેદિતબ્બં, સનિબ્બાનપઞ્ચક્ખન્ધસમુદાયભૂતાનં પન અબ્યાકતધમ્માદીનં અસઙ્ગાહકત્તાભાવતોવ. ન હિ તં કઞ્ચિ અત્થિ, યસ્સ તે ખન્ધસઙ્ગહેન અસઙ્ગાહકા સિયું, ન ચ અત્તનો એકદેસો અત્તેકદેસસભાગો ચ અત્તના અસઙ્ગહિતો હોતીતિ અત્તના અસઙ્ગહિતસઙ્ગાહકત્તા પન વેદનાક્ખન્ધાદીનં ગહણં કતન્તિ.

યં પન અટ્ઠકથાયં વુત્તં ‘‘યે ધમ્માયતનેન સઙ્ગહિતા’’તિ, તં ન સક્કા વત્તું. ધમ્માયતનેન હિ ન કોચિ ધમ્મો કેનચિ સઙ્ગહેન સઙ્ગહિતો અત્થિ વિસભાગક્ખન્ધનિબ્બાનસમુદાયત્તા, ખન્ધસઙ્ગહેન સયમેવ અત્તનો સઙ્ગાહકં ન હોતીતિ આયતનધાતુસઙ્ગહેહિ ચ સઙ્ગાહકત્તાભાવતોતિ દસ્સિતોયં નયોતિ એતસ્સ ધમ્માયતનગણનેન ગણિતાતિ અત્થો. યાનિ…પે… ગહિતાનીતિ એતેન વિઞ્ઞાણસમ્મિસ્સં ધમ્માયતનેકદેસં દીપેન્તાનિ ઇદ્ધિપાદાદિપદાનિ, ઓળારિકરૂપસમ્મિસ્સં દીપેન્તાનિ રૂપક્ખન્ધાદિપદાનિ, સબ્બેન સબ્બં ધમ્માયતનં અદીપેન્તાનિ વિઞ્ઞાણક્ખન્ધચક્ખાયતનાદિપદાનિ, સકલધમ્માયતનદીપકાનિ ધમ્માયતનાદિપદાનિ ચ વજ્જેત્વા ધમ્માયતનેકદેસં અઞ્ઞાયતનેન અસમ્મિસ્સં દીપેન્તાનિ ગહિતાનીતિ દસ્સેતિ.

તતિયનયઅસઙ્ગહિતેનસઙ્ગહિતપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.