૧. ખન્ધપદવણ્ણના

૬. ખન્ધાયતનધાતુયોમહન્તરે અભિઞ્ઞેય્યધમ્મભાવેન વુત્તા, તેસં પન સભાવતો અભિઞ્ઞાતાનં ધમ્માનં પરિઞ્ઞેય્યતાદિવિસેસદસ્સનત્થં સચ્ચાનિ, અધિપતિયાદિકિચ્ચવિસેસદસ્સનત્થં ઇન્દ્રિયાદીનિ ચ વુત્તાનીતિ સચ્ચાદિવિસેસો વિય સઙ્ગહાસઙ્ગહવિસેસો ચ અભિઞ્ઞેય્યનિસ્સિતો વુચ્ચમાનો સુવિઞ્ઞેય્યો હોતીતિ ‘‘તીહિ સઙ્ગહો. તીહિ અસઙ્ગહો’’તિ નયમુખમાતિકા ઠપિતાતિ વેદિતબ્બા. એવઞ્ચ કત્વા ‘‘ચતૂહી’’તિ વુત્તા સમ્પયોગવિપ્પયોગા ચ અભિઞ્ઞેય્યનિસ્સયેન ખન્ધાદીહેવ પુચ્છિત્વા વિસ્સજ્જિતાતિ. રૂપક્ખન્ધો એકેન ખન્ધેનાતિ યે ધમ્મા ‘‘રૂપક્ખન્ધો’’તિ વુચ્ચન્તિ, તેસં પઞ્ચસુ ખન્ધેસુ રૂપક્ખન્ધભાવેન સભાગતા હોતીતિ રૂપક્ખન્ધભાવસઙ્ખાતેન, રૂપક્ખન્ધવચનસઙ્ખાતેન વા ગણનેન સઙ્ગહં ગણનં દસ્સેતિ. તેનાહ ‘‘યઞ્હિ કિઞ્ચી’’તિઆદિ. રૂપક્ખન્ધોતિ હિ સઙ્ગહિતબ્બધમ્મો દસ્સિતો. યેન સઙ્ગહેન સઙ્ગય્હતિ, તસ્સ સઙ્ગહસ્સ દસ્સનં ‘‘એકેન ખન્ધેના’’તિ વચનં. પઞ્ચસુ ખન્ધગણનેસુ એકેન ખન્ધગણનેન ગણિતોતિ અયઞ્હેત્થ અત્થો. યસ્મા ચ ખન્ધાદિવચનેહિ સઙ્ગહો વુચ્ચતિ, તસ્મા ઉપરિ ‘‘ખન્ધસઙ્ગહેન સઙ્ગહિતા’’તિઆદિં વક્ખતીતિ.

અસઙ્ગહનયનિદ્દેસેતિ ઇદં ‘‘સઙ્ગહો અસઙ્ગહો’’તિ એતસ્સેવ નયસ્સ એકદેસનયભાવેન વુત્તં, ન નયન્તરતાયાતિ દટ્ઠબ્બં. રૂપક્ખન્ધમૂલકાયેવ ચેત્થ દુકતિકચતુક્કા દસ્સિતાતિ એતેન વેદનાક્ખન્ધમૂલકા પુરિમેન યોજિયમાને વિસેસો નત્થીતિ પચ્છિમેહેવ યોજેત્વા તયો દુકા દ્વે તિકા એકો ચતુક્કો, સઞ્ઞાક્ખન્ધમૂલકા દ્વે દુકા એકો તિકો, સઙ્ખારક્ખન્ધમૂલકો એકો દુકોતિ એતે લબ્ભન્તીતિ દસ્સેતિ. તેસં પન ભેદતો પઞ્ચકપુચ્છાવિસ્સજ્જનાનન્તરં પુચ્છાવિસ્સજ્જનં કાતબ્બં સંખિત્તન્તિ દટ્ઠબ્બં, વુત્તનયેન વા સક્કા ઞાતુન્તિ પાળિં ન આરોપિતન્તિ.

આયતનપદાદિવણ્ણના

૪૦. યસ્મા ચ દુકતિકેસૂતિ યદિપિ એકકેપિ સદિસં વિસ્સજ્જનં, એકકે પન સદિસવિસ્સજ્જનાનં ચક્ખુન્દ્રિયસોતિન્દ્રિયસુખિન્દ્રિયાદીનં દુકાદીસુ અસદિસવિસ્સજ્જનં દિટ્ઠં. ન હેત્થ ચક્ખુસોતચક્ખુસુખિન્દ્રિયદુકાનં અઞ્ઞમઞ્ઞસદિસવિસ્સજ્જનં, નાપિ દુકેહિ તિકસ્સ, ઇધ પન દુક્ખસમુદયદુક્ખમગ્ગદુકાનં અઞ્ઞમઞ્ઞં તિકેન ચ સદિસં વિસ્સજ્જનન્તિ દુકતિકેસ્વેવ સદિસવિસ્સજ્જનતં સમુદયાનન્તરં મગ્ગસચ્ચસ્સ વચને કારણં વદતિ.