૩. તણ્હામૂલકસુત્તવણ્ણના

૨૩. તતિયે (દી. નિ. ટી. ૨.૧૦૩) એસનતણ્હાતિ ભોગાનં પરિયેસનવસેન પવત્તા તણ્હા. એસિતતણ્હાતિ પરિયિટ્ઠેસુ ભોગેસુ ઉપ્પજ્જમાનતણ્હા. પરિતસ્સનવસેન પરિયેસતિ એતાયાતિ પરિયેસના, આસયતો પયોગતો ચ પરિયેસના તથાપવત્તો ચિત્તુપ્પાદો. તેનાહ ‘‘તણ્હાય સતિ હોતી’’તિ. રૂપાદિઆરમ્મણપ્પટિલાભોતિ સવત્થુકાનં રૂપાદિઆરમ્મણાનં ગવેસનવસેન પટિલાભો. યં પન અપરિયિટ્ઠંયેવ લબ્ભતિ, તમ્પિ અત્થતો પરિયેસનાય લદ્ધમેવ નામ તથારૂપસ્સ કમ્મસ્સ પુબ્બેકતત્તા એવ લબ્ભનતો. તેનાહ ‘‘સો હિ પરિયેસનાય સતિ હોતી’’તિ.

સુખવિનિચ્છયન્તિ સુખં વિસેસતો નિચ્છિનોતીતિ સુખવિનિચ્છયો. સુખં સભાવતો સમુદયતો અત્થઙ્ગમતો આદીનવતો નિસ્સરણતો ચ યાથાવતો જાનિત્વા પવત્તઞાણંવ સુખવિનિચ્છયં. જઞ્ઞાતિ જાનેય્ય. ‘‘સુભં સુખ’’ન્તિઆદિકં આરમ્મણે અભૂતાકારં વિવિધં નિન્નભાવેન ચિનોતિ આરોપેતીતિ વિનિચ્છયો, અસ્સાદાનુપસ્સના તણ્હા. દિટ્ઠિયાપિ એવમેવ વિનિચ્છયભાવો વેદિતબ્બો. ઇમસ્મિં પન સુત્તે વિતક્કોયેવ આગતોતિ યોજના. ઇમસ્મિં પન સુત્તેતિ સક્કપઞ્હસુત્તે (દી. નિ. ૨.૩૫૮). તત્થ હિ ‘‘છન્દો ખો, દેવાનમિન્દ, વિતક્કનિદાનો’’તિ આગતં. ઇધાતિ ઇમસ્મિં સુત્તે. વિતક્કેનેવ વિનિચ્છિનન્તીતિ એતેન ‘‘વિનિચ્છિનતિ એતેનાતિ વિનિચ્છયો’’તિ વિનિચ્છયસદ્દસ્સ કરણસાધનમાહ. એત્તકન્તિઆદિ વિનિચ્છયનાકારદસ્સનં.

છન્દનટ્ઠેન છન્દો, એવં રઞ્જનટ્ઠેન રાગોતિ છન્દરાગો. સ્વાયં અનાસેવનતાય મન્દો હુત્વા પવત્તો ઇધાધિપ્પેતોતિ આહ ‘‘દુબ્બલરાગસ્સાધિવચન’’ન્તિ. અજ્ઝોસાનન્તિ તણ્હાદિટ્ઠિવસેન અભિનિવેસનં. ‘‘મય્હં ઇદ’’ન્તિ હિ તણ્હાગાહો યેભુય્યેન અત્તગ્ગાહસન્નિસ્સયોવ હોતિ. તેનાહ ‘‘અહં મમન્તી’’તિ. બલવસન્નિટ્ઠાનન્તિ ચ તેસં ગાહાનં થિરભાવપ્પત્તિમાહ. તણ્હાદિટ્ઠિવસેન પરિગ્ગહકરણન્તિ અહં મમન્તિ બલવસન્નિટ્ઠાનવસેન અભિનિવિટ્ઠસ્સ અત્તત્તનિયગ્ગાહવત્થુનો અઞ્ઞાસાધારણં વિય કત્વા પરિગ્ગહેત્વા ઠાનં, તથાપવત્તો લોભસહગતચિત્તુપ્પાદો. અત્તના પરિગ્ગહિતસ્સ વત્થુનો યસ્સ વસેન પરેહિ સાધારણભાવસ્સ અસહમાનો હોતિ પુગ્ગલો, સો ધમ્મો અસહનતા. એવં વચનત્થં વદન્તિ નિરુત્તિનયેન. સદ્દલક્ખણેન પન યસ્સ ધમ્મસ્સ વસેન મચ્છરિયયોગતો પુગ્ગલો મચ્છરો, તસ્સ ભાવો, કમ્મં વા મચ્છરિયં, મચ્છરો ધમ્મો. મચ્છરિયસ્સ બલવભાવતો આદરેન રક્ખણં આરક્ખોતિ આહ ‘‘દ્વાર…પે… સુટ્ઠુ રક્ખણ’’ન્તિ.

અત્તનો ફલં કરોતીતિ કરણં, યં કિઞ્ચિ કારણં. અધિકં કરણન્તિ અધિકરણં, વિસેસકારણં. વિસેસકારણઞ્ચ ભોગાનં આરક્ખદણ્ડાદાનાદિઅનત્થસમ્ભવસ્સાતિ વુત્તં ‘‘આરક્ખાધિકરણ’’ન્તિઆદિ. પરનિસેધનત્થન્તિ મારણાદિના પરેસં વિબાધનત્થં. આદિયન્તિ એતેનાતિ આદાનં, દણ્ડસ્સ આદાનં દણ્ડાદાનં, દણ્ડં આહરિત્વા પરવિહેઠનચિત્તુપ્પાદો. સત્થાદાનેપિ એસેવ નયો. હત્થપરામાસાદિવસેન કાયેન કાતબ્બો કલહો કાયકલહો. મમ્મઘટ્ટનાદિવસેન વાચાય કાતબ્બો કલહો વાચાકલહો. વિરુજ્ઝનવસેન વિરૂપં ગણ્હાતિ એતેનાતિ વિગ્ગહો. વિરુદ્ધં વદતિ એતેનાતિ વિવાદો. ‘‘તુવં તુવ’’ન્તિ અગારવવચનસહચરણતો તુવંતુવં. સબ્બેપિ તે તથાપવત્તદોસસહગતા ચિત્તુપ્પાદા વેદિતબ્બા. તેનાહ ભગવા ‘‘અનેકે પાપકા અકુસલા ધમ્મા સમ્ભવન્તી’’તિ.

તણ્હામૂલકસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.