૧. તિઠાનસુત્તવણ્ણના

૨૧. તતિયસ્સ પઠમે અમમાતિ વત્થાભરણપાનભોજનાદીસુપિ મમત્તવિરહિતા. અપરિગ્ગહાતિ ઇત્થિપરિગ્ગહેન અપરિગ્ગહા. તેસં કિર ‘‘અયં મય્હં ભરિયા’’તિ મમત્તં ન હોતિ, માતરં વા ભગિનિં વા દિસ્વા છન્દરાગો ન ઉપ્પજ્જતિ. ધમ્મતાસિદ્ધસ્સ સીલસ્સ આનુભાવેન પુત્તે દિટ્ઠમત્તે એવ માતુથનતો થઞ્ઞં પગ્ઘરતિ, તેન સઞ્ઞાણેન નેસં માતરિ પુત્તસ્સ માતુસઞ્ઞા, માતુ ચ પુત્તે પુત્તસઞ્ઞા પચ્ચુપટ્ઠિતાતિ કેચિ.

અપિચેત્થ (સારત્થ. ટી. ૧.૧ વેરઞ્જકણ્ડવણ્ણના) ઉત્તરકુરુકાનં પુઞ્ઞાનુભાવસિદ્ધો અયમ્પિ વિસેસો વેદિતબ્બો. તત્થ કિર તેસુ તેસુ પદેસેસુ ઘનનિચિતપત્તસઞ્છન્નસાખાપસાખા કૂટાગારસમા મનોરમા રુક્ખા તેસં મનુસ્સાનં નિવેસનકિચ્ચં સાધેન્તિ. યત્થ સુખં નિવસન્તિ, અઞ્ઞેપિ તત્થ રુક્ખા સુજાતા સબ્બદાપિ પુપ્ફિતગ્ગા તિટ્ઠન્તિ. જલાસયાપિ વિકસિતકમલકુવલયપુણ્ડરીકસોગન્ધિકાદિપુપ્ફસઞ્છન્ના સબ્બકાલં પરમસુગન્ધં સમન્તતો પવાયન્તા તિટ્ઠન્તિ. સરીરમ્પિ તેસં અતિદીઘાદિદોસરહિતં આરોહપરિણાહસમ્પન્નં જરાય અનભિભૂતત્તા વલિતપલિતાદિદોસવિરહિતં યાવતાયુકં અપરિક્ખીણજવબલપરક્કમસોભમેવ હુત્વા તિટ્ઠતિ. અનુટ્ઠાનફલૂપજીવિતાય ન ચ નેસં કસિવણિજ્જાદિવસેન આહારપરિયેટ્ઠિવસેન દુક્ખં અત્થિ, તતો એવ ન દાસદાસિકમ્મકરાદિપરિગ્ગહો અત્થિ, ન ચ તત્થ સીતુણ્હડંસમકસવાતાતપસરીસપવાળાદિપરિસ્સયો અત્થિ. યથા નામેત્થ ગિમ્હાનં પચ્છિમે માસે પચ્ચૂસવેલાયં સમસીતુણ્હો ઉતુ હોતિ, એવમેવ સબ્બકાલં તત્થ સમસીતુણ્હોવ ઉતુ હોતિ, ન ચ નેસં કોચિ ઉપઘાતો વિહેસા વા ઉપ્પજ્જતિ. અકટ્ઠપાકિમેવ સાલિં અકણં અથુસં સુદ્ધં સુગન્ધં તણ્ડુલપ્ફલં પરિભુઞ્જન્તિ. તં ભુઞ્જન્તાનં નેસં કુટ્ઠં, ગણ્ડો, કિલાસો, સોસો, કાસો, સાસો, અપમારો, જરોતિ એવમાદિકો ન કોચિ રોગો ઉપ્પજ્જતિ, ન ચ તે ખુજ્જા વા વામના વા કાણા વા કુણી વા ખઞ્જા વા પક્ખહતા વા વિકલઙ્ગા વા વિકલિન્દ્રિયા વા હોન્તિ.

ઇત્થિયોપિ તત્થ નાતિદીઘા, નાતિરસ્સા, નાતિકિસા, નાતિથૂલા, નાતિકાળા, નચ્ચોદાતા, સોભગ્ગપ્પત્તરૂપા હોન્તિ. તથા હિ દીઘઙ્ગુલી, તમ્બનખા, અલમ્બથના, તનુમજ્ઝા, પુણ્ણચન્દમુખી, વિસાલક્ખી, મુદુગત્તા, સહિતોરૂ, ઓદાતદન્તા, ગમ્ભીરનાભી, તનુજઙ્ઘા, દીઘનીલવેલ્લિતકેસી, પુથુલસુસ્સોણી, નાતિલોમા, નાલોમા, સુભગા, ઉતુસુખસમ્ફસ્સા, સણ્હા, સખિલા, સુખસમ્ભાસા, નાનાભરણવિભૂસિતા વિચરન્તિ. સબ્બદાપિ સોળસવસ્સુદ્દેસિકા વિય હોન્તિ, પુરિસા ચ પઞ્ચવીસતિવસ્સુદ્દેસિકા વિય. ન પુત્તદારેસુ રજ્જન્તિ. અયં તત્થ ધમ્મતા.

સત્તાહિકમેવ ચ તત્થ ઇત્થિપુરિસા કામરતિયા વિહરન્તિ. તતો વીતરાગા વિય યથાસકં ગચ્છન્તિ, ન તત્થ ઇધ વિય ગબ્ભોક્કન્તિમૂલકં, ગબ્ભપરિહરણમૂલકં, વિજાયનમૂલકં વા દુક્ખં હોતિ. રત્તકઞ્ચુકતો કઞ્ચનપટિમા વિય દારકા માતુકુચ્છિતો અમક્ખિતા એવ સેમ્હાદિના સુખેનેવ નિક્ખમન્તિ. અયં તત્થ ધમ્મતા.

માતા પન પુત્તં વા ધીતરં વા વિજાયિત્વા તે વિચરણકપ્પદેસે ઠપેત્વા અનપેક્ખા યથારુચિ ગચ્છતિ. તેસં તત્થ સયિતાનં યે પસ્સન્તિ પુરિસા વા ઇત્થિયો વા, તે અત્તનો અઙ્ગુલિયો ઉપનામેન્તિ. તેસં કમ્મબલેન તતો ખીરં પવત્તતિ, તેન તે દારકા યાપેન્તિ. એવં પન વડ્ઢેન્તા કતિપયદિવસેહેવ લદ્ધબલા હુત્વા દારિકા ઇત્થિયો ઉપગચ્છન્તિ, દારકા પુરિસે. કપ્પરુક્ખતો એવ ચ તેસં તત્થ વત્થાભરણાનિ નિપ્ફજ્જન્તિ. નાનાવિરાગવણ્ણવિચિત્તાનિ હિ સુખુમાનિ મુદુસુખસમ્ફસ્સાનિ વત્થાનિ તત્થ તત્થ કપ્પરુક્ખેસુ ઓલમ્બન્તાનિ તિટ્ઠન્તિ. નાનાવિધરસ્મિજાલસમુજ્જલવિવિધવણ્ણરતનવિનદ્ધાનિ અનેકવિધમાલાકમ્મલતાકમ્મભિત્તિકમ્મવિચિત્તાનિ સીસૂપગગીવૂપગહત્થૂપગકટૂપગપાદૂપગાનિ સોવણ્ણમયાનિ આભરણાનિ કપ્પરુક્ખતો ઓલમ્બન્તિ. તથા વીણામુદિઙ્ગપણવસમ્મતાળસઙ્ખવંસવેતાળપરિવાદિનીવલ્લકીપભુતિકા તૂરિયભણ્ડાપિ તતો તતો ઓલમ્બન્તિ. તત્થ બહૂ ફલરુક્ખા કુમ્ભમત્તાનિ ફલાનિ ફલન્તિ મધુરરસાનિ, યાનિ પરિભુઞ્જિત્વા તે સત્તાહમ્પિ ખુપ્પિપાસાહિ ન બાધીયન્તિ.

નજ્જોપિ તત્થ સુવિસુદ્ધજલા સુપ્પતિત્થા રમણીયા અકદ્દમા વાલુકતલા નાતિસીતા નચ્ચુણ્હા સુરભિગન્ધીહિ જલજપુપ્ફેહિ સઞ્છન્ના સબ્બકાલં સુરભી વાયન્તિયો સન્દન્તિ, ન તત્થ કણ્ટકિકા કક્ખળગચ્છલતા હોન્તિ, અકણ્ટકા પુપ્ફફલસમ્પન્ના એવ હોન્તિ, ચન્દનનાગરુક્ખા સયમેવ રસં પગ્ઘરન્તિ, નહાયિતુકામા ચ નદિતિત્થે એકજ્ઝં વત્થાભરણાનિ ઠપેત્વા નદિં ઓતરિત્વા ન્હત્વા ઉત્તિણ્ણુત્તિણ્ણા ઉપરિટ્ઠિમં ઉપરિટ્ઠિમં વત્થાભરણં ગણ્હન્તિ, ન તેસં એવં હોતિ ‘‘ઇદં મમ, ઇદં પરસ્સા’’તિ. તતો એવ ન તેસં કોચિ વિગ્ગહો વા વિવાદો વા. સત્તાહિકા એવ ચ નેસં કામરતિકીળા હોતિ, તતો વીતરાગા વિય વિચરન્તિ. યત્થ ચ રુક્ખે સયિતુકામા હોન્તિ, તત્થેવ સયનં ઉપલબ્ભતિ. મતે ચ સત્તે દિસ્વા ન રોદન્તિ ન સોચન્તિ. તઞ્ચ મણ્ડયિત્વા નિક્ખિપન્તિ. તાવદેવ ચ નેસં તથારૂપા સકુણા ઉપગન્ત્વા મતં દીપન્તરં નેન્તિ, તસ્મા સુસાનં વા અસુચિટ્ઠાનં વા તત્થ નત્થિ, ન ચ તતો મતા નિરયં વા તિરચ્છાનયોનિં વા પેત્તિવિસયં વા ઉપપજ્જન્તિ. ધમ્મતાસિદ્ધસ્સ પઞ્ચસીલસ્સ આનુભાવેન તે દેવલોકે નિબ્બત્તન્તીતિ વદન્તિ. વસ્સસહસ્સમેવ ચ નેસં સબ્બકાલં આયુપ્પમાણં, સબ્બમેતં તેસં પઞ્ચસીલં વિય ધમ્મતાસિદ્ધમેવાતિ.

તિઠાનસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.