૬. વિમોક્ખસુત્તવણ્ણના

૬૬. છટ્ઠે (દી. નિ. ટી. ૨.૧૨૯) કેનટ્ઠેનાતિ કેન સભાવેન. સભાવો હિ ઞાણેન યાથાવતો અરણીયતો ઞાતબ્બતો ‘‘અત્થો’’તિ વુચ્ચતિ, સો એવ ત્થ-કારસ્સ ટ્ઠ-કારં કત્વા ‘‘અટ્ઠો’’તિ વુત્તો. અધિમુચ્ચનટ્ઠેનાતિ અધિકં સવિસેસં મુચ્ચનટ્ઠેન. એતેન સતિપિ સબ્બસ્સપિ રૂપાવચરજ્ઝાનસ્સ વિક્ખમ્ભનવસેન પટિપક્ખતો વિમુત્તભાવે યેન ભાવનાવિસેસેન તં ઝાનં સાતિસયં પટિપક્ખતો વિમુચ્ચિત્વા પવત્તતિ, સો ભાવનાવિસેસો દીપિતો. ભવતિ હિ સમાનજાતિયુત્તોપિ ભાવનાવિસેસેન પવત્તિઆકારવિસેસો. યથા તં સદ્ધાવિમુત્તતો દિટ્ઠિપ્પત્તસ્સ, તથા પચ્ચનીકધમ્મેહિ સુટ્ઠુ વિમુત્તતાય એવ અનિગ્ગહિતભાવેન નિરાસઙ્કતાય અભિરતિવસેન સુટ્ઠુ અધિમુચ્ચનટ્ઠેનપિ વિમોક્ખો. તેનાહ ‘‘આરમ્મણે ચા’’તિઆદિ. અયં પનત્થોતિ અયં અધિમુચ્ચનટ્ઠો પચ્છિમે વિમોક્ખે નિરોધે નત્થિ. કેવલો વિમુત્તટ્ઠો એવ તત્થ લબ્ભતિ, તં સયમેવ પરતો વક્ખતિ.

રૂપીતિ યેનાયં સસન્તતિપરિયાપન્નેન રૂપેન સમન્નાગતો, તં યસ્સ ઝાનસ્સ હેતુભાવેન વિસિટ્ઠરૂપં હોતિ, યેન વિસિટ્ઠેન રૂપેન ‘‘રૂપી’’તિ વુચ્ચેય્ય રૂપીસદ્દસ્સ અતિસયત્થદીપનતો, તદેવ સસન્તતિપરિયાપન્નરૂપસ્સ વસેન પટિલદ્ધજ્ઝાનં ઇધ પરમત્થતો રૂપિભાવસાધકન્તિ દટ્ઠબ્બં. તેનાહ ‘‘અજ્ઝત્ત’’ન્તિઆદિ. રૂપજ્ઝાનં રૂપં ઉત્તરપદલોપેન. રૂપાનીતિ પનેત્થ પુરિમપદલોપો દટ્ઠબ્બો. તેન વુત્તં ‘‘નીલકસિણાદીનિ રૂપાની’’તિ. રૂપે કસિણરૂપે સઞ્ઞા રૂપસઞ્ઞા, સા એતસ્સ અત્થીતિ રૂપસઞ્ઞી, સઞ્ઞાસીસેન ઝાનં વદતિ. તપ્પટિપક્ખેન અરૂપસઞ્ઞી. તેનાહ ‘‘અજ્ઝત્તં ન રૂપસઞ્ઞી’’તિઆદિ.

અન્તો અપ્પનાયં ‘‘સુભ’’ન્તિ આભોગો નત્થીતિ ઇમિના પુબ્બાભોગવસેન તથા અધિમુત્તિ સિયાતિ દસ્સેતિ. એવઞ્હેત્થ તથાવત્તબ્બતાપત્તિચોદના અનવટ્ઠાના હોતિ. યસ્મા સુવિસુદ્ધેસુ નીલાદીસુ વણ્ણકસિણેસુ તત્થ કતાધિકારાનં અભિરતિવસેન સુટ્ઠુ અધિમુચ્ચનટ્ઠો સમ્ભવતિ, તસ્મા અટ્ઠકથાયં તથા તતિયો વિમોક્ખો સંવણ્ણિતો. યસ્મા પન મેત્તાદિવસેન પવત્તમાના ભાવના સત્તે અપ્પટિકૂલતો દહન્તિ, તે સુભતો અધિમુચ્ચિત્વા પવત્તતિ, તસ્મા પટિસમ્ભિદામગ્ગે (પટિ. મ. ૧.૨૧૨-૨૧૩) બ્રહ્મવિહારભાવના ‘‘સુભવિમોક્ખો’’તિ વુત્તા. તયિદં ઉભયમ્પિ તેન તેન પરિયાયેન વુત્તત્તા ન વિરુજ્ઝતીતિ દટ્ઠબ્બં.

સબ્બસોતિ અનવસેસતો. ન હિ ચતુન્નં અરૂપક્ખન્ધાનં એકદેસોપિ તત્થ અવસિસ્સતિ. વિસ્સટ્ઠત્તાતિ યથાપરિચ્છિન્નકાલે નિરોધિતત્તા. ઉત્તમો વિમોક્ખો નામ અરિયેહેવ સમાપજ્જિતબ્બતો અરિયફલપરિયોસાનત્તા દિટ્ઠેવ ધમ્મે નિબ્બાનપ્પત્તિભાવતો ચ.

વિમોક્ખસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.