(૬) ૧. ગોતમીવગ્ગો

૧-૩. ગોતમીસુત્તાદિવણ્ણના

૫૧-૫૩. છટ્ઠસ્સ પઠમે (સારત્થ. ટી. ચૂળવગ્ગ ૩.૪૦૨) ગોતમીતિ ગોત્તં. નામકરણદિવસે પનસ્સા લદ્ધસક્કારા બ્રાહ્મણા લક્ખણસમ્પત્તિં દિસ્વા ‘‘સચે અયં ધીતરં લભિસ્સતિ, ચક્કવત્તિરઞ્ઞો મહેસી ભવિસ્સતિ. સચે પુત્તં લભિસ્સતિ, ચક્કવત્તિરાજા ભવિસ્સતીતિ ઉભયથાપિ મહતીયેવસ્સા પજા ભવિસ્સતી’’તિ બ્યાકરિંસુ. અથસ્સા ‘‘મહાપજાપતી’’તિ નામં અકંસુ. તેનાહ ‘‘પુત્તપજાય ચેવ ધીતુપજાય ચ મહન્તત્તા એવંલદ્ધનામા’’તિ.

‘‘અત્તદણ્ડા ભયં જાતં, જનં પસ્સથ મેધગં;

સંવેગં કિત્તયિસ્સામિ, યથા સંવિજિતં મયા’’તિ. (સુ. નિ. ૯૪૧; મહાનિ. ૧૭૦) –

આદિના અત્તદણ્ડસુત્તં કથેસિ. તંતંપલોભનકિરિયા કાયવાચાહિ પરક્કમન્તિયો ઉક્કણ્ઠન્તૂતિ સાસનં પેસેન્તિ નામાતિ કત્વા વુત્તં ‘‘સાસનં પેસેત્વા’’તિ. કુણાલદહન્તિ કુણાલદહતીરં. અનભિરતિં વિનોદેત્વાતિ ઇત્થીનં દોસદસ્સનમુખેન કામાનં વોકારસંકિલેસવિભાવનેન અનભિરતિં વિનોદેત્વા.

આપાદિકાતિ સંવદ્ધકા, તુમ્હાકં હત્થપાદેસુ કિચ્ચં અસાધેન્તેસુ હત્થે ચ પાદે ચ વડ્ઢેત્વા પટિજગ્ગિતાતિ અત્થો. પોસિકાતિ દિવસસ્સ દ્વે તયો વારે નહાપેત્વા ભોજેત્વા પાયેત્વા તુમ્હે પોસેસિ. થઞ્ઞં પાયેસીતિ નન્દકુમારો કિર બોધિસત્તતો કતિપાહેનેવ દહરો, તસ્મિં જાતે મહાપજાપતી અત્તનો પુત્તં ધાતીનં દત્વા સયં બોધિસત્તસ્સ ધાતિકિચ્ચં સાધયમાના અત્તનો થઞ્ઞં પાયેસિ. તં સન્ધાય થેરો એવમાહ. દહરોતિ તરુણો. યુવાતિ યોબ્બઞ્ઞે ઠિતો. મણ્ડનકજાતિકોતિ અલઙ્કારસભાવો. તત્થ કોચિ તરુણોપિ યુવા ન હોતિ યથા અતિતરુણો. કોચિ યુવાપિ મણ્ડનકજાતિકો ન હોતિ યથા ઉપસન્તસભાવો, આલસિયબ્યસનાદીહિ વા અભિભૂતો. ઇધ પન દહરો ચેવ યુવા ચ મણ્ડનકજાતિકો ચ અધિપ્પેતો, તસ્મા એવમાહ. ઉપ્પલાદીનિ મણ્ડનકજાતિકો ચ લોકસમ્મતત્તા વુત્તાનિ.

માતુગામસ્સ પબ્બજિતત્તાતિ ઇદં પઞ્ચવસ્સસતતો ઉદ્ધં અટ્ઠત્વા પઞ્ચસુયેવ વસ્સસતેસુ સદ્ધમ્મટ્ઠિતિયા કારણનિદસ્સનં. પટિસમ્ભિદાપભેદપ્પત્તખીણાસવવસેનેવ વુત્તન્તિ એત્થ પટિસમ્ભિદાપ્પત્તખીણાસવગ્ગહણેન ઝાનાનિપિ ગહિતાનેવ હોન્તિ. ન હિ નિજ્ઝાનકાનં સબ્બપ્પકારસમ્પત્તિ ઇજ્ઝતીતિ વદન્તિ. સુક્ખવિપસ્સકખીણાસવવસેન વસ્સસહસ્સન્તિઆદિના ચ યં વુત્તં, તં ખન્ધકભાણકાનં મતેન વુત્તન્તિ વેદિતબ્બં. વિનયટ્ઠકથાયમ્પિ (ચૂળવ. અટ્ઠ. ૪૦૩) ઇમિનાવ નયેન વુત્તં.

દીઘનિકાયટ્ઠકથાયં (દી. નિ. અટ્ઠ. ૩.૧૬૧) પન ‘‘પટિસમ્ભિદાપ્પત્તેહિ વસ્સસહસ્સં અટ્ઠાસિ, છળભિઞ્ઞેહિ વસ્સસહસ્સં, તેવિજ્જેહિ વસ્સસહસ્સં, સુક્ખવિપસ્સકેહિ વસ્સસહસ્સં, પાતિમોક્ખેન વસ્સસહસ્સં અટ્ઠાસી’’તિ વુત્તં. ઇધાપિ સાસનન્તરધાનકથાયં (અ. નિ. અટ્ઠ. ૧.૧.૧૩૦) ‘‘બુદ્ધાનઞ્હિ પરિનિબ્બાનતો વસ્સસહસ્સમેવ પટિસમ્ભિદા નિબ્બત્તેતું સક્કોન્તિ, તતો પરં છ અભિઞ્ઞા, તતો તાપિ નિબ્બત્તેતું અસક્કોન્તા તિસ્સો વિજ્જા નિબ્બત્તેન્તિ, ગચ્છન્તે ગચ્છન્તે કાલે તાપિ નિબ્બત્તેતું અસક્કોન્તા સુક્ખવિપસ્સકા હોન્તિ. એતેનેવ ઉપાયેન અનાગામિનો, સકદાગામિનો, સોતાપન્ના’’તિ વુત્તં.

સંયુત્તનિકાયટ્ઠકથાયં (સં. નિ. અટ્ઠ. ૨.૨.૧૫૬) પન ‘‘પઠમબોધિયઞ્હિ ભિક્ખૂ પટિસમ્ભિદાપ્પત્તા અહેસું. અથ કાલે ગચ્છન્તે પટિસમ્ભિદા પાપુણિતું ન સક્ખિંસુ, છળભિઞ્ઞા અહેસું. તતો છ અભિઞ્ઞા પત્તું અસક્કોન્તા તિસ્સો વિજ્જા પાપુણિંસુ. ઇદાનિ કાલે ગચ્છન્તે તિસ્સો વિજ્જા પાપુણિતું અસક્કોન્તા આસવક્ખયમત્તં પાપુણિસ્સન્તિ, તમ્પિ અસક્કોન્તા અનાગામિફલં, તમ્પિ અસક્કોન્તા સકદાગામિફલં, તમ્પિ અસક્કોન્તા સોતાપત્તિફલં, ગચ્છન્તે કાલે સોતાપત્તિફલમ્પિ પત્તું ન સક્ખિસ્સન્તી’’તિ વુત્તં. યસ્મા ચેતં સબ્બં અઞ્ઞમઞ્ઞપ્પટિવિરુદ્ધં, તસ્મા તેસં તેસં ભાણકાનં મતમેવ આચરિયેન તત્થ તત્થ દસ્સિતન્તિ ગહેતબ્બં. અઞ્ઞથા હિ આચરિયસ્સેવ પુબ્બાપરવિરોધપ્પસઙ્ગો સિયાતિ.

તાનિયેવાતિ તાનિયેવ પઞ્ચવસ્સસહસ્સાનિ. પરિયત્તિમૂલકં સાસનન્તિ આહ ‘‘ન હિ પરિયત્તિયા અસતિ પટિવેધો અત્થી’’તિઆદિ. પરિયત્તિયા હિ અન્તરહિતાય પટિપત્તિઅન્તરધાયતિ, પટિપત્તિયા અન્તરહિતાય અધિગમો અન્તરધાયતિ. કિંકારણા? અયઞ્હિ પરિયત્તિ પટિપત્તિયા પચ્ચયો હોતિ, પટિપત્તિ અધિગમસ્સ. ઇતિ પટિપત્તિતોપિ પરિયત્તિયેવ પમાણં. દુતિયતતિયેસુ નત્થિ વત્તબ્બં.

ગોતમીસુત્તાદિવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૪-૫. દીઘજાણુસુત્તાદિવણ્ણના

૫૪-૫૫. ચતુત્થે (દી. નિ. અટ્ઠ. ૩.૨૬૫) એકેન ભોગે ભુઞ્જેય્યાતિ એકેન કોટ્ઠાસેન ભોગે ભુઞ્જેય્ય, વિનિભુઞ્જેય્ય વાતિ અત્થો. દ્વીહિ કમ્મન્તિ દ્વીહિ કોટ્ઠાસેહિ કસિવણિજ્જાદિકમ્મં પયોજેય્ય. નિધાપેય્યાતિ ચતુત્થકોટ્ઠાસં નિધેત્વા ઠપેય્ય, નિદહિત્વા ભૂમિગતં કત્વા ઠપેય્યાતિ અત્થો. આપદાસુ ભવિસ્સતીતિ કુલાનઞ્હિ ન સબ્બકાલં એકસદિસં વત્તતિ, કદાચિ રાજઅગ્ગિચોરદુબ્ભિક્ખાદિવસેન આપદા ઉપ્પજ્જન્તિ, તસ્મા એવં આપદાસુ ઉપ્પન્નાસુ ભવિસ્સતીતિ એકં કોટ્ઠાસં નિધાપેય્યાતિ વુત્તં. ઇમેસુ પન ચતૂસુ કોટ્ઠાસેસુ કતરં કોટ્ઠાસં ગહેત્વા કુસલં કાતબ્બન્તિ? ‘‘ભોગે ભુઞ્જેય્યા’’તિ વુત્તકોટ્ઠાસં. તતો ગણ્હિત્વા હિ ભિક્ખૂનમ્પિ કપણદ્ધિકાનમ્પિ દાનં દાતબ્બં, પેસકારન્હાપિતાદીનમ્પિ વેતનં દાતબ્બં. સમણબ્રાહ્મણકપણદ્ધિકાદીનં દાનવસેન ચેવ, અધિવત્થદેવતાદીનં પેતબલિવસેન, ન્હાપિતાદીનં વેતનવસેન ચ વિનિયોગોપિ ઉપયોગો એવ.

અપેન્તિ ગચ્છન્તિ, અપેન્તા વા એતેહીતિ અપાયા, અપાયા એવ મુખાનિ દ્વારાનીતિ અપાયમુખાનિ. વિનાસદ્વારાનીતિ એત્થાપિ એસેવ નયો. પઞ્ચમે નત્થિ વત્તબ્બં.

દીઘજાણુસુત્તાદિવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૬-૮. ભયસુત્તાદિવણ્ણના

૫૬-૫૮. છટ્ઠે ગબ્ભવાસો ઇધ ઉત્તરપદલોપેન ગબ્ભો વુત્તોતિ આહ ‘‘ગબ્ભોતિ ગબ્ભવાસો’’તિ. સત્તમટ્ઠમાનિ ઉત્તાનત્થાનિ.

ભયસુત્તાદિવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૬-૧૦. પુગ્ગલસુત્તાદિવણ્ણના

૫૯-૬૦. નવમે દાનં દદન્તાનન્તિ દક્ખિણેય્યં ઉદ્દિસ્સ દાનં દેન્તાનં. ઉપધી વિપચ્ચન્તિ એતેન, ઉપધીસુ વા વિપચ્ચતિ, ઉપધયો વા વિપાકા એતસ્સાતિ ઉપધિવિપાકં. સઙ્ઘે દિન્નં મહપ્ફલન્તિ અરિયસઙ્ઘે દિન્નં વિપ્ફારટ્ઠાનં હોતિ, વિપુલફલન્તિ અત્થો. દસમે નત્થિ વત્તબ્બં.

પુગ્ગલસુત્તાદિવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

ગોતમીવગ્ગવણ્ણના નિટ્ઠિતા.