૪. દાનવગ્ગો

૧-૪. પઠમદાનસુત્તાદિવણ્ણના

૩૧-૩૪. ચતુત્થસ્સ પઠમે આસજ્જાતિ યસ્સ દેતિ, તસ્સ આગમનહેતુ તેન સમાગમનિમિત્તં. ભયાતિ ભયહેતુ. નનુ ભયં નામ લદ્ધકામતારાગાદયો વિય ચેતનાય અવિસુદ્ધિકરં, તં કસ્મા ઇધ ગહિતન્તિ? નયિદં તાદિસં વોહારભયાદિં સન્ધાય વુત્તન્તિ દસ્સેતું ‘‘અયં અદાયકો અકારકો’’તિઆદિ વુત્તં. અદાસિ મેતિ યં પુબ્બે કતં ઉપકારં ચિન્તેત્વા દીયતિ, તં સન્ધાય વુત્તં. દસ્સતિ મેતિ પચ્ચુપકારાસીસાય યં દીયતિ, તં સન્ધાય વદતિ. સાહુ દાનન્તિ દાનં નામેતં પણ્ડિતપઞ્ઞત્તન્તિ સાધુસમાચારે ઠત્વા દેતિ. અલઙ્કારત્થન્તિ ઉપસોભનત્થં. દાનઞ્હિ દત્વા તં પચ્ચવેક્ખન્તસ્સ પામોજ્જપીતિસોમનસ્સાદયો ઉપ્પજ્જન્તિ, લોભદોસઇસ્સામચ્છેરાદયોપિ વિદૂરી ભવન્તિ. ઇદાનિ દાનં અનુકૂલધમ્મપરિબ્રૂહનેન પચ્ચનીકધમ્મવિદૂરીકરણેન ચ ભાવનાચિત્તસ્સ ઉપસોભનાય ચ પરિક્ખારાય ચ હોતીતિ ‘‘અલઙ્કારત્થઞ્ચેવ પરિક્ખારત્થઞ્ચ દેતી’’તિ વુત્તં. તેનાહ ‘‘દાનઞ્હિ ચિત્તં મુદું કરોતી’’તિઆદિ. મુદુચિત્તો હોતિ લદ્ધા દાયકે ‘‘ઇમિના મય્હં સઙ્ગહો કતો’’તિ, દાતાપિ લદ્ધરિ. તેન વુત્તં ‘‘ઉભિન્નમ્પિ ચિત્તં મુદું કરોતી’’તિ.

અદન્તદમનન્તિ અદન્તા અનસ્સવાપિસ્સ દાનેન દન્તા અસ્સવા હોન્તિ, વસે વત્તન્તિ. અદાનં દન્તદૂસકન્તિ અદાનં પુબ્બે દન્તાનં અસ્સવાનમ્પિ વિઘાતુપ્પાદનેન ચિત્તં દૂસેતિ. ઉન્નમન્તિ દાયકા પિયંવદા ચ પરેસં ગરુચિત્તીકારટ્ઠાનતાય. નમન્તિપટિગ્ગાહકા દાનેન પિયવાચાય ચ લદ્ધસઙ્ગહાસઙ્ગાહકાનં.

ચિત્તાલઙ્કારદાનમેવ ઉત્તમં અનુપક્કિલિટ્ઠતાય સુપરિસુદ્ધતાય ગુણવિસેસપચ્ચયતાય ચ. દુતિયાદીનિ ઉત્તાનત્થાનેવ.

પઠમદાનસુત્તાદિવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૫. દાનૂપપત્તિસુત્તવણ્ણના

૩૫. પઞ્ચમે દાનપચ્ચયાતિ દાનકારણા, દાનમયપુઞ્ઞસ્સ કતત્તા ઉપચિતત્તાતિ અત્થો. ઉપપત્તિયોતિ મનુસ્સેસુ દેવેસુ ચ નિબ્બત્તિયો. ઠપેતીતિ એકવારમેવ અનુપ્પજ્જિત્વા યથા ઉપરિ તેનેવાકારેન પવત્તતિ, એવં ઠપેતિ. તદેવ ચસ્સ અધિટ્ઠાનન્તિ આહ ‘‘તસ્સેવ વેવચન’’ન્તિ. વડ્ઢેતીતિ બ્રૂહેતિ ન હાપેતિ. વિમુત્તન્તિ અધિમુત્તં, નિન્નં પોણં પબ્ભારન્તિ અત્થો. વિમુત્તન્તિ વા વિસ્સટ્ઠં. નિપ્પરિયાયતો ઉત્તરિ નામ પણીતં મજ્ઝેપિ હીનમજ્ઝિમવિભાગસ્સ લબ્ભનતોતિ વુત્તં ‘‘ઉત્તરિ અભાવિતન્તિ તતો ઉપરિમગ્ગફલત્થાય અભાવિત’’ન્તિ. સંવત્તતિ તથાપણિહિતં દાનમયં ચિત્તં. યં પન પાળિયં ‘‘તઞ્ચ ખો’’તિઆદિ વુત્તં, તં તત્રુપપત્તિયા વિબન્ધકરદુસ્સીલ્યાભાવદસ્સનપરં દટ્ઠબ્બં, ન દાનમયસ્સ પુઞ્ઞસ્સ કેવલસ્સ તંસંવત્તનતાદસ્સનપરન્તિ દટ્ઠબ્બં. સમુચ્છિન્નરાગસ્સાતિ સમુચ્છિન્નકામરાગસ્સ. તસ્સ હિ સિયા બ્રહ્મલોકે ઉપપત્તિ, ન સમુચ્છિન્નભવરાગસ્સ. વીતરાગગ્ગહણેન ચેત્થ કામેસુ વીતરાગતા અધિપ્પેતા, યાય બ્રહ્મલોકૂપપત્તિ સિયા. તેનાહ ‘‘દાનમત્તેનેવા’’તિઆદિ. યદિ એવં દાનં તત્થ કિમત્થિયન્તિ આહ ‘‘દાનં પના’’તિઆદિ. દાનેન મુદુચિત્તોતિ બદ્ધાઘાતે વેરિપુગ્ગલેપિ અત્તનો દાનસમ્પટિચ્છનેન મુદુભૂતચિત્તો.

દાનૂપપત્તિસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૬. પુઞ્ઞકિરિયવત્થુસુત્તવણ્ણના

૩૬. છટ્ઠે પુજ્જભવફલં નિબ્બત્તેન્તિ, અત્તનો સન્તાનં પુનન્તીતિ વા પુઞ્ઞાનિ ચ તાનિ હેતુપચ્ચયેહિ કત્તબ્બતો કિરિયા ચાતિ પુઞ્ઞકિરિયા, તાયેવ ચ તેસં તેસં પિયમનાપતાદિઆનિસંસાનં વત્થુભાવતો પુઞ્ઞકિરિયવત્થૂનિ.

અનુચ્છિન્નભવમૂલસ્સ અનુગ્ગહવસેન, પૂજાવસેન વા અત્તનો દેય્યધમ્મસ્સ પરસ્સ પરિચ્ચાગચેતના દીયતિ એતેનાતિ દાનં, દાનમેવ દાનમયં. પદપૂરણમત્તં મય-સદ્દો. ચીવરાદીસુ ચતૂસુ પચ્ચયેસુ (દી. નિ. અટ્ઠ. ૩.૩૦૫), અન્નાદીસુ વા દસસુ દાનવત્થૂસુ, રૂપાદીસુ વા છસુ આરમ્મણેસુ તં તં દેન્તસ્સ તેસં ઉપ્પાદનતો પટ્ઠાય પુબ્બભાગે પરિચ્ચાગકાલે પચ્છા સોમનસ્સચિત્તેન અનુસ્સરણે ચાતિ તીસુ કાલેસુ પવત્તચેતના દાનમયં પુઞ્ઞકિરિયવત્થુ નામ.

નિચ્ચસીલઉપોસથસીલાદિવસેન પઞ્ચ અટ્ઠ દસ વા સીલાનિ સમાદિયન્તસ્સ ‘‘સીલપૂરણત્થં પબ્બજિસ્સામી’’તિ વિહારં ગચ્છન્તસ્સ પબ્બજન્તસ્સ, મનોરથં મત્થકં પાપેત્વા ‘‘પબ્બજિતો વતમ્હિ સાધુ સુટ્ઠૂ’’તિ આવજ્જેન્તસ્સ, સદ્ધાય પાતિમોક્ખં પરિપૂરેન્તસ્સ, પઞ્ઞાય ચીવરાદિકે પચ્ચયે પચ્ચવેક્ખન્તસ્સ, સતિયા આપાથગતેસુ રૂપાદીસુ ચક્ખુદ્વારાદીનિ સંવરન્તસ્સ, વીરિયેન આજીવં સોધેન્તસ્સ ચ પવત્તચેતના સીલતિ, સીલેતીતિ વા સીલમયં પુઞ્ઞકિરિયવત્થુ નામ.

પટિસમ્ભિદાયં (પટિ. મ. ૧.૪૮) વુત્તેન વિપસ્સનામગ્ગેન ચક્ખું અનિચ્ચતો દુક્ખતો અનત્તતો વિપસ્સન્તસ્સ, સોતં…પે… ઘાનં…પે… જિવ્હં…પે… કાયં…પે… રૂપે…પે… ધમ્મે…પે… ચક્ખુવિઞ્ઞાણં…પે… મનોવિઞ્ઞાણં…પે… ચક્ખુસમ્ફસ્સં …પે… મનોસમ્ફસ્સં…પે… ચક્ખુસમ્ફસ્સજં વેદનં…પે… મનોસમ્ફસ્સજં વેદનં…પે… જરામરણં અનિચ્ચતો દુક્ખતો અનત્તતો વિપસ્સન્તસ્સ યા ચેતના, યા ચ પથવીકસિણાદીસુ સબ્બાસુ અટ્ઠત્તિંસાય આરમ્મણેસુ પવત્તા ઝાનચેતના, યા ચ અનવજ્જેસુ કમ્માયતનસિપ્પાયતનવિજ્જાટ્ઠાનેસુ પરિચયમનસિકારાદિવસેન પવત્તા ચેતના, સબ્બા સા ભાવેતિ એતાયાતિ ભાવનામયં વુત્તનયેન પુઞ્ઞકિરિયવત્થુ ચાતિ ભાવનામયં પુઞ્ઞકિરિયવત્થુ.

એકમેકઞ્ચેત્થ યથારહં પુબ્બભાગતો પટ્ઠાય કરોન્તસ્સ કાયકમ્મં હોતિ. તદત્થં વાચં નિચ્છારેન્તસ્સ વચીકમ્મં. કાયઙ્ગં વાચઙ્ગઞ્ચ અચોપેત્વા મનસા ચિન્તયન્તસ્સ મનોકમ્મં. અન્નાદીનિ દેન્તસ્સ ચાપિ ‘‘અન્નદાનાદીનિ દેમી’’તિ વા, દાનપારમિં આવજ્જેત્વા વા દાનકાલે દાનમયં પુઞ્ઞકિરિયવત્થુ હોતિ. યથા હિ કેવલં ‘‘અન્નદાનાદીનિ દેમી’’તિ દાનકાલે દાનમયં પુઞ્ઞકિરિયવત્થુ હોતિ, એવં ‘‘ઇદં દાનમયં સમ્માસમ્બોધિયા પચ્ચયો હોતૂ’’તિ દાનપારમિં આવજ્જેત્વા દાનકાલેપિ દાનસીસેનેવ પવત્તિતત્તા. વત્તસીસે ઠત્વા દદન્તો ‘‘એતં દાનં નામ મય્હં કુલવંસહેતુ પવેણિચારિત્ત’’ન્તિ ચારિત્તસીસેન વા દેન્તો ચારિત્તસીલત્તા સીલમયં. ખયતો વયતો સમ્મસનં પટ્ઠપેત્વા દદતો ભાવનામયં પુઞ્ઞકિરિયવત્થુ હોતિ. યથા હિ દેય્યધમ્મપરિચ્ચાગવસેન વત્તમાનાપિ દાનચેતના વત્તસીસે ઠત્વા દદતો સીલમયં પુઞ્ઞકિરિયવત્થુ હોતિ પુબ્બાભિસઙ્ખારસ્સ અપરભાગે ચેતનાય ચ તથાપવત્તત્તા.

પુઞ્ઞકિરિયવત્થુસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૭-૮. સપ્પુરિસદાનસુત્તાદિવણ્ણના

૩૭-૩૮. સત્તમે વિચેય્ય દેતીતિ એત્થ દ્વે વિચિનનાનિ દક્ખિણેય્યવિચિનનં, દક્ખિણાવિચિનનઞ્ચ. તેસુ વિપન્નસીલે ઇતો બહિદ્ધા પઞ્ચનવુતિ પાસણ્ડભેદે ચ દક્ખિણેય્યે પહાય સીલાદિગુણસમ્પન્નાનં સાસને પબ્બજિતાનં દાનં દક્ખિણેય્યવિચિનનં નામ. લામકલામકે પચ્ચયે અપનેત્વા પણીતપણીતે વિચિનિત્વા તેસં દાનં દક્ખિણાવિચિનનં નામ. તેનાહ ‘‘ઇમસ્સ દિન્નં મહપ્ફલં ભવિસ્સતી’’તિઆદિ. અટ્ઠમે નત્થિ વત્તબ્બં.

સપ્પુરિસદાનસુત્તાદિવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૯-૧૦. અભિસન્દસુત્તાદિવણ્ણના

૩૯-૪૦. નવમે પુઞ્ઞાભિસન્દાતિ પુઞ્ઞનદિયો. કુસલાભિસન્દાતિ કુસલાનં પવાહા. સુખસ્સાહારાતિ સુખપચ્ચયા. અગ્ગાનીતિ ઞાતત્તા અગ્ગઞ્ઞાનિ. ચિરરત્તં ઞાતત્તા રત્તઞ્ઞાનિ. અરિયાનં સાધૂનં વંસાનીતિ ઞાતત્તા વંસઞ્ઞાનિ. પોરાણાનં આદિપુરિસાનં એતાનીતિ પોરાણાનિ. સબ્બસો કેનચિપિ પકારેન સાધૂહિ ન કિણ્ણાનિ ન ખિત્તાનિ છડ્ડિતાનીતિ અસંકિણ્ણાનિ. અયઞ્ચ નયો નેસં યથા અતીતે, એવં એતરહિ અનાગતે ચાતિ આહ ‘‘અસંકિણ્ણપુબ્બાનિ ન સંકિયન્તિ ન સંકિયિસ્સન્તી’’તિ. તતો એવ અપ્પટિકુટ્ઠાનિ. ન હિ કદાચિ વિઞ્ઞૂ સમણબ્રાહ્મણા હિંસાદિપાપધમ્મં અનુજાનન્તિ. અપરિમાણાનં સત્તાનં અભયં દેતીતિ સબ્બેસુ ભૂતેસુ નિહિતદણ્ડત્તા સકલસ્સપિ સત્તકાયસ્સ ભયાભાવં દેતિ. અવેરન્તિ વેરાભાવં. અબ્યાબજ્ઝન્તિ નિદ્દુક્ખતં. એવમેત્થ સઙ્ખેપતો પાળિવણ્ણના વેદિતબ્બા. દસમે નત્થિ વત્તબ્બં.

અભિસન્દસુત્તાદિવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

દાનવગ્ગવણ્ણના નિટ્ઠિતા.