૭. ભાવનાસુત્તવણ્ણના

૭૧. સત્તમે અત્થસ્સ અસાધિકા ‘‘ભાવનં અનનુયુત્તસ્સા’’તિ વુત્તત્તા. સમ્ભાવનત્થેતિ ‘‘અપિ નામ એવં સિયા’’તિ વિકપ્પનત્થો સમ્ભાવનત્થો. એવઞ્હિ લોકે સિલિટ્ઠવચનં હોતીતિ એકમેવ સઙ્ખં અવત્વા અપરાય સઙ્ખાય સદ્ધિં વચનં લોકે સિલિટ્ઠવચનં હોતિ યથા ‘‘દ્વે વા તીણિ વા ઉદકફુસિતાની’’તિ. સમ્મા અધિસયિતાનીતિ પાદાદીહિ અત્તના નેસં કિઞ્ચિ ઉપઘાતં અકરોન્તિયા બહિવાતાદિપરિસ્સયપરિહરણત્થં સમ્મદેવ ઉપરિ સયિતાનિ. ઉપરિઅત્થો હેત્થ અધિ-સદ્દો. ઉતું ગણ્હાપેન્તિયાતિ તેસં અલ્લસિનેહપરિયાદાનત્થં અત્તનો કાયુસ્માવસેન ઉતું ગણ્હાપેન્તિયા. તેનાહ ‘‘ઉસ્મીકતાની’’તિ. સમ્મા પરિભાવિતાનીતિ સમ્મદેવ સબ્બસો કુક્કુટવાસનાય વાસિતાનિ. તેનાહ ‘‘કુક્કુટગન્ધં ગાહાપિતાની’’તિ. એત્થ ચ સમ્માપરિસેદનં કુક્કુટગન્ધપરિભાવનઞ્ચ સમ્માઅધિસયનસમ્માપરિસેદનનિપ્ફત્તિયા આનુભાવનિપ્ફાદિતન્તિ દટ્ઠબ્બં. સમ્માઅધિસયનેનેવ હિ ઇતરદ્વયં ઇજ્ઝતિ. ન હિ સમ્માઅધિસયનતો વિસું સમ્માપરિસેદનસ્સ સમ્માપરિભાવનસ્સ ચ કારણં અત્થિ. તેન પન સદ્ધિંયેવ ઇતરેસં દ્વિન્નમ્પિ ઇજ્ઝનતો વુત્તં.

તિવિધકિરિયાકરણેનાતિ સમ્માઅધિસયનાદિતિવિધકિરિયાકરણેનાતિ અત્થો. કિઞ્ચાપિ ‘‘એવં અહો વત મે’’તિઆદિના ન ઇચ્છા ઉપ્પજ્જેય્ય કારણસ્સ પન સમ્પાદિતત્તા, અથ ખો ભબ્બાવ તે અભિનિબ્ભિજ્જિતુન્તિ યોજના. કસ્મા ભબ્બાતિ આહ ‘‘તે હિ યસ્મા તાયા’’તિઆદિ. સયમ્પીતિ અણ્ડાનિ. પરિણામન્તિ પરિપાકં બહિનિક્ખમનયોગ્યતં. યથા કપાલસ્સ તનુતા આલોકસ્સ અન્તો પઞ્ઞાયમાનસ્સ કારણં, તથા કપાલસ્સ તનુતાય નખસિખામુખતુણ્ડકાનં ખરતાય ચ અલ્લસિનેહપરિયાદાનં કારણવચનન્તિ દટ્ઠબ્બં. તસ્માતિ આલોકસ્સ અન્તો પઞ્ઞાયમાનતો સયઞ્ચ પરિપાકગતત્તા.

ઓપમ્મસમ્પટિપાદનન્તિ ઓપમ્મત્થસ્સ ઉપમેય્યેન સમ્મદેવ પટિપાદનં. તન્તિ ઓપમ્મસમ્પટિપાદનં. એવન્તિ ઇદાનિ વુચ્ચમાનાકારેન. અત્થેનાતિ ઉપમેય્યત્થેન સંસન્દેત્વા સહ યોજેત્વા. સમ્પાદનેન સમ્પયુત્તધમ્મવસેન ઞાણસ્સ તિક્ખભાવો વેદિતબ્બો. ઞાણસ્સ હિ સભાવતો સતિનેપક્કતો ચ તિક્ખભાવો, સમાધિવસેન ખરભાવો, સદ્ધાવસેન વિપ્પસન્નભાવો. પરિણામકાલોતિ બલવવિપસ્સનાકાલો. વડ્ઢિકાલોતિ વુટ્ઠાનગામિનિવિપસ્સનાકાલો. અનુલોમટ્ઠાનિયા હિ વિપસ્સના ગહિતગબ્ભા નામ તદા મગ્ગગબ્ભસ્સ ગહિતત્તા. તજ્જાતિકન્તિ તસ્સ વિપસ્સનાનુયોગસ્સ અનુરૂપં. સત્થાપિ અવિજ્જણ્ડકોસં પહરતિ, દેસનાપિ વિનેય્યસન્તાનગતં અવિજ્જણ્ડકોસં પહરતિ, યથાઠાને ઠાતું ન દેતિ.

ઓલમ્બકસઙ્ખાતન્તિ ઓલમ્બકસુત્તસઙ્ખાતં. ‘‘પલ’’ન્તિ હિ તસ્સ સુત્તસ્સ નામં. ચારેત્વા દારુનો હેટ્ઠા દોસજાનનત્થં ઉસ્સાપેત્વા. ગણ્ડં હરતીતિ પલગણ્ડોતિ એતેન ‘‘પલેન ગણ્ડહારો પલગણ્ડોતિ પચ્છિમપદે ઉત્તરપદલોપેન નિદ્દેસો’’તિ દસ્સેતિ. ગહણટ્ઠાનેતિ હત્થેન ગહેતબ્બટ્ઠાને. સમ્મદેવ ખિપીયન્તિ એતેન કાયદુચ્ચરિતાદીનીતિ સઙ્ખેપો, પબ્બજ્જાવ સઙ્ખેપો પબ્બજ્જાસઙ્ખેપો. તેન વિપસ્સનં અનુયુઞ્જન્તસ્સ પુગ્ગલસ્સ અજાનન્તસ્સેવ આસવાનં પરિક્ખયો ઇધ વિપસ્સનાનિસંસોતિ અધિપ્પેતો.

હેમન્તિકેન કારણભૂતેન, ભુમ્મત્થે વા એતં કરણવચનં, હેમન્તિકેતિ અત્થો. પટિપ્પસ્સમ્ભન્તીતિ પટિપ્પસ્સદ્ધફલાનિ હોન્તિ. તેનાહ ‘‘પૂતિકાનિ ભવન્તી’’તિ. મહાસમુદ્દો વિય સાસનં અગાધગમ્ભીરભાવતો. નાવા વિય યોગાવચરો મહોઘુત્તરતો. પરિયાયનં વિયાતિ પરિતો અપરાપરં યાયનં વિય. ખજ્જમાનાનન્તિ ખાદન્તેન વિય ઉદકેન ખેપિયમાનબન્ધનાનં. તનુભાવોતિ પરિયુટ્ઠાનપવત્તિયા અસમત્થતાય દુબ્બલભાવો. વિપસ્સનાઞાણપીતિપામોજ્જેહીતિ વિપસ્સનાઞાણસમુટ્ઠિતેહિ પીતિપામોજ્જેહિ. ઓક્ખાયમાનેતિ વિપસ્સનાકમ્મટ્ઠાને વીથિપ્પટિપાટિયા ઓક્ખાયમાને, પટિસઙ્ખાનુપસ્સનાય વા ઓક્ખાયમાને. સઙ્ખારુપેક્ખાય પક્ખાયમાને. દુબ્બલતા દીપિતા ‘‘અપ્પકસિરેનેવ સંયોજનાનિ પટિપ્પસ્સમ્ભન્તિ, પૂતિકાનિ ભવન્તી’’તિ વુત્તત્તા.

ભાવનાસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.