૧૦. અરકસુત્તવણ્ણના

૭૪. દસમે પરિત્તન્તિ ઇત્તરં. તેનાહ ‘‘અપ્પં થોક’’ન્તિ. પબન્ધાનુપચ્છેદસ્સ પચ્ચયભાવો ઇધ જીવિતસ્સ રસો કિચ્ચન્તિ અધિપ્પેતન્તિ આહ ‘‘સરસપરિત્તતાયપી’’તિ. તદધીનવુત્તિતાયપિ હિ ‘‘યો, ભિક્ખવે, ચિરં જીવતિ, સો વસ્સસતં અપ્પં વા ભિય્યો’’તિ વચનતો પરિત્તં ખણપરિત્તતાયપિ. પરમત્થતો હિ અતિપરિત્તો સત્તાનં જીવિતક્ખણો એકચિત્તક્ખણપ્પવત્તિમત્તોયેવ. યથા નામ રથચક્કં પવત્તમાનમ્પિ એકેનેવ નેમિપ્પદેસેન પવત્તતિ, તિટ્ઠમાનમ્પિ એકેનેવ તિટ્ઠતિ, એવમેવં એકચિત્તક્ખણિકં સત્તાનં જીવિતં તસ્મિં ચિત્તે નિરુદ્ધમત્તે સત્તો નિરુદ્ધોતિ વુચ્ચતિ. યથાહ ‘‘અતીતે ચિત્તક્ખણે જીવિત્થ ન જીવતિ ન જીવિસ્સતિ. અનાગતે ચિત્તક્ખણે ન જીવિત્થ ન જીવતિ જીવિસ્સતિ. પચ્ચુપ્પન્ને ચિત્તક્ખણે ન જીવિત્થ જીવતિ ન જીવિસ્સતિ.

‘‘જીવિતં અત્તભાવો ચ, સુખદુક્ખા ચ કેવલા;

એકચિત્તસમાયુત્તા, લહુસો વત્તતે ખણો.

‘‘યે નિરુદ્ધા મરન્તસ્સ, તિટ્ઠમાનસ્સ વા ઇધ;

સબ્બેપિ સદિસા ખન્ધા, ગતા અપ્પટિસન્ધિકા.

‘‘અનિબ્બત્તેન ન જાતો, પચ્ચુપ્પન્નેન જીવતિ;

ચિત્તભઙ્ગા મતો લોકો, પઞ્ઞત્તિ પરમત્થિયા’’તિ. (મહાનિ. ૧૦);

લહુસન્તિ લહુકં. તેનાહ ‘‘લહું ઉપ્પજ્જિત્વા નિરુજ્ઝનતો લહુસ’’ન્તિ. પરિત્તં લહુસન્તિ ઉભયં પનેતં અપ્પકસ્સ વેવચનં. યઞ્હિ અપ્પકં, તં પરિત્તઞ્ચેવ લહુકઞ્ચ હોતિ. ઇધ પન આયુનો અધિપ્પેતત્તા રસ્સન્તિ વુત્તં હોતિ. મન્તાયન્તિ કરણત્થે એતં ભુમ્મવચનન્તિ આહ ‘‘મન્તાય બોદ્ધબ્બં, પઞ્ઞાય જાનિતબ્બન્તિ અત્થો’’તિ. મન્તાયન્તિ વા મન્તેય્યન્તિ વુત્તં હોતિ, મન્તેતબ્બં મન્તાય ઉપપરિક્ખિતબ્બન્તિ અત્થો. પઞ્ઞાય જાનિતબ્બન્તિ જાનિતબ્બં જીવિતસ્સ પરિત્તભાવો બહુદુક્ખાદિભાવો. જાનિત્વા ચ પન સબ્બપલિબોધે છિન્દિત્વા કત્તબ્બં કુસલં, ચરિતબ્બં બ્રહ્મચરિયં. યસ્મા ઇત્થિ જાતસ્સ અમરણં, અપ્પં વા ભિય્યો વસ્સસતતો ઉપરિ અપ્પં અઞ્ઞં વસ્સસતં અપ્પત્વા વીસં વા તિંસં વા ચત્તાલીસં વા પણ્ણાસં વા સટ્ઠિ વા વસ્સાનિ જીવતિ, એવંદીઘાયુકો પન અતિદુલ્લભો. ‘‘અસુકો હિ એવં ચિરં જીવતી’’તિ તત્થ તત્થ ગન્ત્વા દટ્ઠબ્બો હોતિ. તત્થ વિસાખા ઉપાસિકા વીસસતં જીવતિ, તથા પોક્ખરસાતિબ્રાહ્મણો, બ્રહ્માયુબ્રાહ્મણો, બાવરિયબ્રાહ્મણો, આનન્દત્થેરો, મહાકસ્સપત્થેરોતિ. અનુરુદ્ધત્થેરો પન વસ્સસતઞ્ચેવ પણ્ણાસઞ્ચ વસ્સાનિ. બાકુલત્થેરો વસ્સસતઞ્ચેવ સટ્ઠિ ચ વસ્સાનિ, અયં સબ્બદીઘાયુકો, સોપિ દ્વે વસ્સસતાનિ ન જીવિ.

અરકસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

મહાવગ્ગવણ્ણના નિટ્ઠિતા.